૨. સિરિમિત્તત્થેરગાથાવણ્ણના

અક્કોધનોતિઆદિકા આયસ્મતો સિરિમિત્તત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે મહદ્ધનકુટુમ્બિકસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, સિરિમિત્તોતિ લદ્ધનામો. તસ્સ કિર માતા સિરિગુત્તસ્સ ભગિની. તસ્સ વત્થુ ધમ્મપદવણ્ણનાયં (ધ. પ. અટ્ઠ. ૧.ગરહદિન્નવત્થુ) આગતમેવ. સો સિરિગુત્તસ્સ ભાગિનેય્યો સિરિમિત્તો વયપ્પત્તો સત્થુ ધનપાલદમને લદ્ધપ્પસાદો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પત્તો. એકદિવસં પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતું આસનં અભિરુહિત્વા ચિત્તબીજનિં ગહેત્વા નિસિન્નો ભિક્ખૂનં ધમ્મં કથેસિ. કથેન્તો ચ ઉળારતરે ગુણે વિભજિત્વા દસ્સેન્તો –

૫૦૨. ‘‘અક્કોધનોનુપનાહી, અમાયો રિત્તપેસુણો;

સ વે તાદિસકો ભિક્ખુ, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.

૫૦૩. ‘‘અક્કોધનોનુપનાહી, અમાયો રિત્તપેસુણો;

ગુત્તદ્વારો સદા ભિક્ખુ, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.

૫૦૪. ‘‘અક્કોધનોનુપનાહી, અમાયો રિત્તપેસુણો;

કલ્યાણસીલો સો ભિક્ખુ, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.

૫૦૫. ‘‘અક્કોધનોનુપનાહી, અમાયો રિત્તપેસુણો;

કલ્યાણમિત્તો સો ભિક્ખુ, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.

૫૦૬. ‘‘અક્કોધનોનુપનાહી, અમાયો રિત્તપેસુણો;

કલ્યાણપઞ્ઞો સો ભિક્ખુ, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.

૫૦૭. ‘‘યસ્સ સદ્ધા તથાગતે, અચલા સુપ્પતિટ્ઠિતા;

સીલઞ્ચ યસ્સ કલ્યાણં, અરિયકન્તં પસંસિતં.

૫૦૮. ‘‘સઙ્ઘે પસાદો યસ્સત્થિ, ઉજુભૂતઞ્ચ દસ્સનં;

અદલિદ્દોતિ તં આહુ, અમોઘં તસ્સ જીવિતં.

૫૦૯. ‘‘તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ, પસાદં ધમ્મદસ્સનં;

અનુયુઞ્જેથ મેધાવી, સરં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. – ઇમા ગાથા અભાસિ;

તત્થ અક્કોધનોતિ અકુજ્ઝનસીલો. ઉપટ્ઠિતે હિ કોધુપ્પત્તિનિમિત્તે અધિવાસનખન્તિયં ઠત્વા કોપસ્સ અનુપ્પાદકો. અનુપનાહીતિ ન ઉપનાહકો, પરેહિ કતં અપરાધં પટિચ્ચ ‘‘અક્કોચ્છિ મં અવધિ મં, અજિનિ મં અહાસિ મે’’તિઆદિના (ધ. પ. ૩; મહાવ. ૪૬૪; મ. નિ. ૩.૨૩૭) કોધસ્સ અનુપનય્હનસીલો. સન્તદોસપટિચ્છાદનલક્ખણાય માયાય અભાવતો અમાયો. પિસુણવાચાવિરહિતતો રિત્તપેસુણો, સ વે તાદિસકો ભિક્ખૂતિ સો તથારૂપો તથાજાતિકો યથાવુત્તગુણસમન્નાગતો ભિક્ખુ. એવં યથાવુત્તપટિપત્તિયા પેચ્ચ પરલોકે ન સોચતિ સોકનિમિત્તસ્સ અભાવતો. ચક્ખુદ્વારાદયો કાયદ્વારાદયો ચ ગુત્તા પિહિતા સંવુતા એતસ્સાતિ ગુત્તદ્વારો. કલ્યાણસીલોતિ સુન્દરસીલો સુવિસુદ્ધસીલો. કલ્યાણમિત્તોતિ –

‘‘પિયો ગરુભાવનિયો, વત્તા ચ વચનક્ખમો;

ગમ્ભીરઞ્ચ કથં કત્તા, નો ચટ્ઠાને નિયોજયે’’તિ. (અ. નિ. ૭.૩૭) –

એવં વિભાવિતલક્ખણો કલ્યાણમિત્તો એતસ્સાતિ કલ્યાણમિત્તો. કલ્યાણપઞ્ઞોતિ સુન્દરપઞ્ઞો. યદિપિ પઞ્ઞા નામ અસુન્દરા નત્થિ, નિય્યાનિકાય પન પઞ્ઞાય વસેન એવં વુત્તં

એવમેત્થ કોધાદીનં વિક્ખમ્ભનવસેન સમુચ્છેદવસેન ચ અક્કોધનાદિમુખેન, પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય ગાથાય સમ્માપટિપત્તિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ નિપ્ફત્તિતલોકુત્તરસદ્ધાદિકે ઉદ્ધરિત્વા પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય એવ ગાથાય સમ્માપટિપત્તિં દસ્સેન્તો ‘‘યસ્સ સદ્ધા’’તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો – યસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથાગતે સમ્માસમ્બુદ્ધે ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા’’તિઆદિનયપ્પવત્તા મગ્ગેનાગતસદ્ધા, તતો એવ અચલા અવિકમ્પા સુટ્ઠુ પતિટ્ઠિતા. ‘‘અત્થી’’તિ, પદં આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. અરિયકન્તન્તિ અરિયાનં કન્તં પિયાયિતં ભવન્તરેપિ અવિજહનતો. પસંસિતન્તિ બુદ્ધાદીહિ પસટ્ઠં, વણ્ણિતં થોમિતં અત્થીતિ યોજના. તં પનેતં સીલં ગહટ્ઠસીલં પબ્બજિતસીલન્તિ દુવિધં. તત્થ ગહટ્ઠસીલં નામ પઞ્ચસિક્ખાપદસીલં, યં ગહટ્ઠેન રક્ખિતું સક્કા. પબ્બજિતસીલં નામ દસસિક્ખાપદસીલં ઉપાદાય સબ્બં ચતુપારિસુદ્ધિસીલં, તયિદં સબ્બમ્પિ અખણ્ડાદિભાવેન અપરામટ્ઠતાય ‘‘કલ્યાણ’’ન્તિ વેદિતબ્બં.

સઙ્ઘે પસાદો યસ્સત્થીતિ ‘‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’’તિઆદિના અરિયસઙ્ઘે પસાદો સદ્ધા યસ્સ પુગ્ગલસ્સ અત્થિ અચલો સુપ્પતિટ્ઠિતોતિ આનેત્વા યોજેતબ્બં. ઉજુભૂતઞ્ચ દસ્સનન્તિ દિટ્ઠિવઙ્કાભાવતો કિલેસવઙ્કાભાવતો ચ ઉજુભૂતં. અકુટિલં અજિમ્હં કમ્મસ્સકતાદસ્સનઞ્ચેવ સપ્પચ્ચયનામરૂપદસ્સનઞ્ચાતિ દુવિધમ્પિ દસ્સનં યસ્સ અત્થિ અચલં સુપ્પતિટ્ઠિતન્તિ યોજના. અદલિદ્દોતિ તં આહુ સદ્ધાધનં, સીલધનં, સુતધનં, ચાગધનં, પઞ્ઞાધનન્તિ ઇમેસં સુવિસુદ્ધાનં ધનાનં અત્થિતાય ‘‘અદલિદ્દો’’તિ તં તાદિસં પુગ્ગલં બુદ્ધાદયો અરિયા આહુ. અમોઘં તસ્સ જીવિતં તસ્સ તથારૂપસ્સ જીવિતં દિટ્ઠધમ્મિકાદિઅત્થાધિગમેન અમોઘં અવઞ્ઝં સફલમેવાતિ આહૂતિ અત્થો.

તસ્માતિ, યસ્મા યથાવુત્તસદ્ધાદિગુણસમન્નાગતો પુગ્ગલો ‘‘અદલિદ્દો અમોઘજીવિતો’’તિ વુચ્ચતિ, તસ્મા અહમ્પિ તથારૂપો ભવેય્યન્તિ. સદ્ધઞ્ચ…પે… સાસનન્તિ ‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણ’’ન્તિઆદિના (ધ. પ. ૧૮૩; દી. નિ. ૨.૯૦) વુત્તં બુદ્ધાનં સાસનં અનુસ્સરન્તો કુલપુત્તો વુત્તપ્પભેદં સદ્ધઞ્ચેવ સીલઞ્ચ ધમ્મદસ્સનહેતુકં ધમ્મે સુનિચ્છયા વિમોક્ખભૂતં પસાદઞ્ચ અનુયુઞ્જેય્ય વડ્ઢેય્યાતિ.

એવં થેરો ભિક્ખૂનં ધમ્મદેસનામુખેન અત્તનિ વિજ્જમાને ગુણે પકાસેન્તો અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

સિરિમિત્તત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.