૧. અભિરૂપનન્દાથેરીગાથાવણ્ણના

દુકનિપાતે આતુરં અસુચિં પૂતિન્તિઆદિકા અભિરૂપનન્દાય સિક્ખમાનાય ગાથા. અયં કિર વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે ગહપતિમહાસાલસ્સ ધીતા હુત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠિતા સત્થરિ પરિનિબ્બુતે ધાતુચેતિયં રતનપટિમણ્ડિતેન સુવણ્ણચ્છત્તેન પૂજં કત્વા, કાલઙ્કત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુનગરે ખેમકસ્સ સક્કસ્સ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તિ. નન્દાતિસ્સા નામં અહોસિ. સા અત્તભાવસ્સ અતિવિય રૂપસોભગ્ગપ્પત્તિયા અભિરૂપા દસ્સનીયા પાસાદિકા અભિરૂપનન્દાત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. તસ્સા વયપ્પત્તાય વારેય્યદિવસેયેવ વરભૂતો સક્યકુમારો કાલમકાસિ. અથ નં માતાપિતરો અકામં પબ્બાજેસું.

સા પબ્બજિત્વાપિ રૂપં નિસ્સાય ઉપ્પન્નમદા ‘‘સત્થા રૂપં વિવણ્ણેતિ ગરહતિ અનેકપરિયાયેન રૂપે આદીનવં દસ્સેતી’’તિ બુદ્ધુપટ્ઠાનં ન ગચ્છતિ. ભગવા તસ્સા ઞાણપરિપાકં ઞત્વા મહાપજાપતિં આણાપેસિ ‘‘સબ્બાપિ ભિક્ખુનિયો પટિપાટિયા ઓવાદં આગચ્છન્તૂ’’તિ. સા અત્તનો વારે સમ્પત્તે અઞ્ઞં પેસેસિ. ભગવા ‘‘વારે સમ્પત્તે અત્તનાવ આગન્તબ્બં, ન અઞ્ઞા પેસેતબ્બા’’તિ આહ. સા સત્થુ આણં લઙ્ઘિતું અસક્કોન્તી ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં બુદ્ધુપટ્ઠાનં અગમાસિ. ભગવા ઇદ્ધિયા એકં અભિરૂપં ઇત્થિરૂપં માપેત્વા પુન જરાજિણ્ણં દસ્સેત્વા સંવેગં ઉપ્પાદેત્વા –

૧૯. ‘‘આતુરં અસુચિં પૂતિં, પસ્સ નન્દે સમુસ્સયં;

અસુભાય ચિત્તં ભાવેહિ, એકગ્ગં સુસમાહિતં.

૨૦. ‘‘અનિમિત્તઞ્ચ ભાવેહિ, માનાનુસયમુજ્જહ;

તતો માનાભિસમયા, ઉપસન્તા ચરિસ્સસી’’તિ. –

ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ. તાસં અત્થો હેટ્ઠા વુત્તનયો એવ. ગાથાપરિયોસાને અભિરૂપનન્દા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, બન્ધુમા નામ ખત્તિયો;

તસ્સ રઞ્ઞો અહું ભરિયા, એકજ્ઝં ચારયામહં.

‘‘રહોગતા નિસીદિત્વા, એવં ચિન્તેસહં તદા;

આદાય ગમનીયઞ્હિ, કુસલં નત્થિ મે કતં.

‘‘મહાભિતાપં કટુકં, ઘોરરૂપં સુદારુણં;

નિરયં નૂન ગચ્છામિ, એત્થ મે નત્થિ સંસયો.

‘‘એવાહં ચિન્તયિત્વાન, પહંસેત્વાન માનસં;

રાજાનં ઉપગન્ત્વાન, ઇદં વચનમબ્રવિં.

‘‘ઇત્થી નામ મયં દેવ, પુરિસાનુગતા સદા;

એકં મે સમણં દેહિ, ભોજયિસ્સામિ ખત્તિય.

‘‘અદાસિ મે મહારાજા, સમણં ભાવિતિન્દ્રિયં;

તસ્સ પત્તં ગહેત્વાન, પરમન્નેન પૂરયિં.

‘‘પૂરયિત્વા પરમન્નં, સહસ્સગ્ઘનકેનહં;

વત્થયુગેન છાદેત્વા, અદાસિં તુટ્ઠમાનસા.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘સહસ્સં દેવરાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં;

સહસ્સં ચક્કવત્તીનં, મહેસિત્તમકારયિં.

‘‘પદેસરજ્જં વિપુલં, ગણનાતો અસઙ્ખિયં;

નાનાવિધં બહું પુઞ્ઞં, તસ્સ કમ્મફલા તતો.

‘‘ઉપ્પલસ્સેવ મે વણ્ણા, અભિરૂપા સુદસ્સના;

ઇત્થી સબ્બઙ્ગસમ્પન્ના, અભિજાતા જુતિન્ધરા.

‘‘પચ્છિમે ભવસમ્પત્તે, અજાયિં સાકિયે કુલે;

નારીસહસ્સપામોક્ખા, સુદ્ધોદનસુતસ્સહં.

‘‘નિબ્બિન્દિત્વા અગારેહં, પબ્બજિં અનગારિયં;

સત્તમિં રત્તિં સમ્પત્વા, ચતુસચ્ચં અપાપુણિં.

‘‘ચીવરપિણ્ડપાતઞ્ચ, પચ્ચયઞ્ચ સેનાસનં;

પરિમેતું ન સક્કોમિ, પિણ્ડપાતસ્સિદં ફલં.

‘‘યં મય્હં પુરિમં કમ્મં, કુસલં જનિતં મુનિ;

તુય્હત્થાય મહાવીર, પરિચિણ્ણં બહું મયા.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પિણ્ડપાતસ્સિદં ફલં.

‘‘દુવે ગતી પજાનામિ, દેવત્તં અથ માનુસં;

અઞ્ઞં ગતિં ન જાનામિ, પિણ્ડપાતસ્સિદં ફલં.

‘‘ઉચ્ચે કુલે પજાનામિ, તયો સાલે મહાધને;

અઞ્ઞં કુલં ન જાનામિ, પિણ્ડપાતસ્સિદં ફલં.

‘‘ભવાભવે સંસરિત્વા, સુક્કમૂલેન ચોદિતા;

અમનાપં ન પસ્સામિ, સોમનસ્સકતં ફલં.

‘‘ઇદ્ધીસુ ચ વસી હોમિ, દિબ્બાય સોતધાતુયા;

ચેતોપરિયઞાણસ્સ, વસી હોમિ મહામુને.

‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

સબ્બાસવપરિક્ખીણા, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો.

‘‘અત્થધમ્મનિરુત્તીસુ, પટિભાને તથેવ ચ;

ઞાણં મમ મહાવીર, ઉપ્પન્નં તવ સન્તિકે.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પત્વા પન સા સયમ્પિ ઉદાનવસેન તાયેવ ગાથા અભાસિ, ઇદમેવ ચસ્સા અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસીતિ.

અભિરૂપનન્દાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.