૯. દીપવિમાનવણ્ણના

અભિક્કન્તેન વણ્ણેનાતિ દીપવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ સાવત્થિયં વિહરન્તે ઉપોસથદિવસે સમ્બહુલા ઉપાસકા ઉપોસથિકા હુત્વા પુરેભત્તં યથાવિભવં દાનં દત્વા કાલસ્સેવ ભુઞ્જિત્વા સુદ્ધવત્થનિવત્થા સુદ્ધુત્તરાસઙ્ગા ગન્ધમાલાદિહત્થા પચ્છાભત્તં વિહારં ગન્ત્વા મનોભાવનીયે ભિક્ખૂ પયિરુપાસિત્વા સાયન્હે ધમ્મં સુણન્તિ. વિહારેયેવ વસિતુકામાનં તેસં ધમ્મં સુણન્તાનંયેવ સૂરિયો અત્થઙ્ગતો, અન્ધકારો જાતો. તત્થેકા અઞ્ઞતરા ઇત્થી ‘‘ઇદાનિ દીપાલોકં કાતું યુત્ત’’ન્તિ ચિન્તેત્વા અત્તનો ગેહતો પદીપેય્યં આહરાપેત્વા પદીપં ઉજ્જાલેત્વા ધમ્માસનસ્સ પુરતો ઠપેત્વા ધમ્મં સુણિ. સા તેન પદીપદાનેન અત્તમના પીતિસોમનસ્સજાતા હુત્વા વન્દિત્વા અત્તનો ગેહં ગતા. સા અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસભવને જોતિરસવિમાને નિબ્બત્તિ. સરીરસોભા પનસ્સા અતિવિય પભસ્સરા અઞ્ઞે દેવે અભિભવિત્વા દસ દિસા ઓભાસયમાના તિટ્ઠતિ. અથેકદિવસં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દેવચારિકં ચરન્તોતિ સબ્બં હેટ્ઠા આગતનયેનેવ વેદિતબ્બં. ઇધ પન –

૭૫. ‘‘અભિક્કન્તેન વણ્ણેન, યા ત્વં તિટ્ઠસિ દેવતે;

ઓભાસેન્તી દિસા સબ્બા, ઓસધી વિય તારકા.

૭૬. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો, કેન તે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ તે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૭૭. ‘‘કેન ત્વં વિમલોભાસા, અતિરોચસિ દેવતા;

કેન તે સબ્બગત્તેહિ, સબ્બા ઓભાસતે દિસા.

૭૮. ‘‘પુચ્છામિ તં દેવિ મહાનુભાવે, મનુસ્સભૂતા કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

ચતૂહિ ગાથાહિ પુચ્છિ.

૭૯. ‘‘સા દેવતા અત્તમના, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતા;

પઞ્હં પુટ્ઠા વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૮૦. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકે;

તમન્ધકારમ્હિ તિમીસિકાયં, પદીપકાલમ્હિ અદાસિ દીપં.

૮૧. ‘‘યો અન્ધકારમ્હિ તિમીસિકાયં, પદીપકાલમ્હિ દદાતિ દીપં;

ઉપ્પજ્જતિ જોતિરસં વિમાનં, પહૂતમલ્યં બહુપુણ્ડરીકં.

૮૨. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો, તેન મે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ મે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૮૩. ‘‘તેનાહં વિમલોભાસા, અતિરોચામિ દેવતા;

તેન મે સબ્બગત્તેહિ, સબ્બા ઓભાસતે દિસા.

૮૪. ‘‘અક્ખામિ તે ભિક્ખુ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતા યમકાસિ પુઞ્ઞં;

તેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

વિસ્સજ્જેસિ.

૭૫. તત્થ અભિક્કન્તેન વણ્ણેનાતિ એત્થ અભિક્કન્ત-સદ્દો ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ, નિક્ખન્તો પઠમો યામો’’તિઆદીસુ (અ. નિ. ૮.૨૦; ઉદા. ૪૫; ચૂળવ. ૩૮૩) ખયે આગતો. ‘‘અયં ઇમેસં ચતુન્નં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિઆદીસુ (અ. નિ. ૪.૧૦૦) સુન્દરે. ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૨૫૦; પારા. ૧૫) અબ્ભનુમોદને. ‘‘અભિક્કન્તેન વણ્ણેન, સબ્બા ઓભાસયં દિસા’’તિઆદીસુ (વિ. વ. ૮૫૭) અભિરૂપે. ઇધાપિ અભિરૂપે એવ દટ્ઠબ્બો. તસ્મા અભિક્કન્તેનાતિ અતિકન્તેન અતિમનાપેન, અભિરૂપેનાતિ અત્થો. વણ્ણેનાતિ છવિવણ્ણેન. ઓભાસેન્તી દિસા સબ્બાતિ સબ્બાપિ દસ દિસા જોતેન્તી એકાલોકં કરોન્તી. કિં વિયાતિ આહ ‘‘ઓસધી વિય તારકા’’તિ. ઉસ્સન્ના પભા એતાય ધીયતિ, ઓસધીનં વા અનુબલપ્પદાયિકાતિ કત્વા ‘‘ઓસધી’’તિ લદ્ધનામા તારકા યથા સમન્તતો આલોકં કુરુમાના તિટ્ઠતિ, એવમેવ ત્વં સબ્બા દિસા ઓભાસયન્તી તિટ્ઠસીતિ.

૭૭. સબ્બગત્તેહીતિ સબ્બેહિ સરીરાવયવેહિ, સકલેહિ અઙ્ગપચ્ચઙ્ગેહિ ઓભાસતીતિ અધિપ્પાયો, હેતુમ્હિ ચેતં કરણવચનં. સબ્બા ઓભાસતે દિસાતિ સબ્બાપિ દસદિસા વિજ્જોતતિ. ‘‘ઓભાસરે’’તિપિ પઠન્તિ, તેસં સબ્બા દિસાતિ બહુવચનમેવ દટ્ઠબ્બં.

૮૧. પદીપકાલમ્હીતિ પદીપકરણકાલે, પદીપુજ્જલનયોગ્ગે અન્ધકારેતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘યો અન્ધકારમ્હિ તિમીસિકાય’’ન્તિ, બહલે મહન્ધકારેતિ અત્થો. દદાતિ દીપન્તિ પદીપં ઉજ્જાલેન્તો વા અનુજ્જાલેન્તો વા પદીપદાનં દદાતિ, પદીપોપકરણાનિ દક્ખિણેય્યે ઉદ્દિસ્સ પરિચ્ચજતિ. ઉપપજ્જતિ જોતિરસં વિમાનન્તિ પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન જોતિરસં વિમાનં ઉપગચ્છતીતિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

અથ યથાપુચ્છિતે અત્થે દેવતાય કથિતે થેરો તમેવ કથં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા દાનાદિકથાય તસ્સા કલ્લચિત્તાદિભાવં ઞત્વા સચ્ચાનિ પકાસેસિ, સચ્ચપરિયોસાને સપરિવારા સા દેવતા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. થેરો તતો આગન્ત્વા તં પવત્તિં ભગવતો આરોચેસિ, ભગવા તસ્મિં વત્થુસ્મિં સમ્પત્તપરિસાય વિત્થારેન ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા જાતા, મહાજનો વિસેસતો દીપદાને સક્કચ્ચકારી અહોસીતિ.

દીપવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.