૭. એકપુત્તકસુત્તવણ્ણના

૧૭. સત્તમે એકપુત્તકોતિ એકો પુત્તો, સો ચ અનુકમ્પિતબ્બટ્ઠેન એકપુત્તકો, પિયાયિતબ્બટ્ઠેન પિયો, મનસ્સ વડ્ઢનટ્ઠેન મનાપો. સરીરસોભાસમ્પત્તિયા વા દસ્સનીયટ્ઠેન પિયો, સીલાચારસમ્પત્તિયા કલ્યાણધમ્મતાય મનાપો. કલેતિ સત્તે ખેપેતીતિ કાલો, મરણં. તં કતો પત્તોતિ કાલઙ્કતો, કાલેન વા મચ્ચુના કતો નટ્ઠો અદસ્સનં ગતોતિ કાલઙ્કતો, મતોતિ અત્થો.

સમ્બહુલા ઉપાસકાતિ સાવત્થિવાસિનો બહૂ ઉપાસકા મતપુત્તઉપાસકસ્સ સહસોકીભાવેન યાવ આળાહના પચ્છતો ગન્ત્વા મતસરીરસ્સ કત્તબ્બં કારેત્વા પટિનિવત્તા યથાનિવત્થાવ ઉદકં ઓતરિત્વા સીસંન્હાતા વત્થાનિ પીળેત્વા અનોતાપેત્વાવ એકં નિવાસેત્વા એકં ઉત્તરાસઙ્ગં કત્વા ઉપાસકં પુરતો કત્વા ‘‘સોકવિનોદનં ધમ્મં સત્થુ સન્તિકે સોસ્સામા’’તિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિંસુ. તેન વુત્તં ‘‘અલ્લકેસા’’તિઆદિ.

તત્થ અલ્લવત્થાતિ ઉદકેન તિન્તવત્થા. દિવા દિવસ્સાતિ દિવસસ્સપિ દિવા, મજ્ઝન્હિકે કાલેતિ અત્થો. યસ્મા જાનન્તાપિ તથાગતા પુચ્છન્તિ, જાનન્તાપિ ન પુચ્છન્તિ. કાલં વિદિત્વા પુચ્છન્તિ, કાલં વિદિત્વા ન પુચ્છન્તિ, તસ્મા જાનન્તોયેવ ભગવા કથાસમુટ્ઠાપનત્થં પુચ્છન્તો ‘‘કિં નુ ખો તુમ્હે ઉપાસકા’’તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો – તુમ્હે ઉપાસકા અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ મમ સન્તિકં આગચ્છન્તા ઓતાપિતસુદ્ધવત્થા સાયન્હે આગચ્છથ, અજ્જ પન અલ્લવત્થા અલ્લકેસા ઠિતમજ્ઝન્હિકે કાલે ઇધાગતા, તં કિં કારણન્તિ. તેન મયન્તિ તેન પુત્તવિયોગજનિતચિત્તસન્તાપેન બલવસોકાભિભૂતતાય એવંભૂતા મયં ઇધૂપસઙ્કમન્તાતિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ પિયવત્થુસમ્ભવા સોકદુક્ખદોમનસ્સાદયો, અસતિ પિયવત્થુસ્મિં સબ્બસો એતે ન સન્તીતિ એતમત્થં સબ્બાકારતો જાનિત્વા તદત્થપ્પકાસનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ પિયરૂપસ્સાદગધિતાસેતિ પિયસભાવેસુ રૂપક્ખન્ધાદીસુ સુખવેદનસ્સાદેન ગધિતા પટિબદ્ધચિત્તા. ગધિતાસેતિ હિ ગધિતાઇચ્ચેવત્થો. સેતિ વા નિપાતમત્તં. પિયરૂપા નામ ચક્ખાદયો પુત્તદારાદયો ચ. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘કિઞ્ચ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં ચક્ખુ લોકે …પે… ધમ્મતણ્હા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપ’’ન્તિ (ચૂળનિ. હેમકમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૫૫).

‘‘ખેત્તં વત્થું હિરઞ્ઞં વા, ગવસ્સં દાસપોરિસં;

થિયો બન્ધૂ પુથુ કામે, યો નરો અનુગિજ્ઝતી’’તિ ચ. (સુ. નિ. ૭૭૫);

તસ્મા તેસુ પિયરૂપેસુ અસ્સાદેન ગિદ્ધા મુચ્છિતા અજ્ઝાપન્નાતિ અત્થો. કે પન તે પિયરૂપસ્સાદગધિતાતિ તે દસ્સેતિ ‘‘દેવકાયા પુથુમનુસ્સા ચા’’તિ, ચાતુમહારાજિકાદયો બહુદેવસમૂહા ચેવ જમ્બુદીપકાદિકા બહુમનુસ્સા ચ. અઘાવિનોતિ કાયિકચેતસિકદુક્ખેન દુક્ખિતા. પરિજુન્નાતિ જરારોગાદિવિપત્તિયા યોબ્બનારોગ્યાદિસમ્પત્તિતો પરિહીના. યથાલાભવસેન વાયમત્થો દેવમનુસ્સેસુ વેદિતબ્બો. અથ વા કામઞ્ચેકન્તસુખસમપ્પિતાનં દેવાનં દુક્ખજરારોગા ન સમ્ભવન્તિ, તદનતિવત્તસભાવતાય પન તેપિ ‘‘અઘાવિનો’’તિ ‘‘પરિજુન્ના’’તિ ચ વુત્તા. તેસમ્પિ વા પુબ્બનિમિત્તુપ્પત્તિયા પટિચ્છન્નજરાય ચેતસિકરોગસ્સ ચ વસેન દુક્ખાદીનં સમ્ભવો વેદિતબ્બો. મચ્ચુરાજસ્સ વસં ગચ્છન્તીતિ પિયવત્થુવિસયાય તણ્હાય અપ્પહીનત્તા પુનપ્પુનં ગબ્ભૂપગમનતો ધાતુત્તયિસ્સરતાય મચ્ચુરાજસઙ્ખાતસ્સ મરણસ્સ વસં હત્થમેવ ગચ્છન્તિ.

એત્તાવતા વટ્ટં દસ્સેત્વા ઇદાનિ ‘‘યે વે દિવા’’તિઆદિના વિવટ્ટં દસ્સેતિ. તત્થ યે વે દિવા ચ રત્તો ચ અપ્પમત્તાતિ ‘‘દિવસં ચઙ્કમેન નિસજ્જાય આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેતી’’તિઆદિના વુત્તનયેન દિવસભાગે રત્તિભાગે ચ દળ્હં અપ્પમત્તા અપ્પમાદપ્પટિપદં પૂરેન્તિ. જહન્તિ પિયરૂપન્તિ ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાનભાવનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરિયમગ્ગાધિગમેન પિયરૂપં પિયજાતિકં ચક્ખાદિપિયવત્થું તપ્પટિબદ્ધછન્દરાગજહનેન જહન્તિ. તે વે ખણન્તિ અઘમૂલં, મચ્ચુનો આમિસં દુરતિવત્તન્તિ તે અરિયપુગ્ગલા અઘસ્સ વટ્ટદુક્ખસ્સ મૂલભૂતં, મચ્ચુના મરણેન આમસિતબ્બતો આમિસં, ઇતો બહિદ્ધા કેહિચિપિ સમણબ્રાહ્મણેહિ નિવત્તિતું અસક્કુણેય્યતાય દુરતિવત્તં, સહ અવિજ્જાય તણ્હં અરિયમગ્ગઞાણકુદાલેન ખણન્તિ, લેસમત્તમ્પિ અનવસેસન્તા ઉમ્મૂલયન્તીતિ. સ્વાયમત્થો –

‘‘અપ્પમાદો અમતપદં, પમાદો મચ્ચુનો પદં;

અપ્પમત્તા ન મીયન્તિ, યે પમત્તા યથા મતા’’તિ. (ધ. પ. ૨૧) –

આદીહિ સુત્તપદેહિ વિત્થારેતબ્બોતિ.

સત્તમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.