૧૧. મુત્તાથેરીગાથાવણ્ણના

સુમુત્તા સાધુમુત્તામ્હીતિઆદિકા મુત્તાથેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે કુસલં ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલજનપદે ઓઘાતકસ્સ નામ દલિદ્દબ્રાહ્મણસ્સ ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ, તં વયપ્પત્તકાલે માતાપિતરો એકસ્સ ખુજ્જબ્રાહ્મણસ્સ અદંસુ. સા તેન ઘરાવાસં અરોચન્તી તં અનુજાનાપેત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોતિ. તસ્સા બહિદ્ધારમ્મણેસુ ચિત્તં વિધાવતિ, સા તં નિગ્ગણ્હન્તી ‘‘સુમુત્તા સાધુમુત્તામ્હી’’તિ ગાથં વદન્તીયેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને –

‘‘પદુમુત્તરો નામ જિનો, સબ્બધમ્મેસુ ચક્ખુમા;

પાણિને અનુગણ્હન્તો, પિણ્ડાય પાવિસી પુરં.

‘‘તસ્સ આગચ્છતો સત્થુ, સબ્બે નગરવાસિનો;

હટ્ઠતુટ્ઠા સમાગન્ત્વા, વાલિકા આકિરિંસુ તે.

‘‘વીથિસમ્મજ્જનં કત્વા, કદલિપુણ્ણકદ્ધજે;

ધૂમં ચુણ્ણઞ્ચ માસઞ્ચ, સક્કારં કચ્ચ સત્થુનો.

‘‘મણ્ડપં પટિયાદેત્વા, નિમન્તેત્વા વિનાયકં;

મહાદાનં દદિત્વાન, સમ્બોધિં અભિપત્થયિ.

‘‘પદુમુત્તરો મહાવીરો, હારકો સબ્બપાણિનં;

અનુમોદનિયં કત્વા, બ્યાકાસિ અગ્ગપુગ્ગલો.

‘‘સતસહસ્સે અતિક્કન્તે, કપ્પો હેસ્સતિ ભદ્દકો;

ભવાભવે સુખં લદ્ધા, પાપુણિસ્સસિ બોધિયં.

‘‘હત્થકમ્મઞ્ચ યે કેચિ, કતાવી નરનારિયો;

અનાગતમ્હિ અદ્ધાને, સબ્બા હેસ્સન્તિ સમ્મુખા.

‘‘તેન કમ્મવિપાકેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

ઉપ્પન્નદેવભવને, તુય્હં તા પરિચારિકા.

‘‘દિબ્બં સુખમસઙ્ખ્યેય્યં, માનુસઞ્ચ અસઙ્ખિયં;

અનુભોન્તિ ચિરં કાલં, સંસરિમ્હ ભવાભવે.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, યં કમ્મમકરિં તદા;

સુખુમાલા મનુસ્સેસુ, અથો દેવપુરેસુ ચ.

‘‘રૂપં ભોગં યસં આયું, અથો કિત્તિસુખં પિયં;

લભામિ સતતં સબ્બં, સુકતં કમ્મસમ્પદં.

‘‘પચ્છિમે ભવે સમ્પત્તે, જાતાહં બ્રાહ્મણે કુલે;

સુખુમાલહત્થપાદા, રમણિયે નિવેસને.

‘‘સબ્બકાલમ્પિ પથવી, ન પસ્સામનલઙ્કતં;

ચિક્ખલ્લભૂમિં અસુચિં, ન પસ્સામિ કુદાચનં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ઉદાનેન્તી –

૧૧. ‘‘સુમુત્તા સાધુમુત્તામ્હિ, તીહિ ખુજ્જેહિ મુત્તિયા;

ઉદુક્ખલેન મુસલેન, પતિના ખુજ્જકેન ચ;

મુત્તામ્હિ જાતિમરણા, ભવનેત્તિ સમૂહતા’’તિ. – ઇમં ગાથં અભાસિ;

તત્થ સુમુત્તાતિ સુટ્ઠુ મુત્તા. સાધુમુત્તામ્હીતિ સાધુ સમ્મદેવ મુત્તા અમ્હિ. કુતો પન સુમુત્તા સાધુમુત્તાતિ આહ ‘‘તીહિ ખુજ્જેહિ મુત્તિયા’’તિ, તીહિ વઙ્કકેહિ પરિમુત્તિયાતિ અત્થો. ઇદાનિ તાનિ સરૂપતો દસ્સેન્તી ‘‘ઉદુક્ખલેન મુસલેન, પતિના ખુજ્જકેન ચા’’તિ આહ. ઉદુક્ખલે હિ ધઞ્ઞં પક્ખિપન્તિયા પરિવત્તેન્તિયા મુસલેન કોટ્ટેન્તિયા ચ પિટ્ઠિ ઓનામેતબ્બા હોતીતિ ખુજ્જકરણહેતુતાય તદુભયં ‘‘ખુજ્જ’’ન્તિ વુત્તં. સામિકો પનસ્સા ખુજ્જો એવ. ઇદાનિ યસ્સા મુત્તિયા નિદસ્સનવસેન તીહિ ખુજ્જેહિ મુત્તિ વુત્તા. તમેવ દસ્સેન્તી ‘‘મુત્તામ્હિ જાતિમરણા’’તિ વત્વા તત્થ કારણમાહ ‘‘ભવનેત્તિ સમૂહતા’’તિ. તસ્સત્થો – ન કેવલમહં તીહિ ખુજ્જેહિ એવ મુત્તા, અથ ખો સબ્બસ્મા જાતિમરણાપિ, યસ્મા સબ્બસ્સાપિ ભવસ્સ નેત્તિ નાયિકા તણ્હા અગ્ગમગ્ગેન મયા સમુગ્ઘાટિતાતિ.

મુત્તાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.