૬. પઠમનાવાવિમાનવણ્ણના

સુવણ્ણચ્છદનં નાવન્તિ નાવાવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ સાવત્થિયં વિહરન્તે સોળસમત્તા ભિક્ખૂ અઞ્ઞતરસ્મિં ગામકાવાસે વસિત્વા વુત્થવસ્સા ‘‘ભગવન્તં પસ્સિસ્સામ, ધમ્મઞ્ચ સુણિસ્સામા’’તિ સાવત્થિં ઉદ્દિસ્સ ગિમ્હસમયે અદ્ધાનમગ્ગં પટિપન્ના, અન્તરામગ્ગે ચ નિરુદકો કન્તારો, તે ચ તત્થ ઘમ્માભિતત્તા કિલન્તા તસિતા પાનીયં અલભમાના અઞ્ઞતરસ્સ ગામસ્સ અવિદૂરેન ગચ્છન્તિ. તત્થ અઞ્ઞતરા ઇત્થી ઉદકભાજનં ગહેત્વા ઉદકત્થાય ઉદપાનાભિમુખી ગચ્છતિ. અથ તે ભિક્ખૂ તં દિસ્વા ‘‘યત્થાયં ઇત્થી ગચ્છતિ, તત્થ ગતે પાનીયં લદ્ધું સક્કા’’તિ પિપાસાપરેતા તંદિસાભિમુખા ગન્ત્વા ઉદપાનં દિસ્વા તસ્સા અવિદૂરે અટ્ઠંસુ. સા ઇત્થી તતો ઉદકં ગહેત્વા નિવત્તિતુકામા તે ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘ઇમે અય્યા ઉદકેન અત્થિકા પિપાસિતા’’તિ ઞત્વા ગરુચિત્તીકારં ઉપટ્ઠપેત્વા ઉદકેન નિમન્તેસિ. તે પત્તથવિકતો પરિસ્સાવનં નીહરિત્વા પરિસ્સાવેત્વા યાવદત્થં પાનીયં પિવિત્વા હત્થપાદે સીતલે કત્વા તસ્સા ઇત્થિયા પાનીયદાને અનુમોદનં વત્વા અગમંસુ.

સા તં પુઞ્ઞં હદયે ઠપેત્વા અન્તરન્તરા અનુસ્સરન્તી અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ. તસ્સા પુઞ્ઞાનુભાવેન કપ્પરુક્ખોપસોભિતં મહન્તં વિમાનં ઉપ્પજ્જિ. તં વિમાનં પરિક્ખિપિત્વા મુત્તજાલરજતવિભૂસિતા વિય સિકતાવકિણ્ણપણ્ડરપુલિનતટા મણિક્ખન્ધનિમ્મલસલિલવાહિની સરિતા. તસ્સા ઉભોસુ તીરેસુ ઉય્યાનવિમાનદ્વારે ચ મહતી પોક્ખરણી પઞ્ચવણ્ણપદુમસણ્ડમણ્ડિતા સહ સુવણ્ણનાવાય નિબ્બત્તિ. સા તત્થ દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તી નાવાય કીળન્તી લળન્તી વિચરતિ. અથેકદિવસં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દેવચારિકં ચરન્તો તં દેવધીતરં નાવાય કીળન્તિં દિસ્વા તાય કતપુઞ્ઞકમ્મં પુચ્છન્તો –

૪૩. ‘‘સુવણ્ણચ્છદનં નાવં, નારિ આરુય્હ તિટ્ઠસિ;

ઓગાહસિ પોક્ખરણિં, પદ્મં છિન્દસિ પાણિના.

૪૪. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો, કેન તે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ તે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૪૫. ‘‘પુચ્છામિ તં દેવિ મહાનુભાવે,

મનુસ્સભૂતા કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવા,

વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. – આહ;

તતો થેરેન પુટ્ઠાય દેવતાય વિસ્સજ્જિતાકારં દસ્સેતું સઙ્ગીતિકારેહિ –

૪૬. ‘‘સા દેવતા અત્તમના, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતા;

પઞ્હં પુટ્ઠા વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ. –

અયં ગાથા વુત્તા.

૪૭. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકે;

દિસ્વાન ભિક્ખૂ તસિતે કિલન્તે, ઉટ્ઠાય પાતું ઉદકં અદાસિં.

૪૮. ‘‘યો વે કિલન્તાન પિપાસિતાનં, ઉટ્ઠાય પાતું ઉદકં દદાતિ;

સીતોદકા તસ્સ ભવન્તિ નજ્જો, પહૂતમલ્યા બહુપુણ્ડરીકા.

૪૯. ‘‘તં આપગા અનુપરિયન્તિ સબ્બદા, સીતોદકા વાલુકસન્થતા નદી;

અમ્બા ચ સાલા તિલકા ચ જમ્બુયો, ઉદ્દાલકા પાટલિયો ચ ફુલ્લા.

૫૦. ‘‘તંભૂમિભાગેહિ ઉપેતરૂપં, વિમાનસેટ્ઠં ભુસ સોભમાનં;

તસ્સીધ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો, એતાદિસં પુઞ્ઞકતા લભન્તિ.

૫૧. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો, તેન મે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ મે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૫૨. ‘‘અક્ખામિ તે ભિક્ખુ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતા યમકાસિ પુઞ્ઞં;

તેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

અયં દેવતાય વિસ્સજ્જિતાકારો.

૪૩. તત્થ સુવણ્ણચ્છદનન્તિ વિચિત્તભિત્તિવિરચનેહિ રત્તસુવણ્ણમયેહિ ઉભોહિ પસ્સેહિ પટિચ્છાદિતબ્ભન્તરતાય ચેવ નાનારતનસમુજ્જલિતેન કનકમયાલઙ્કારેન ઉપરિ છાદિતતાય ચ સુવણ્ણચ્છદનં. નાવન્તિ પોતં. સો હિ ઓરતો પારં પવતિ ગચ્છતીતિ પોતો, સત્તે નેતીતિ નાવાતિ ચ વુચ્ચતિ. નારીતિ તસ્સા દેવધીતાય આલપનં. નરતિ નેતીતિ નરો, પુરિસો. યથા હિ પઠમપકતિભૂતો સત્તો ઇતરાય પકતિયા સેટ્ઠત્થેન પુરિ સેતીતિ ‘‘પુરિસો’’તિ વુચ્ચતિ, એવં નયનટ્ઠેન ‘‘નરો’’તિ. પુત્તભાતુભૂતોપિ હિ પુગ્ગલો માતુજેટ્ઠભગિનીનં પિતુટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, પગેવ ભત્તુભૂતો. નરસ્સ એસાતિ નારી, અયઞ્ચ સમઞ્ઞા મનુસ્સિત્થીસુ પવત્તા રુળ્હિવસેન ઇતરાસુપિ તથા વુચ્ચતિ. ઓગાહસિ પોક્ખરણિન્તિ સતિપિ રત્તુપ્પલનીલુપ્પલાદિકે બહુવિધે રતનમયે જલજકુસુમે પોક્ખરસઙ્ખાતાનં દિબ્બપદુમાનં તત્થ યેભુય્યેન અત્થિતાય ‘‘પોક્ખરણી’’તિ લદ્ધનામં દિબ્બસરં જલવિહારરતિયા અનુપવિસસિ. પદ્મં છિન્દસિ પાણિનાતિ રજતમયનાળં પદુમરાગરતનમયપત્તસઙ્ઘાતં કનકમયકણ્ણિકાકિઞ્જક્ખકેસરં દિબ્બકમલં લીલારવિન્દં કત્તુકામતાય તવ હત્થેન ભઞ્જસિ.

૪૭. તસિતેતિ પિપાસિતે. કિલન્તેતિ તાય પિપાસાય અદ્ધાનપરિસ્સમેન ચ કિલન્તકાયે. ઉટ્ઠાયાતિ ઉટ્ઠાનવીરિયં કત્વા, આલસિયં અનાપજ્જિત્વાતિ અત્થો.

૪૮. યો વેતિઆદિના યથા અહં, એવં અઞ્ઞેપિ આયતનગતેન ઉદકદાનપુઞ્ઞેન એતાદિસં ફલં પટિલભન્તીતિ દિટ્ઠેન અદિટ્ઠસ્સ અનુમાનવિધિં દસ્સેન્તી થેરેન પુટ્ઠમત્થં સાધારણતો વિસ્સજ્જેતિ. તત્થ તસ્સાતિ તન્તિ ચ યથાવુત્તપુઞ્ઞકારિનં પચ્ચામસતિ.

૪૯. અનુપરિયન્તીતિ અનુરૂપવસેન પરિક્ખિપન્તિ. તસ્સ વસનટ્ઠાનપરિક્ખિપનેન સોપિ પરિક્ખિત્તો નામ હોતિ. તિલકાતિ બન્ધુજીવકપુપ્ફસદિસપુપ્ફા એકા રુક્ખજાતિ. ઉદ્દાલકાતિ વાતઘાતકા, યે ‘‘રાજરુક્ખા’’તિપિ વુચ્ચન્તિ.

૫૦. તંભૂમિભાગેહીતિ તાદિસેહિ ભૂમિભાગેહિ, યથાવુત્તપોક્ખરણીનદીઉય્યાનવન્તેહિ ભૂમિપદેસેહીતિ અત્થો. ઉપેતરૂપન્તિ પાસંસિયભાવેન ઉપેતં, તેસં પોક્ખરણીઆદીનં વસેન રમણીયસન્નિવેસન્તિ વુત્તં હોતિ. ભુસ સોભમાનન્તિ ભુસં અતિવિય વિરોચમાનં વિમાનસેટ્ઠં લભન્તીતિ યોજના. સેસં વુત્તનયમેવાતિ.

પઠમનાવાવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.