૨. સત્તજટિલસુત્તવણ્ણના

૫૨. દુતિયે બહિદ્વારકોટ્ઠકેતિ પાસાદદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ, ન વિહારદ્વારકોટ્ઠકસ્સ. સો કિર પાસાદો લોહપાસાદો વિય સમન્તા ચતુદ્વારકોટ્ઠકપરિવુતો પાકારપરિક્ખિત્તો. તેસુ પાચીનદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ પાસાદચ્છાયાયં પાચીનલોકધાતું ઓલોકેન્તો પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસિન્નો હોતિ. જટિલાતિ જટાવન્તો તાપસવેસધારિનો. નિગણ્ઠાતિ સેતપટનિગણ્ઠરૂપધારિનો. એકસાટકાતિ એકસાટકનિગણ્ઠા વિય એકં પિલોતિકખણ્ડં હત્થે બન્ધિત્વા તેનાપિ સરીરસ્સ પુરિમભાગં પટિચ્છાદેત્વા વિચરણકા. પરૂળ્હકચ્છનખલોમાતિ પરૂળ્હકચ્છલોમા પરૂળ્હનખા પરૂળ્હઅવસેસલોમા ચ, કચ્છાદીસુ દીઘલોમા દીઘનખા ચાતિ અત્થો. ખારિવિવિધમાદાયાતિ વિવિધં ખારાદિનાનપ્પકારં પબ્બજિતપરિક્ખારભણ્ડિકં ગહેત્વા. અવિદૂરે અતિક્કમન્તીતિ વિહારસ્સ અવિદૂરમગ્ગેન નગરં પવિસન્તિ.

રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલોતિ અહં, ભન્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો, મય્હં નામં તુમ્હે જાનાથાતિ. કસ્મા પન રાજા લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સન્તિકે નિસિન્નો એવરૂપાનં નગ્ગનિસ્સિરીકાનં અઞ્જલિં પગ્ગણ્હાતીતિ? સઙ્ગણ્હનત્થાય. એવઞ્હિસ્સ અહોસિ ‘‘સચાહં એત્તકમ્પિ એતેસં ન કરિસ્સામિ, મયં પુત્તદારં પહાય એતસ્સત્થાય દુબ્ભોજનદુક્ખસેય્યાદીનિ અનુભોમ, અયં અમ્હાકં નિપચ્ચકારમત્તમ્પિ ન કરોતિ. તસ્મિઞ્હિ કતે અમ્હે ‘ઓચરકા’તિ જનો અગ્ગહેત્વા ‘પબ્બજિતા’ઇચ્ચેવ સઞ્જાનિસ્સતિ, કિં ઇમસ્સ ભૂતત્થકથનેનાતિ અત્તના દિટ્ઠં સુતં પટિચ્છાદેત્વા ન કથેય્યું, એવં કતે પન અનિગૂહિત્વા કથેસ્સન્તી’’તિ. અપિચ સત્થુ અજ્ઝાસયજાનનત્થમ્પિ એવમકાસીતિ. રાજા કિર ભગવન્તં ઉપસઙ્કમન્તોપિ કતિપયકાલં સમ્માસમ્બોધિં ન સદ્દહિ. તેનસ્સ એવં અહોસિ ‘‘યદિ ભગવા સબ્બં જાનાતિ, મયા ઇમેસં નિપચ્ચકારં કત્વા ‘ઇમે અરહન્તો’તિ વુત્તે નાનુજાનેય્ય, અથ મં અનુવત્તન્તો અનુજાનેય્ય, કુતો તસ્સ સબ્બઞ્ઞુતા’’તિ. એવં સો સત્થુ અજ્ઝાસયજાનનત્થં તથા અકાસિ. ભગવા પન ‘‘ઉજુકમેવ ‘ન ઇમે સમણા ઓચરકા’તિ વુત્તે યદિપિ રાજા સદ્દહતિ, મહાજનો પન તમત્થં અજાનન્તો ન સદ્દહેય્ય, સમણો ગોતમો ‘રાજા અત્તનો કથં સુણાતી’તિ યં કિઞ્ચિ મુખારુળ્હં કથેતી’તિ વદેય્ય, તદસ્સ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તેય્ય, અઞ્ઞો ચ ગુળ્હકમ્મં વિવટં કતં ભવેય્ય, સયમેવ રાજા તેસં ઓચરકભાવં કથેસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘દુજ્જાનં ખો એત’’ન્તિઆદિમાહ.

તત્થ કામભોગિનાતિ ઇમિના પન રાગાભિભવં, ઉભયેનાપિ વિક્ખિત્તચિત્તતં દસ્સેતિ. પુત્તસમ્બાધસયનન્તિ પુત્તેહિ સમ્બાધસયનં. એત્થ ચ પુત્તસીસેન દારપરિગ્ગહં, પુત્તદારેસુ ઉપ્પિલાવિતેન તેસં ઘરાવાસાદિહેતુ સોકાભિભવેન ચિત્તસ્સ સંકિલિટ્ઠતં દસ્સેતિ. કાસિકચન્દનન્તિ સણ્હચન્દનં, કાસિકવત્થઞ્ચ ચન્દનઞ્ચાતિ વા અત્થો. માલાગન્ધવિલેપનન્તિ વણ્ણગન્ધત્થાય માલા, સુગન્ધભાવત્થાય ગન્ધં, છવિરાગકરણત્થાય વિલેપનં ધારેન્તેન. જાતરૂપરજતન્તિ સુવણ્ણઞ્ચેવ અવસિટ્ઠધનઞ્ચ. સાદિયન્તેનાતિ પટિગ્ગણ્હન્તેન. સબ્બેનપિ કામેસુ અભિગિદ્ધભાવમેવ પકાસેતિ.

સંવાસેનાતિ સહવાસેન. સીલં વેદિતબ્બન્તિ ‘‘અયં પેસલો વા દુસ્સીલો વા’’તિ સંવસન્તેન એકસ્મિં ઠાને સહ વસન્તેન જાનિતબ્બો. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના ન ઇત્તરન્તિ તઞ્ચ સીલં દીઘેન કાલેન વેદિતબ્બં, ન ઇત્તરેન. કતિપયદિવસે હિ સઞ્ઞતાકારો સંવુતિન્દ્રિયાકારો ચ હુત્વા સક્કા દસ્સેતું. મનસિ કરોતા નો અમનસિ કરોતાતિ તમ્પિ ‘‘સીલમસ્સ પરિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ મનસિ કરોન્તેન પચ્ચવેક્ખન્તેન સક્કા જાનિતું, ન ઇતરેન. પઞ્ઞવતાતિ તમ્પિ સપ્પઞ્ઞેનેવ પણ્ડિતેન. બાલો હિ મનસિ કરોન્તોપિ જાનિતું ન સક્કોતિ. સંવોહારેનાતિ કથનેન.

‘‘યો હિ કોચિ મનુસ્સેસુ, વોહારં ઉપજીવતિ;

એવં વાસેટ્ઠ જાનાહિ, વાણિજો સો ન બ્રાહ્મણો’’તિ. (સુ. નિ. ૬૧૯) –

એત્થ હિ વાણિજ્જં વોહારો નામ. ‘‘ચત્તારો અરિયવોહારા’’તિ (દી. નિ. ૩.૩૧૩) એત્થ ચેતના. ‘‘સઙ્ખા સમઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ વોહારો’’તિ (ધ. સ. ૧૩૧૩-૧૩૧૫) એત્થ પઞ્ઞત્તિ. ‘‘વોહારમત્તેન સો વોહરેય્યા’’તિ (સં. નિ. ૧.૨૫) એત્થ કથા વોહારો. ઇધાપિ સો એવ અધિપ્પેતો. એકચ્ચસ્સ હિ સમ્મુખાકથા પરમ્મુખાકથાય ન સમેતિ, પરમ્મુખાકથા સમ્મુખાકથાય, તથા પુરિમકથા પચ્છિમકથાય, પચ્છિમકથા ચ પુરિમકથાય. સો કથેન્તોયેવ સક્કા જાનિતું ‘‘અસુચિ એસો પુગ્ગલો’’તિ. સુચિસીલસ્સ પન પુરિમં પચ્છિમેન, પચ્છિમઞ્ચ પુરિમેન, સમ્મુખા કથિતઞ્ચ પરમ્મુખા કથિતેન, પરમ્મુખા કથિતઞ્ચ સમ્મુખા કથિતેન સમેતિ, તસ્મા કથેન્તેન સક્કા સુચિભાવો જાનિતુન્તિ પકાસેન્તો આહ – ‘‘સંવોહારેન સોચેય્યં વેદિતબ્બ’’ન્તિ.

થામોતિ ઞાણથામો. યસ્સ હિ ઞાણથામો નત્થિ, સો ઉપ્પન્નેસુ ઉપદ્દવેસુ ગહેતબ્બગહણં કત્તબ્બકરણં અપસ્સન્તો અદ્વારિકં ઘરં પવિટ્ઠો વિય ચરતિ. તેનાહ – ‘‘આપદાસુ ખો, મહારાજ,થામો વેદિતબ્બો’’તિ. સાકચ્છાયાતિ સહકથાય. દુપ્પઞ્ઞસ્સ હિ કથા ઉદકે ગેણ્ડુ વિય ઉપ્લવતિ, પઞ્ઞવતો કથેન્તસ્સ પટિભાનં અનન્તં હોતિ. ઉદકવિપ્ફન્દનેનેવ હિ મચ્છો ખુદ્દકો મહન્તો વાતિ પઞ્ઞાયતિ.

ઇતિ ભગવા રઞ્ઞો ઉજુકમેવ તે ‘‘ઇમે નામા’’તિ અવત્વા અરહન્તાનં અનરહન્તાનઞ્ચ જાનનૂપાયં પકાસેસિ. રાજા તં સુત્વા ભગવતો સબ્બઞ્ઞુતાય દેસનાવિલાસેન ચ અભિપ્પસન્નો ‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે’’તિઆદિના અત્તનો પસાદં પકાસેત્વા ઇદાનિ તે યાથાવતો ભગવતો આરોચેન્તો ‘‘એતે, ભન્તે, મમ પુરિસા ચરા’’તિઆદિમાહ. તત્થ ચરાતિ અપબ્બજિતા એવ પબ્બજિતરૂપેન રટ્ઠપિણ્ડં ભુઞ્જન્તા પટિચ્છન્નકમ્મન્તત્તા. ઓચરકાતિ હેટ્ઠા ચરકા. ચરા હિ પબ્બતમત્થકેન ચરન્તાપિ હેટ્ઠા ચરકાવ નિહીનકમ્મત્તા. અથ વા ઓચરકાતિ ચરપુરિસા. ઓચરિત્વાતિ અવચરિત્વા વીમંસિત્વા, તસ્મિં તસ્મિં દેસે તં તં પવત્તિં ઞત્વાતિ અત્થો. ઓસારિસ્સામીતિ પટિપજ્જિસ્સામિ, કરિસ્સામીતિ અત્થો. રજોજલ્લન્તિ રજઞ્ચ મલઞ્ચ. પવાહેત્વાતિ સુટ્ઠુ વિક્ખાલનવસેન અપનેત્વા. કપ્પિતકેસમસ્સૂતિ અલઙ્કારસત્થે વુત્તવિધિના કપ્પકેહિ છિન્નકેસમસ્સૂ. કામગુણેહીતિ કામકોટ્ઠાસેહિ, કામબન્ધનેહિ વા સમપ્પિતાતિ સુટ્ઠુ અપ્પિતા અલ્લીના. સમઙ્ગિભૂતાતિ સહભૂતા. પરિચારેસ્સન્તીતિ ઇન્દ્રિયાનિ સમન્તતો ચારેસ્સન્તિ કીળાપેસ્સન્તિ વા.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં તેસં રાજપુરિસાનં અત્તનો ઉદરસ્સ કારણા પબ્બજિતવેસેન લોકવઞ્ચનસઙ્ખાતં અત્થં વિદિત્વા. ઇમં ઉદાનન્તિ ઇમં પરાધીનતાપરવઞ્ચનતાપટિક્ખેપવિભાવનં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ ન વાયમેય્ય સબ્બત્થાતિ દૂતેય્યઓચરકકમ્માદિકે સબ્બસ્મિં પાપધમ્મે ઇમે રાજપુરિસા વિય પબ્બજિતો ન વાયમેય્ય, વાયામં ઉસ્સાહં ન કરેય્ય, સબ્બત્થ યત્થ કત્થચિ વાયામં અકત્વા અપ્પમત્તકેપિ પુઞ્ઞસ્મિંયેવ વાયમેય્યાતિ અધિપ્પાયો. નાઞ્ઞસ્સ પુરિસો સિયાતિ પબ્બજિતરૂપેન અઞ્ઞસ્સ પુગ્ગલસ્સ સેવકપુરિસો ન સિયા. કસ્મા? એવરૂપસ્સપિ ઓચરકાદિપાપકમ્મસ્સ કત્તબ્બત્તા. નાઞ્ઞં નિસ્સાય જીવેય્યાતિ અઞ્ઞં પરં ઇસ્સરાદિં નિસ્સાય ‘‘તપ્પટિબદ્ધં મે સુખદુક્ખ’’ન્તિ એવંચિત્તો હુત્વા ન જીવિકં પવત્તેય્ય, અત્તદીપો અત્તસરણો અનઞ્ઞસરણો એવ ભવેય્ય. અથ વા અનત્થાવહતો ‘‘ઓચરણ’’ન્તિ લદ્ધનામકત્તા અઞ્ઞં અકુસલકમ્મં નિસ્સાય ન જીવેય્ય. ધમ્મેન ન વણિં ચરેતિ ધનાદિઅત્થાય ધમ્મં ન કથેય્ય. યો હિ ધનાદિહેતુ પરેસં ધમ્મં દેસેતિ, સો ધમ્મેન વાણિજ્જં કરોતિ નામ, એવં ધમ્મેન તં ન ચરેય્ય. અથ વા ધનાદીનં અત્થાય કોસલરઞ્ઞો પુરિસો વિય ઓચરકાદિકમ્મં કરોન્તો પરેહિ અનાસઙ્કનીયતાય પબ્બજ્જાલિઙ્ગસમાદાનાદીનિ અનુતિટ્ઠન્તો ધમ્મેન વાણિજ્જં કરોતિ નામ. યોપિ ઇધ પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરન્તોપિ અઞ્ઞતરં દેવનિકાયં પણિધાય બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, સોપિ ધમ્મેન વાણિજ્જં કરોતિ નામ, એવં ધમ્મેન વાણિજ્જં ન ચરે, ન કરેય્યાતિ અત્થો.

દુતિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.