૮. સઙ્ગામજિસુત્તવણ્ણના

૮. અટ્ઠમે સઙ્ગામજીતિ એવંનામો. અયઞ્હિ આયસ્મા સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ મહાવિભવસ્સ સેટ્ઠિનો પુત્તો, વયપ્પત્તકાલે માતાપિતૂહિ પતિરૂપેન દારેન નિયોજેત્વા સાપતેય્યં નિય્યાતેત્વા ઘરબન્ધનેન બદ્ધો હોતિ. સો એકદિવસં સાવત્થિવાસિનો ઉપાસકે પુબ્બણ્હસમયં દાનં દત્વા સીલં સમાદિયિત્વા સાયન્હસમયે સુદ્ધવત્થે સુદ્ધુત્તરાસઙ્ગે ગન્ધમાલાદિહત્થે ધમ્મસ્સવનત્થં જેતવનાભિમુખે ગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘કત્થ તુમ્હે ગચ્છથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ધમ્મસ્સવનત્થં જેતવને સત્થુ સન્તિક’’ન્તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ અહમ્પિ ગમિસ્સામી’’તિ તેહિ સદ્ધિં જેતવનં અગમાસિ. તેન ચ સમયેન ભગવા કઞ્ચનગુહાયં સીહનાદં નદન્તો કેસરસીહો વિય સદ્ધમ્મમણ્ડપે પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસીદિત્વા ચતુપરિસમજ્ઝે ધમ્મં દેસેતિ.

અથ ખો તે ઉપાસકા ભગવન્તં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ, સઙ્ગામજિપિ કુલપુત્તો તસ્સા પરિસાય પરિયન્તે ધમ્મં સુણન્તો નિસીદિ. ભગવા અનુપુબ્બિકથં કથેત્વા ચત્તારિ સચ્ચાનિ પકાસેસિ, સચ્ચપરિયોસાને અનેકેસં પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. સઙ્ગામજિપિ કુલપુત્તો સોતાપત્તિફલં પત્વા પરિસાય વુટ્ઠિતાય ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા પબ્બજ્જં યાચિ ‘‘પબ્બાજેથ મં ભગવા’’તિ. ‘‘અનુઞ્ઞાતોસિ પન ત્વં માતાપિતૂહિ પબ્બજ્જાયા’’તિ? ‘‘નાહં, ભન્તે, અનુઞ્ઞાતો’’તિ. ‘‘ન ખો, સઙ્ગામજિ, તથાગતા માતાપિતૂહિ અનનુઞ્ઞાતં પુત્તં પબ્બાજેન્તી’’તિ. ‘‘સોહં, ભન્તે, તથા કરિસ્સામિ, યથા મં માતાપિતરો પબ્બજિતું અનુજાનન્તી’’તિ. સો ભગવન્તં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા માતાપિતરો ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘અમ્મતાતા, અનુજાનાથ મં પબ્બજિતુ’’ન્તિ આહ. તતો પરં રટ્ઠપાલસુત્તે (મ. નિ. ૨.૨૯૩ આદયો) આગતનયેન વેદિતબ્બં.

અથ સો ‘‘પબ્બજિત્વા અત્તાનં દસ્સેસ્સામી’’તિ પટિઞ્ઞં દત્વા અનુઞ્ઞાતો માતાપિતૂહિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પબ્બજ્જં યાચિ. અલત્થ ખો ચ ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં ઉપસમ્પદઞ્ચ, અચિરૂપસમ્પન્નો ચ પન સો ઉપરિમગ્ગત્થાય ઘટેન્તો વાયમન્તો અઞ્ઞતરસ્મિં અરઞ્ઞાવાસે વસ્સં વસિત્વા છળભિઞ્ઞો હુત્વા વુત્થવસ્સો ભગવન્તં દસ્સનાય માતાપિતૂનઞ્ચ પટિસ્સવમોચનત્થં સાવત્થિં અગમાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સઙ્ગામજિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તો હોતી’’તિ.

સો હાયસ્મા ધુરગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો જેતવનં પવિસિત્વા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં કતપટિસન્થારો અઞ્ઞં બ્યાકરિત્વા પુન ભગવન્તં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા નિક્ખમિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ. અથસ્સ માતાપિતરો ઞાતિમિત્તા ચસ્સ આગમનં સુત્વા, ‘‘સઙ્ગામજિ, કિર ઇધાગતો’’તિ હટ્ઠતુટ્ઠા તુરિતતુરિતા વિહારં ગન્ત્વા પરિયેસન્તા નં તત્થ નિસિન્નં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા પટિસન્થારં કત્વા ‘‘મા અપુત્તકં સાપતેય્યં રાજાનો હરેય્યું, અપ્પિયા દાયાદા વા ગણ્હેય્યું, નાલં પબ્બજ્જાય, એહિ, તાત, વિબ્ભમા’’તિ યાચિંસુ. તં સુત્વા થેરો ‘‘ઇમે મય્હં કામેહિ અનત્થિકભાવં ન જાનન્તિ, ગૂથધારી વિય ગૂથપિણ્ડે કામેસુયેવ અલ્લીયનં ઇચ્છન્તિ, નયિમે સક્કા ધમ્મકથાય સઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ અસ્સુણન્તો વિય નિસીદિ. તે નાનપ્પકારં યાચિત્વા અત્તનો વચનં અગ્ગણ્હન્તં દિસ્વા ઘરં પવિસિત્વા પુત્તેન સદ્ધિં તસ્સ ભરિયં સપરિવારં ઉય્યોજેસું ‘‘મયં નાનપ્પકારં તં યાચન્તાપિ તસ્સ મનં અલભિત્વા આગતા, ગચ્છ ત્વં, ભદ્દે, તવ ભત્તારં પુત્તસન્દસ્સનેન યાચિત્વા સઞ્ઞાપેહી’’તિ. તાય કિર આપન્નસત્તાય અયમાયસ્મા પબ્બજિતો. સા ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા દારકમાદાય મહતા પરિવારેન જેતવનં અગમાસિ. તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘અસ્સોસિ ખો આયસ્મતો સઙ્ગામજિસ્સા’’તિઆદિ.

તત્થ પુરાણદુતિયિકાતિ પુબ્બે ગિહિકાલે પાદપરિચરણવસેન દુતિયિકા, ભરિયાતિ અત્થો. અય્યોતિ ‘‘અય્યપુત્તો’’તિ વત્તબ્બે પબ્બજિતાનં અનુચ્છવિકવોહારેન વદતિ. કિરાતિ અનુસ્સવનત્થે નિપાતો, તસ્સ અનુપ્પત્તો કિરાતિ સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો. ખુદ્દપુત્તઞ્હિ સમણ, પોસ મન્તિ આપન્નસત્તમેવ મં છડ્ડેત્વા પબ્બજિતો, સાહં એતરહિ ખુદ્દપુત્તા, તાદિસં મં છડ્ડેત્વાવ તવ સમણધમ્મકરણં અયુત્તં, તસ્મા, સમણ, પુત્તદુતિયં મં ઘાસચ્છાદનાદીહિ ભરસ્સૂતિ. આયસ્મા પન, સઙ્ગામજિ, ઇન્દ્રિયાનિ ઉક્ખિપિત્વા તં નેવ ઓલોકેતિ, નાપિ આલપતિ. તેન વુત્તં – ‘‘એવં વુત્તે આયસ્મા સઙ્ગામજિ તુણ્હી અહોસી’’તિ.

સા તિક્ખત્તું તથેવ વત્વા તુણ્હીભૂતમેવ તં દિસ્વા ‘‘પુરિસા નામ ભરિયાસુ નિરપેક્ખાપિ પુત્તેસુ સાપેક્ખા હોન્તિ, પુત્તસિનેહો પિતુ અટ્ઠિમિઞ્જં આહચ્ચ તિટ્ઠતિ, તસ્મા પુત્તપેમેનાપિ મય્હં વસે વત્તેય્યા’’તિ મઞ્ઞમાના પુત્તં થેરસ્સ અઙ્કે નિક્ખિપિત્વા એકમન્તં અપક્કમ્મ ‘‘એસો તે, સમણ, પુત્તો, પોસ ન’’ન્તિ વત્વા થોકં અગમાસિ. સા કિર સમણતેજેનસ્સ સમ્મુખે ઠાતું નાસક્ખિ. થેરો દારકમ્પિ નેવ ઓલોકેતિ નાપિ આલપતિ. અથ સા ઇત્થી અવિદૂરે ઠત્વા મુખં પરિવત્તેત્વા ઓલોકેન્તી થેરસ્સ આકારં ઞત્વા પટિનિવત્તિત્વા ‘‘પુત્તેનપિ અયં સમણો અનત્થિકો’’તિ દારકં ગહેત્વા પક્કામિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મતો સઙ્ગામજિસ્સ પુરાણદુતિયિકા’’તિઆદિ.

તત્થ પુત્તેનપીતિ અયં સમણો અત્તનો ઓરસપુત્તેનપિ અનત્થિકો, પગેવ અઞ્ઞેહીતિ અધિપ્પાયો. દિબ્બેનાતિ એત્થ દિબ્બસદિસત્તા દિબ્બં. દેવતાનઞ્હિ સુચરિતકમ્મનિબ્બત્તં પિત્તસેમ્હરુહિરાદીહિ અપલિબુદ્ધં દૂરેપિ આરમ્મણસમ્પટિચ્છનસમત્થં દિબ્બં પસાદચક્ખુ હોતિ. ઇદમ્પિ ચતુત્થજ્ઝાનસમાધિનિબ્બત્તં અભિઞ્ઞાચક્ખું તાદિસન્તિ દિબ્બં વિયાતિ દિબ્બં, દિબ્બવિહારસન્નિસ્સયેન લદ્ધત્તા વા દિબ્બં, મહાજુતિકત્તા મહાગતિકત્તા વા દિબ્બં, તેન દિબ્બેન. વિસુદ્ધેનાતિ નીવરણાદિસંકિલેસવિગમેન સુપરિસુદ્ધેન. અતિક્કન્તમાનુસકેનાતિ મનુસ્સાનં વિસયાતીતેન. ઇમં એવરૂપં વિપ્પકારન્તિ ઇમં એવં વિપ્પકારં યથાવુત્તં પબ્બજિતેસુ અસારુપ્પં અઙ્કે પુત્તટ્ઠપનસઙ્ખાતં વિરૂપકિરિયં.

એતમત્થન્તિ એતં આયસ્મતો સઙ્ગામજિસ્સ પુત્તદારાદીસુ સબ્બત્થ નિરપેક્ખભાવસઙ્ખાતં અત્થં સબ્બાકારતો વિદિત્વા. ઇમં ઉદાનન્તિ ઇમં તસ્સ ઇટ્ઠાનિટ્ઠાદીસુ તાદિભાવદીપકં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ આયન્તિન્તિ આગચ્છન્તિં, પુરાણદુતિયિકન્તિ અધિપ્પાયો. નાભિનન્દતીતિ દટ્ઠું મં આગતાતિ ન નન્દતિ ન તુસ્સતિ. પક્કમન્તિન્તિ સા અયં મયા અસમ્મોદિતાવ ગચ્છતીતિ ગચ્છન્તિં. ન સોચતીતિ ન ચિત્તસન્તાપમાપજ્જતિ. યેન પન કારણેન થેરો એવં નાભિનન્દતિ ન સોચતિ, તં દસ્સેતું ‘‘સઙ્ગા સઙ્ગામજિં મુત્ત’’ન્તિ વુત્તં. તત્થ સઙ્ગાતિ રાગસઙ્ગો દોસમોહમાનદિટ્ઠિસઙ્ગોતિ પઞ્ચવિધાપિ સઙ્ગા સમુચ્છેદપ્પટિપસ્સદ્ધિવિમુત્તીહિ વિમુત્તં સઙ્ગામજિં ભિક્ખું. તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણન્તિ તં તાદિભાવપ્પત્તં ખીણાસવં અહં સબ્બસો બાહિતપાપત્તા બ્રાહ્મણન્તિ વદામીતિ.

અટ્ઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.