૧. પઞ્ચસતમત્તાથેરીગાથાવણ્ણના

છક્કનિપાતે યસ્સ મગ્ગં ન જાનાસીતિઆદિકા પઞ્ચસતમત્તાનં થેરીનં ગાથા. ઇમાપિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તિયો અનુક્કમેન ઉપચિતવિમોક્ખસમ્ભારા હુત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે તત્થ તત્થ કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તા માતાપિતૂહિ પતિકુલં આનીતા તત્થ તત્થ પુત્તે લભિત્વા ઘરાવાસં વસન્તિયો સમાનજાતિકસ્સ તાદિસસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા સબ્બાવ મતપુત્તા હુત્વા, પુત્તસોકેન અભિભૂતા પટાચારાય થેરિયા સન્તિકં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા નિસિન્ના અત્તનો સોકકારણં આરોચેસું. થેરી તાસં સોકં વિનોદેન્તી –

૧૨૭. ‘‘યસ્સ મગ્ગં ન જાનાસિ, આગતસ્સ ગતસ્સ વા;

તં કુતો ચાગતં સત્તં, મમ પુત્તોતિ રોદસિ.

૧૨૮. ‘‘મગ્ગઞ્ચ ખોસ્સ જાનાસિ, આગતસ્સ ગતસ્સ વા;

ન નં સમનુસોચેસિ, એવંધમ્મા હિ પાણિનો.

૧૨૯. ‘‘અયાચિતો તતાગચ્છિ, નાનુઞ્ઞાતો ઇતો ગતો;

કુતોચિ નૂન આગન્ત્વા, વસિત્વા કતિપાહકં;

ઇતોપિ અઞ્ઞેન ગતો, તતોપઞ્ઞેન ગચ્છતિ.

૧૩૦. ‘‘પેતો મનુસ્સરૂપેન, સંસરન્તો ગમિસ્સતિ;

યથાગતો તથા ગતો, કા તત્થ પરિદેવના’’તિ. –

ઇમાહિ ચતૂહિ ગાથાહિ ધમ્મં દેસેસિ.

તા તસ્સા ધમ્મં સુત્વા સઞ્જાતસંવેગા થેરિયા સન્તિકે પબ્બજિંસુ. પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તિયો વિમુત્તિપરિપાચનીયાનં ધમ્માનં પરિપાકં ગતત્તા ન ચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તે પતિટ્ઠહિંસુ. અથ તા અધિગતારહત્તા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઉદાનવસેન ‘‘યસ્સ મગ્ગં ન જાનાસી’’તિઆદિકાહિ ઓવાદગાથાહિ સદ્ધિં –

૧૩૧. ‘‘અબ્બહી વત મે સલ્લં, દુદ્દસં હદયસ્સિતં;

યા મે સોકપરેતાય, પુત્તસોકં બ્યપાનુદિ.

૧૩૨. ‘‘સાજ્જ અબ્બૂળ્હસલ્લાહં, નિચ્છાતા પરિનિબ્બુતા;

બુદ્ધં ધમ્મઞ્ચ સઙ્ઘઞ્ચ, ઉપેમિ સરણં મુનિ’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા વિસું વિસું અભાસિંસુ.

તત્થ યસ્સ મગ્ગં ન જાનાસિ, આગતસ્સ ગતસ્સ વાતિ યસ્સ સત્તસ્સ ઇધ આગતસ્સ આગતમગ્ગં વા ઇતો ગતસ્સ ગતમગ્ગં વા ત્વં ન જાનાસિ. અનન્તરા અતીતાનાગતભવૂપપત્તિયો સન્ધાય વદતિ. તં કુતો ચાગતં સત્તન્તિ તં એવં અવિઞ્ઞાતાગતગતમગ્ગં કુતોચિ ગતિતો આગતમગ્ગં આગચ્છન્તેન અન્તરામગ્ગે સબ્બેન સબ્બં અકતપરિચયસમાગતપુરિસસદિસં સત્તં કેવલં મમત્તં ઉપ્પાદેત્વા મમ પુત્તોતિ કુતો કેન કારણેન રોદસિ. અપ્પટિકારતો મમ પુત્તસ્સ ચ અકાતબ્બતો ન એત્થ રોદનકારણં અત્થીતિ અધિપ્પાયો.

મગ્ગઞ્ચ ખોસ્સ જાનાસીતિ અસ્સ તવ પુત્તાભિમતસ્સ સત્તસ્સ આગતસ્સ આગતમગ્ગઞ્ચ ગતસ્સ ગતમગ્ગઞ્ચ અથ જાનેય્યાસિ. ન નં સમનુસોચેસીતિ એવમ્પિ નં ન સમનુસોચેય્યાસિ. કસ્મા? એવંધમ્મા હિ પાણિનો, દિટ્ઠધમ્મેપિ હિ સત્તાનં સબ્બેહિ પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવા વિનાભાવા તત્થ વસવત્તિતાય અભાવતો, પગેવ અભિસમ્પરાયં.

અયાચિતો તતાગચ્છીતિ તતો પરલોકતો કેનચિ અયાચિતો ઇધ આગચ્છિ. ‘‘આગતો’’તિપિ પાળિ, સો એવત્થો. નાનુઞ્ઞાતો ઇતો ગતોતિ ઇધલોકતો કેનચિ અનનુઞ્ઞાતો પરલોકં ગતો. કુતોચીતિ નિરયાદિતો યતો કુતોચિ ગતિતો. નૂનાતિ પરિસઙ્કાયં. વસિત્વા કતિપાહકન્તિ કતિપયદિવસમત્તં ઇધ વસિત્વા. ઇતોપિ અઞ્ઞેન ગતોતિ ઇતોપિ ભવતો અઞ્ઞેન ગતો, ઇતો અઞ્ઞમ્પિ ભવં પટિસન્ધિવસેન ઉપગતો. તતોપઞ્ઞેન ગચ્છતીતિ તતોપિ ભવતો અઞ્ઞેન ગમિસ્સતિ, અઞ્ઞમેવ ભવં ઉપગમિસ્સતિ.

પેતોતિ અપેતો તં તં ભવં ઉપપજ્જિત્વા તતો અપગતો. મનુસ્સરૂપેનાતિ નિદસ્સનમત્તમેતં, મનુસ્સભાવેન તિરચ્છાનાદિભાવેન ચાતિ અત્થો. સંસરન્તોતિ અપરાપરં ઉપપત્તિવસેન સંસરન્તો. યથાગતો તથા ગતોતિ યથા અવિઞ્ઞાતગતિતો ચ અનામન્તેત્વા આગતો તથા અવિઞ્ઞાતગતિકો અનનુઞ્ઞાતોવ ગતો. કા તત્થ પરિદેવનાતિ તત્થ તાદિસે અવસવત્તિનિ યથાકામાવચરે કા નામ પરિદેવના, કિં પરિદેવિતેન પયોજનન્તિ અત્થો. સેસં વુત્તનયમેવ.

એત્થ ચ આદિતો ચતસ્સો ગાથા પટાચારાય થેરિયા તેસં પઞ્ચમત્તાનં ઇત્થિસતાનં સોકવિનોદનવસેન વિસું વિસું ભાસિતા. તસ્સા ઓવાદે ઠત્વા પબ્બજિત્વા અધિગતવિસેસાહિ તાહિ પઞ્ચસતમત્તાહિ ભિક્ખુનીહિ છપિ ગાથા પચ્ચેકં ભાસિતાતિ દટ્ઠબ્બા.

પઞ્ચસતા પટાચારાતિ પટાચારાય થેરિયા સન્તિકે લદ્ધઓવાદતાય પટાચારાય વુત્તં અવેદિસુન્તિ કત્વા ‘‘પટાચારા’’તિ લદ્ધનામા પઞ્ચસતા ભિક્ખુનિયો.

પઞ્ચસતમત્તાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.