૩. તતિયપીઠવિમાનવણ્ણના

પીઠં તે સોવણ્ણમયન્તિ તતિયપીઠવિમાનં. તસ્સ વત્થુ રાજગહે સમુટ્ઠિતં. અઞ્ઞતરો કિર ખીણાસવત્થેરો રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા ભત્તં ગહેત્વા ઉપકટ્ઠે કાલે ભત્તકિચ્ચં કાતુકામો એકં વિવટદ્વારગેહં ઉપસઙ્કમિ. તસ્મિં પન ગેહે ગેહસામિની ઇત્થી સદ્ધા પસન્ના થેરસ્સ આકારં સલ્લક્ખેત્વા ‘‘એથ, ભન્તે, ઇધ નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચં કરોથા’’તિ અત્તનો ભદ્દપીઠં પઞ્ઞાપેત્વા ઉપરિ પીતવત્થં અત્થરિત્વા નિરપેક્ખપરિચ્ચાગવસેન અદાસિ, ‘‘ઇદં મે પુઞ્ઞં આયતિં સોવણ્ણપીઠપટિલાભાય હોતૂ’’તિ પત્થનઞ્ચ પટ્ઠપેસિ. અથ થેરે તત્થ નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચં કત્વા પત્તં ધોવિત્વા ઉટ્ઠાય ગચ્છન્તે ‘‘ભન્તે, ઇદમાસનં તુમ્હાકંયેવ પરિચ્ચત્તં, મય્હં અનુગ્ગહત્થં પરિભુઞ્જથા’’તિ આહ. થેરો તસ્સા અનુકમ્પાય તં પીઠં સમ્પટિચ્છિત્વા સઙ્ઘસ્સ દાપેસિ. સા અપરેન સમયેન અઞ્ઞતરેન રોગેન ફુટ્ઠા કાલં કત્વા તાવતિંસભવને નિબ્બત્તીતિઆદિ સબ્બં પઠમવિમાનવણ્ણનાયં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. તેન વુત્તં –

૧૫. ‘‘પીઠં તે સોવણ્ણમયં ઉળારં, મનોજવં ગચ્છતિ યેનકામં;

અલઙ્કતે મલ્યધરે સુવત્થે,ઓભાસસિ વિજ્જુરિવબ્ભકૂટં.

૧૬. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો, કેન તે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ તે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૧૭. ‘‘પુચ્છામિ તં દેવિ મહાનુભાવે, મનુસ્સભૂતા કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૮. ‘‘સા દેવતા અત્તમના, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતા;

પઞ્હં પુટ્ઠા વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૯. ‘‘અપ્પસ્સ કમ્મસ્સ ફલં મમેદં, યેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવા;

અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકે.

૨૦. ‘‘અદ્દસં વિરજં ભિક્ખું, વિપ્પસન્નમનાવિલં;

તસ્સ અદાસહં પીઠં, પસન્ના સેહિ પાણિભિ.

૨૧. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો, તેન મે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તી ચ મે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૨૨. ‘‘અક્ખામિ તે ભિક્ખુ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતા યમકાસિ પુઞ્ઞં;

તેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૯. યઞ્ચ પન પઞ્ચમગાથાયં પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકેતિઆદિ, એત્થ જાતિ-સદ્દો અત્થેવ સઙ્ખતલક્ખણે ‘‘જાતિ દ્વીહિ ખન્ધેહિ સઙ્ગહિતા’’તિઆદીસુ (ધાતુ. ૭૧). અત્થિ નિકાયે ‘‘નિગણ્ઠા નામ સમણજાતી’’તિઆદીસુ (અ. નિ. ૩.૭૧). અત્થિ પટિસન્ધિયં ‘‘યં માતુકુચ્છિસ્મિં પઠમં ચિત્તં ઉપ્પન્નં, પઠમં વિઞ્ઞાણં પાતુભૂતં, તદુપાદાય સાવસ્સ જાતી’’તિઆદીસુ (મહાવ. ૧૨૪). અત્થિ કુલે ‘‘અક્ખિત્તો અનુપકુટ્ઠો જાતિવાદેના’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૩૦૩). અત્થિ પસુતિયં ‘‘સમ્પતિજાતો, આનન્દ, બોધિસત્તો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૨.૩૧; મ. નિ. ૩.૨૦૭). અત્થિ ભવે ‘‘એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૨૪૪; મ. નિ. ૧.૫૩). ઇધાપિ ભવે એવ દટ્ઠબ્બો. તસ્મા પુરિમાય જાતિયા પુરિમસ્મિં ભવે અનન્તરાતીતે પુરિમે અત્તભાવેતિ અત્થો. ભુમ્મત્થે હિદં કરણવચનં. મનુસ્સલોકેતિ મનુસ્સલોકભવે, રાજગહં સન્ધાય વદતિ. ઓકાસલોકો હિ ઇધ અધિપ્પેતો, સત્તલોકો પન ‘‘મનુસ્સેસૂ’’તિ ઇમિના વુત્તોયેવ.

૨૦. અદ્દસન્તિ અદ્દક્ખિં. વિરજન્તિ વિગતરાગાદિરજત્તા વિરજં. ભિક્ખુન્તિ ભિન્નકિલેસત્તા ભિક્ખું, સબ્બસો કિલેસકાલુસ્સિયાભાવેન વિપ્પસન્નચિત્તતાય વિપ્પસન્નં, અનાવિલસઙ્કપ્પતાય અનાવિલં. પુરિમં પુરિમઞ્ચેત્થ પદં પચ્છિમસ્સ પચ્છિમસ્સ કારણવચનં, વિગતરાગાદિરજત્તા ભિન્નકિલેસતાય ભિક્ખું, ભિન્નકિલેસત્તા કિલેસકાલુસ્સિયાભાવેન વિપ્પસન્નં, વિપ્પસન્નમનત્તા અનાવિલન્તિ. પચ્છિમં પચ્છિમં વા પદં પુરિમસ્સ પુરિમસ્સ કારણવચનં, વિરજં ભિક્ખુગુણયોગતો. ભિન્નકિલેસો હિ ભિક્ખુ. ભિક્ખું વિપ્પસન્નભાવતો. કિલેસકાલુસ્સિયાભાવેન વિપ્પસન્નમાનસો હિ ભિક્ખુ. વિપ્પસન્નં અનાવિલસઙ્કપ્પભાવતોતિ. રાગરજાભાવેન વા ‘‘વિરજ’’ન્તિ વુત્તં, દોસકાલુસ્સિયાભાવેન ‘‘વિપ્પસન્ન’’ન્તિ, મોહબ્યાકુલાભાવેન ‘‘અનાવિલ’’ન્તિ. એવંભૂતો પરમત્થતો ભિક્ખુ નામ હોતીતિ ‘‘ભિક્ખુ’’ન્તિ વુત્તં. અદાસહન્તિ અદાસિં અહં. પીઠન્તિ તદા મમ સન્તિકે વિજ્જમાનં ભદ્દપીઠં. પસન્નાતિ કમ્મફલસદ્ધાય રતનત્તયસદ્ધાય ચ પસન્નચિત્તા. સેહિ પાણિભીતિ અઞ્ઞં અનાણાપેત્વા અત્તનો હત્થેહિ ઉપનીય પીઠં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિન્તિ અત્થો.

એત્થ ચ ‘‘વિરજં ભિક્ખું વિપ્પસન્નમનાવિલ’’ન્તિ ઇમિના ખેત્તસમ્પત્તિં દસ્સેતિ, ‘‘પસન્ના’’તિ ઇમિના ચિત્તસમ્પત્તિં, ‘‘સેહિ પાણિભી’’તિ ઇમિના પયોગસમ્પત્તિં. તથા ‘‘પસન્ના’’તિ ઇમિના સક્કચ્ચદાનં અનુપહચ્ચદાનન્તિ ચ ઇમે દ્વે દાનગુણા દસ્સિતા, ‘‘સેહિ પાણિભી’’તિ ઇમિના સહત્થેન દાનં અનુપવિદ્ધદાનન્તિ ઇમે દ્વે દાનગુણા દસ્સિતા, પીતવત્થસ્સ અત્થરણેન નિસીદનકાલઞ્ઞુતાય ચિત્તિં કત્વા દાનં કાલેન દાનન્તિ ઇમે દ્વે દાનગુણા દસ્સિતાતિ વેદિતબ્બા. સેસં હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ.

તતિયપીઠવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.