૬. પિણ્ડોલસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે પિણ્ડોલભારદ્વાજોતિ પિણ્ડં ઉલમાનો પરિયેસમાનો પબ્બજિતોતિ પિણ્ડોલો. સો કિર પરિજિણ્ણભોગો બ્રાહ્મણો હુત્વા મહન્તં ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ લાભસક્કારં દિસ્વા પિણ્ડત્થાય નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતો. સો મહન્તં કપલ્લં ‘‘પત્ત’’ન્તિ ગહેત્વા ચરતિ, કપલ્લપૂરં યાગું પિવતિ, ભત્તં ભુઞ્જતિ, પૂવખજ્જકઞ્ચ ખાદતિ. અથસ્સ મહગ્ઘસભાવં સત્થુ આરોચેસું. સત્થા તસ્સ પત્તત્થવિકં નાનુજાનિ, હેટ્ઠામઞ્ચે પત્તં નિક્કુજ્જિત્વા ઠપેતિ, સો ઠપેન્તોપિ ઘંસેન્તોવ પણામેત્વા ઠપેતિ, ગણ્હન્તોપિ ઘંસેન્તોવ આકડ્ઢિત્વા ગણ્હાતિ. તં ગચ્છન્તે ગચ્છન્તે કાલે ઘંસનેન પરિક્ખીણં, નાળિકોદનમત્તસ્સેવ ગણ્હનકં જાતં. તતો સત્થુ આરોચેસું, અથસ્સ સત્થા પત્તત્થવિકં અનુજાનિ. થેરો અપરેન સમયેન ઇન્દ્રિયભાવનં ભાવેન્તો અગ્ગફલે અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. ઇતિ સો પુબ્બે સવિસેસં પિણ્ડત્થાય ઉલતીતિ પિણ્ડોલો, ગોત્તેન પન ભારદ્વાજોતિ ઉભયં એકતો કત્વા ‘‘પિણ્ડોલભારદ્વાજો’’તિ વુચ્ચતિ.

આરઞ્ઞકોતિ ગામન્તસેનાસનપટિક્ખિપનેન અરઞ્ઞે નિવાસો અસ્સાતિ આરઞ્ઞકો, આરઞ્ઞકધુતઙ્ગં સમાદાય વત્તન્તસ્સેતં નામં. તથા ભિક્ખાસઙ્ખાતાનં આમિસપિણ્ડાનં પાતો પિણ્ડપાતો, પરેહિ દિન્નાનં પિણ્ડાનં પત્તે નિપતનન્તિ અત્થો. પિણ્ડપાતં ઉઞ્છતિ તં તં કુલં ઉપસઙ્કમન્તો ગવેસતીતિ પિણ્ડપાતિકો, પિણ્ડાય વા પતિતું ચરિતું વતમેતસ્સાતિ પિણ્ડપાતી, પિણ્ડપાતીયેવ પિણ્ડપાતિકો. સઙ્કારકૂટાદીસુ પંસૂનં ઉપરિ ઠિતત્તા અબ્ભુગ્ગતટ્ઠેન પંસુકૂલં વિયાતિ પંસુકૂલં, પંસુ વિય વા કુચ્છિતભાવં ઉલતિ ગચ્છતીતિ પંસુકૂલં, પંસુકૂલસ્સ ધારણં પંસુકૂલં, તં સીલં એતસ્સાતિ પંસુકૂલિકો. સઙ્ઘાટિઉત્તરાસઙ્ગઅન્તરવાસકસઙ્ખાતાનિ તીણિ ચીવરાનિ તિચીવરં, તિચીવરસ્સ ધારણં તિચીવરં, તં સીલં એતસ્સાતિ તેચીવરિકો. અપ્પિચ્છોતિઆદીનં પદાનં અત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ.

ધુતવાદોતિ ધુતો વુચ્ચતિ ધુતકિલેસો પુગ્ગલો, કિલેસધુનનકધમ્મો વા. તત્થ અત્થિ ધુતો, ન ધુતવાદો, અત્થિ ન ધુતો, ધુતવાદો, અત્થિ નેવ ધુતો, ન ધુતવાદો, અત્થિ ધુતો ચેવ, ધુતવાદો ચાતિ ઇદં ચતુક્કં વેદિતબ્બં. તેસુ યો સયં ધુતધમ્મે સમાદાય વત્તતિ, ન પરં તદત્થાય સમાદપેતિ, અયં પઠમો. યો પન સયં ન ધુતધમ્મે સમાદાય વત્તતિ, પરં સમાદપેતિ, અયં દુતિયો. યો ઉભયરહિતો, અયં તતિયો. યો પન ઉભયસમ્પન્નો, અયં ચતુત્થો. એવરૂપો ચ આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજોતિ. તેન વુત્તં ‘‘ધુતવાદો’’તિ. એકદેસસરૂપેકસેસવસેન હિ અયં નિદ્દેસો યથા તં ‘‘નામરૂપ’’ન્તિ.

અધિચિત્તમનુયુત્તોતિ એત્થ અટ્ઠસમાપત્તિસમ્પયોગતો અરહત્તફલસમાપત્તિસમ્પયોગતો વા ચિત્તસ્સ અધિચિત્તભાવો વેદિતબ્બો, ઇધ પન ‘‘અરહત્તફલચિત્ત’’ન્તિ વદન્તિ. તંતંસમાપત્તીસુ સમાધિ એવ અધિચિત્તં, ઇધ પન અરહત્તફલસમાધિ વેદિતબ્બો. કેચિ પન ‘‘અધિચિત્તમનુયુત્તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કાલેન કાલં તીણિ નિમિત્તાનિ મનસિ કાતબ્બાનીતિ એતસ્મિં અધિચિત્તસુત્તે (અ. નિ. ૩.૧૦૩) વિય સમથવિપસ્સનાચિત્તં અધિચિત્તન્તિ ઇધાધિપ્પેત’’ન્તિ વદન્તિ, તં ન સુન્દરં. પુરિમોયેવત્થો ગહેતબ્બો.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં આયસ્મતો પિણ્ડોલભારદ્વાજસ્સ અધિટ્ઠાનપરિક્ખારસમ્પદાસમ્પન્નં અધિચિત્તાનુયોગસઙ્ખાતં અત્થં સબ્બાકારતો વિદિત્વા. એવં ‘‘અધિચિત્તાનુયોગો મમ સાસનાનુટ્ઠાન’’ન્તિ દીપેન્તો ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ અનૂપવાદોતિ વાચાય કસ્સચિપિ અનુપવદનં. અનૂપઘાતોતિ કાયેન કસ્સચિ ઉપઘાતાકરણં. પાતિમોક્ખેતિ એત્થ પાતિમોક્ખપદસ્સ અત્થો હેટ્ઠા નાનપ્પકારેહિ વુત્તો, તસ્મિં પાતિમોક્ખે. સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં અવીતિક્કમલક્ખણો સંવરો. મત્તઞ્ઞુતાતિ પટિગ્ગહણપરિભોગવસેન પમાણઞ્ઞુતા. પન્તઞ્ચ સયનાસનન્તિ વિવિત્તં સઙ્ઘટ્ટનવિરહિતં સેનાસનં. અધિચિત્તે ચ આયોગોતિ અટ્ઠન્નં સમાપત્તીનં અધિગમાય ભાવનાનુયોગો.

અપરો નયો – અનૂપવાદોતિ કસ્સચિપિ ઉપરુજ્ઝનવચનસ્સ અવદનં. તેન સબ્બમ્પિ વાચસિકં સીલં સઙ્ગણ્હાતિ. અનૂપઘાતોતિ કાયેન કસ્સચિ ઉપઘાતસ્સ પરવિહેઠનસ્સ અકરણં. તેન સબ્બમ્પિ કાયિકં સીલં સઙ્ગણ્હાતિ. યાદિસં પનિદં ઉભયં બુદ્ધાનં સાસનન્તોગધં હોતિ, તં દસ્સેતું – ‘‘પાતિમોક્ખે ચ સંવરો’’તિ વુત્તં. ચસદ્દો નિપાતમત્તં. પાતિમોક્ખે ચ સંવરોતિ પાતિમોક્ખસંવરભૂતો અનૂપવાદો અનૂપઘાતો ચાતિ અત્થો.

અથ વા પાતિમોક્ખેતિ અધિકરણે ભુમ્મં. પાતિમોક્ખે નિસ્સયભૂતે સંવરો. કો પન સોતિ? અનૂપવાદો અનૂપઘાતો. ઉપસમ્પદવેલાયઞ્હિ અવિસેસેન પાતિમોક્ખસીલં સમાદિન્નં નામ હોતિ, તસ્મિં પાતિમોક્ખે ઠિતસ્સ તતો પરં ઉપવાદૂપઘાતાનં અકરણવસેન સંવરો, સો અનૂપવાદો અનૂપઘાતો ચાતિ વુત્તો.

અથ વા પાતિમોક્ખેતિ નિપ્ફાદેતબ્બે ભુમ્મં યથા ‘‘ચેતસો અવૂપસમો અયોનિસોમનસિકારપદટ્ઠાન’’ન્તિ (સં. નિ. ૫.૨૩૨). તેન પાતિમોક્ખેન સાધેતબ્બો અનૂપવાદો અનૂપઘાતો, પાતિમોક્ખસંવરસઙ્ગહિતો અનૂપવાદો અનૂપઘાતોઇચ્ચેવ અત્થો. સંવરોતિ ઇમિના પન સતિસંવરો, ઞાણસંવરો, ખન્તિસંવરો, વીરિયસંવરોતિ ઇમેસં ચતુન્નં સંવરાનં ગહણં, પાતિમોક્ખસાધનં ઇદં સંવરચતુક્કં.

મત્તઞ્ઞુતા ચ ભત્તસ્મિન્તિ પરિયેસનપટિગ્ગહણપરિભોગવિસ્સજ્જનાનં વસેન ભોજને પમાણઞ્ઞુતા. પન્તઞ્ચ સયનાસનન્તિ ભાવનાનુકૂલં અરઞ્ઞરુક્ખમૂલાદિવિવિત્તસેનાસનં. અધિચિત્તે ચ આયોગોતિ સબ્બચિત્તાનં અધિકત્તા ઉત્તમત્તા અધિચિત્તસઙ્ખાતે અરહત્તફલચિત્તે સાધેતબ્બે તસ્સ નિપ્ફાદનત્થં સમથવિપસ્સનાભાવનાવસેન આયોગો. એતં બુદ્ધાન સાસનન્તિ એતં પરસ્સ અનૂપવદનં, અનૂપઘાતનં, પાતિમોક્ખસંવરો, પરિયેસનપટિગ્ગહણાદીસુ મત્તઞ્ઞુતા, વિવિત્તવાસો, યથાવુત્તઅધિચિત્તાનુયોગો ચ બુદ્ધાનં સાસનં ઓવાદો અનુસિટ્ઠીતિ અત્થો. એવં ઇમાય ગાથાય તિસ્સો સિક્ખા કથિતાતિ વેદિતબ્બા.

છટ્ઠસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.