૮. સોમાથેરીગાથાવણ્ણના

યં તં ઇસીહિ પત્તબ્બન્તિઆદિકા સોમાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી સિખિસ્સ ભગવતો કાલે ખત્તિયમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા અરુણરઞ્ઞો અગ્ગમહેસી અહોસીતિ સબ્બં અતીતવત્થુ અભયત્થેરિયા વત્થુસદિસં. પચ્ચુપ્પન્નવત્થુ પન અયં થેરી તત્થ તત્થ દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બિમ્બિસારસ્સ રઞ્ઞો પુરોહિતસ્સ ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સા સોમાતિ નામં અહોસિ. સા વિઞ્ઞુતં પત્તા સત્થુ રાજગહપવેસને પટિલદ્ધસદ્ધા ઉપાસિકા હુત્વા અપરભાગે સઞ્જાતસંવેગા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી ન ચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૧.૭૧, ૮૦-૯૦) –

‘‘નગરે અરુણવતિયા, અરુણો નામ ખત્તિયો;

તસ્સ રઞ્ઞો અહું ભરિયા, વારિતં વારયામહં.

‘‘યાવતા…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. –

સબ્બં અભયત્થેરિયા અપદાનસદિસં.

અરહત્તં પન પત્વા વિમુત્તિસુખેન સાવત્થિયં વિહરન્તી એકદિવસં દિવાવિહારત્થાય અન્ધવનં પવિસિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ. અથ નં મારો વિવેકતો વિચ્છેદેતુકામો અદિસ્સમાનુરૂપો ઉપગન્ત્વા આકાસે ઠત્વા –

૬૦. ‘‘યં તં ઇસીહિ પત્તબ્બં, ઠાનં દુરભિસમ્ભવં;

ન તં દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞાય, સક્કા પપ્પોતુમિત્થિયા’’તિ. – ઇમં ગાથમાહ;

તસ્સત્થો – સીલક્ખન્ધાદીનં એસનટ્ઠેન ‘‘ઇસી’’તિ લદ્ધનામેહિ બુદ્ધાદીહિ મહાપઞ્ઞેહિ પત્તબ્બં, તં અઞ્ઞેહિ પન દુરભિસમ્ભવં દુન્નિપ્ફાદનીયં. યં તં અરહત્તસઙ્ખાતં પરમસ્સાસટ્ઠાનં, ન તં દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞાય નિહીનપઞ્ઞાય ઇત્થિયા પાપુણિતું સક્કા. ઇત્થિયો હિ સત્તટ્ઠવસ્સકાલતો પટ્ઠાય સબ્બકાલં ઓદનં પચન્તિયો પક્કુથિતે ઉદકે તણ્ડુલે પક્ખિપિત્વા ‘‘એત્તાવતા ઓદનં પક્ક’’ન્તિ ન જાનન્તિ, પક્કુથિયમાને પન તણ્ડુલે દબ્બિયા ઉદ્ધરિત્વા દ્વીહિ અઙ્ગુલીહિ પીળેત્વા જાનન્તિ, તસ્મા દ્વઙ્ગુલિપઞ્ઞાયાતિ વુત્તા.

તં સુત્વા થેરી મારં અપસાદેન્તી –

૬૧. ‘‘ઇત્થિભાવો નો કિં કયિરા, ચિત્તમ્હિ સુસમાહિતે;

ઞાણમ્હિ વત્તમાનમ્હિ, સમ્મા ધમ્મં વિપસ્સતો.

૬૨. ‘‘સબ્બત્થ વિહતા નન્દી, તમોક્ખન્ધો પદાલિતો;

એવં જાનાહિ પાપિમ, નિહતો ત્વમસિ અન્તકા’’તિ. –

ઇતરા દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ ઇત્થિભાવો નો કિં કયિરાતિ માતુગામભાવો અમ્હાકં કિં કરેય્ય, અરહત્તપ્પત્તિયા કીદિસં વિબન્ધં ઉપ્પાદેય્ય. ચિત્તમ્હિ સુસમાહિતેતિ ચિત્તે અગ્ગમગ્ગસમાધિના સુટ્ઠુ સમાહિતે. ઞાણમ્હિ વત્તમાનમ્હીતિ તતો અરહત્તમગ્ગઞાણે પવત્તમાને. સમ્મા ધમ્મં વિપસ્સતોતિ ચતુસચ્ચધમ્મં પરિઞ્ઞાદિવિધિના સમ્મદેવ પસ્સતો. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપો – પાપિમ, ઇત્થી વા હોતુ પુરિસો વા, અગ્ગમગ્ગે અધિગતે અરહત્તં હત્થગતમેવાતિ.

ઇદાનિ તસ્સ અત્તના અધિગતભાવં ઉજુકમેવ દસ્સેન્તી ‘‘સબ્બત્થ વિહતા નન્દી’’તિ ગાથમાહ. સા વુત્તત્થાયેવ.

સોમાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તિકનિપાતવણ્ણના નિટ્ઠિતા.