૬. પિલિન્દવચ્છસુત્તવણ્ણના

૨૬. છટ્ઠે પિલિન્દવચ્છોતિ પિલિન્દાતિસ્સ નામં, વચ્છોતિ ગોત્તવસેન થેરં સઞ્જાનન્તિ. વસલવાદેન સમુદાચરતીતિ ‘‘એહિ, વસલ, અપેહિ, વસલા’’તિઆદિના ભિક્ખૂ વસલવાદેન વોહરતિ આલપતિ. સમ્બહુલા ભિક્ખૂતિ બહૂ ભિક્ખૂ. તે થેરં તથા સમુદાચરન્તં દિસ્વા ‘‘અરહાવ સમાનો અપ્પહીનવાસનત્તા એવં ભણતી’’તિ અજાનન્તા ‘‘દોસન્તરો મઞ્ઞે અયં થેરો એવં સમુદાચરતી’’તિ ચિન્તેત્વા ઉલ્લપનાધિપ્પાયા તં તતો વુટ્ઠાપેતું ભગવતો આરોચેસું. તેન વુત્તં – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, પિલિન્દવચ્છો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતી’’તિ. કેચિ પનાહુ – ‘‘ઇમં થેરં ભિક્ખૂ ‘અરહા’તિ સઞ્જાનન્તિ, અયઞ્ચ ભિક્ખૂ ફરુસવચનેન એવં સમુદાચરતિ, ‘અભૂતો એવ નુ ખો ઇમસ્મિં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મો’તિ વાસનાવસેન તસ્સ તથા સમુદાચારં અજાનન્તા અરિયભાવઞ્ચસ્સ અસદ્દહન્તા ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિનો ભગવતો તમત્થં આરોચેસુ’’ન્તિ. ભગવા થેરસ્સ દોસન્તરાભાવં પકાસેતુકામો એકેન ભિક્ખુના તં પક્કોસાપેત્વા સમ્મુખા તસ્સ ‘‘પુબ્બાચિણ્ણવસેનાયં તથા સમુદાચરતિ, ન ફરુસવચનાધિપ્પાયો’’તિ આહ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસી’’તિઆદિ.

તત્થ પુબ્બેનિવાસં મનસિ કરિત્વાતિ સત્થા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, વચ્છ, ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરસી’’તિ થેરં પુચ્છિત્વા તેન ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘અયં વચ્છો કિલેસવાસનાય વસલવાદં ન પરિચ્ચજતિ, કિં નુ ખો અતીતેસુપિ અત્તભાવેસુ બ્રાહ્મણજાતિકો અહોસી’’તિ આવજ્જેન્તો પુબ્બેનિવાસઞાણેન સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણેન વા તસ્સ પુબ્બેનિવાસં અતીતાસુ જાતીસુ નિવુત્થક્ખન્ધસન્તાનં મનસિ કરિત્વા હત્થતલે ઠપિતં આમલકં વિય પચ્ચક્ખકરણવસેન અત્તનો મનસિ કત્વા. ભિક્ખૂ આમન્તેસીતિ તે ભિક્ખૂ સઞ્ઞાપેતું આલપિ, અભાસિ. તેન વુત્તં ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે’’તિઆદિ.

તત્થ માતિ પટિસેધે નિપાતો, તસ્સ ‘‘ઉજ્ઝાયિત્થા’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. મા ઉજ્ઝાયિત્થાતિ મા હેટ્ઠા કત્વા ચિન્તયિત્થ, ઓલોકયિત્થાતિ અત્થો. વચ્છસ્સ ભિક્ખુનોતિ ચ ઉજ્ઝાયનસ્સ ઉસૂયનત્થત્તા સમ્પદાનવચનં. ઇદાનિસ્સ અનુજ્ઝાયિતબ્બે કારણં દસ્સેન્તો ‘‘ન, ભિક્ખવે, વચ્છો દોસન્તરો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતી’’તિ આહ. તસ્સત્થો – ભિક્ખવે, અયં વચ્છો દોસન્તરો દોસચિત્તો દોસેન બ્યાપાદેન દૂસિતચિત્તો હુત્વા ભિક્ખૂ વસલવાદેન ન સમુદાચરતિ, મગ્ગેનેવ ચસ્સ બ્યાપાદો સમુગ્ઘાતિતો. એવં અદોસન્તરત્તેપિ તસ્સ તથા સમુદાચારસ્સ પુરિમજાતિસિદ્ધં કારણં દસ્સેન્તો ‘‘વચ્છસ્સ, ભિક્ખવે’’તિઆદિમાહ.

તત્થ અબ્બોકિણ્ણાનીતિ ખત્તિયાદિજાતિઅન્તરેહિ અવોમિસ્સાનિ અનન્તરિતાનિ. પઞ્ચ જાતિસતાનિ બ્રાહ્મણકુલે પચ્ચાજાતાનીતિ સબ્બાનિ તાનિ વચ્છસ્સ પઞ્ચ જાતિસતાનિ પટિપાટિયા બ્રાહ્મણકુલે એવ જાતાનિ, અહેસુન્તિ અત્થો. સો તસ્સ વસલવાદો દીઘરત્તં સમુદાચિણ્ણોતિ યો એતરહિ ખીણાસવેનપિ સતા પવત્તિયતિ, સો તસ્સ વચ્છસ્સ ભિક્ખુનો વસલવાદો દીઘરત્તં ઇતો જાતિતો પટ્ઠાય ઉદ્ધં આરોહનવસેન પઞ્ચજાતિસતમત્તં કાલં બ્રાહ્મણજાતિકત્તા સમુદાચિણ્ણો સમુદાચરિતો અહોસિ. બ્રાહ્મણા હિ જાતિસિદ્ધેન માનેન થદ્ધા અઞ્ઞં વસલવાદેન સમુદાચરન્તિ. ‘‘અજ્ઝાચિણ્ણો’’તિપિ પઠન્તિ, સો એવ અત્થો. તેનાતિ તેન દીઘરત્તં તથા સમુદાચિણ્ણભાવેન, એતેનસ્સ તથા સમુદાચારસ્સ કારણં વાસનાતિ દસ્સેતિ. કા પનાયં વાસના નામ? યં કિલેસરહિતસ્સાપિ સન્તાને અપ્પહીનકિલેસાનં સમાચારસદિસસમાચારહેતુભૂતં, અનાદિકાલભાવિતેહિ કિલેસેહિ આહિતં સામત્થિયમત્તં, તથારૂપા અધિમુત્તીતિ વદન્તિ. તં પનેતં અભિનીહારસમ્પત્તિયા ઞેય્યાવરણપ્પહાનવસેન યત્થ કિલેસા પહીના, તત્થ ભગવતો સન્તાને નત્થિ. યત્થ પન તથા કિલેસા ન પહીના, તત્થ સાવકાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનઞ્ચ સન્તાને અત્થિ, તતો તથાગતોવ અનાવરણઞાણદસ્સનો.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં આયસ્મતો પિલિન્દવચ્છસ્સ સતિપિ વસલસમુદાચારે દોસન્તરાભાવસઙ્ખાતં અત્થં વિદિત્વા. ઇમં ઉદાનન્તિ તસ્સ અગ્ગફલાધિગમવિભાવનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ યમ્હિ ન માયા વસતિ ન માનોતિ યસ્મિં અરિયપુગ્ગલે સન્તદોસપ્પટિચ્છાદનલક્ખણા માયા, ‘‘સેય્યોહમસ્મી’’તિઆદિના સમ્પગ્ગહવસેન પવત્તો ઉણ્ણતિલક્ખણો માનો ચ ન વસતિ, મગ્ગેન સમુગ્ઘાતિતત્તા ન પવત્તતિ ન ઉપ્પજ્જતિ. યો વીતલોભો અમમો નિરાસોતિ યો ચ રાગાદિપરિયાયવસેન પવત્તસ્સ આરમ્મણગ્ગહણલક્ખણસ્સ લોભસ્સ સબ્બથા વિગતત્તા વીતલોભો, તતો એવ રૂપાદીસુ કત્થચિ મમાયનાભાવતો અમમો અપરિગ્ગહો, અનાગતાનમ્પિ ભવાદીનં અનાસીસનતો નિરાસો. પનુણ્ણકોધોતિ કુજ્ઝનલક્ખણસ્સ કોધસ્સ અનાગામિમગ્ગેન સબ્બસો પહીનત્તા પનુણ્ણકોધો સમુચ્છિન્નાઘાતો. અભિનિબ્બુતત્તોતિ યો એવં માયામાનલોભકોધાનં સમુગ્ઘાતેન તદેકટ્ઠતાય સબ્બસ્સ સંકિલેસપક્ખસ્સ સુપ્પહીનત્તા સબ્બસો કિલેસપરિનિબ્બાનેન અભિનિબ્બુતચિત્તો સીતિભૂતો. સો બ્રાહ્મણો સો સમણો સ ભિક્ખૂતિ સો એવરૂપો ખીણાસવો સબ્બસો બાહિતપાપત્તા બ્રાહ્મણો, સો એવ સમિતપાપત્તા સમચરિયાય ચ સમણો, સો એવ ચ સબ્બસો ભિન્નકિલેસત્તા ભિક્ખુ નામ. એવંભૂતો ચ, ભિક્ખવે, વચ્છો સો કથં દોસન્તરો કિઞ્ચિ કાયકમ્માદિં પવત્તેય્ય, કેવલં પન વાસનાય અપ્પહીનત્તા વસલવાદેન સમુદાચરતીતિ.

છટ્ઠસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.