૫. માલુક્યપુત્તત્થેરગાથાવણ્ણના

મનુજસ્સાતિઆદિકા આયસ્મતો માલુક્યપુત્તત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં કોસલરઞ્ઞો અગ્ગાસનિકસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સ માતા માલુક્યા નામ, તસ્સા વસેન માલુક્યપુત્તોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. સો વયપ્પત્તો નિસ્સરણજ્ઝાસયતાય ઘરાવાસં પહાય પરિબ્બાજકપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા વિચરન્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સાસને પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. સો ઞાતીસુ અનુકમ્પાય ઞાતિકુલં અગમાસિ. તં ઞાતકા પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન પરિવિસિત્વા ધનેન પલોભેતુકામા મહન્તં ધનરાસિં પુરતો ઉપટ્ઠપેત્વા ‘‘ઇદં ધનં તવ સન્તકં, વિબ્ભમિત્વા ઇમિના ધનેન પુત્તદારં પટિજગ્ગન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોહી’’તિ યાચિંસુ. થેરો તેસં અજ્ઝાસયં વિપરિવત્તેન્તો આકાસે ઠત્વા –

૩૯૯. ‘‘મનુજસ્સ પમત્તચારિનો, તણ્હા વડ્ઢતિ માલુવા વિય;

સો પ્લવતી હુરા હુરં, ફલમિચ્છંવ વનસ્મિ વાનરો.

૪૦૦. ‘‘યં એસા સહતે જમ્મી, તણ્હા લોકે વિસત્તિકા;

સોકા તસ્સ પવડ્ઢન્તિ, અભિવટ્ઠંવ બીરણં.

૪૦૧. ‘‘યો ચેતં સહતે જમ્મિં, તણ્હં લોકે દુરચ્ચયં;

સોકા તમ્હા પપતન્તિ, ઉદબિન્દૂવ પોક્ખરા.

૪૦૨. ‘‘તં વો વદામિ ભદ્દં વો, યાવન્તેત્થ સમાગતા;

તણ્હાય મૂલં ખણથ, ઉસીરત્થોવ બીરણં;

મા વો નળંવ સોતોવ, મારો ભઞ્જિ પુનપ્પુનં.

૪૦૩. ‘‘કરોથ બુદ્ધવચનં, ખણો વો મા ઉપચ્ચગા;

ખણાતીતા હિ સોચન્તિ, નિરયમ્હિ સમપ્પિતા.

૪૦૪. ‘‘પમાદો રજો પમાદો, પમાદાનુપતિતો રજો;

અપ્પમાદેન વિજ્જાય, અબ્બહે સલ્લમત્તનો’’તિ. –

ઇમાહિ છહિ ગાથાહિ ધમ્મં દેસેતિ.

તત્થ મનુજસ્સાતિ સત્તસ્સ. પમત્તચારિનોતિ સતિવોસ્સગ્ગલક્ખણેન પમાદેન પમત્તચારિસ્સ, નેવ ઝાનં, ન વિપસ્સના, ન મગ્ગફલાનિ વડ્ઢન્તિ. યથા પન રુક્ખં સંસિબ્બન્તી પરિયોનન્ધન્તી તસ્સ વિનાસાય માલુવા લતા વડ્ઢતિ, એવમસ્સ છ દ્વારાનિ નિસ્સાય રૂપાદીસુ પુનપ્પુનં ઉપ્પજ્જમાના તણ્હા વડ્ઢતિ. વડ્ઢમાનાવ યથા માલુવા લતા અત્તનો અપસ્સયભૂતં રુક્ખં અજ્ઝોત્થરિત્વા પાતેતિ, એવં તણ્હાવસિકં પુગ્ગલં અપાયે નિપાતેતિ. સો પ્લવતીતિ સો તણ્હાવસિકો પુગ્ગલો અપરાપરં ભવાભવે ઉપ્લવતિ ધાવતિ. યથા કિં? ફલમિચ્છંવ વનસ્મિ વાનરો યથા રુક્ખફલં ઇચ્છન્તો વાનરો વનસ્મિં ધાવન્તો રુક્ખસ્સ એકં સાખં ગણ્હાતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞં ગણ્હાતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞન્તિ ‘‘સાખં અલભિત્વા નિસિન્નો’’તિ વત્તબ્બતં નાપજ્જતિ; એવમેવ તણ્હાવસિકો પુગ્ગલો હુરા હુરં ધાવન્તો ‘‘આરમ્મણં અલભિત્વા તણ્હાય અપ્પવત્તિં પત્તો’’તિ વત્તબ્બતં નાપજ્જતિ.

યન્તિ યં પુગ્ગલં. એસા લામકભાવેન જમ્મી વિસાહારતાય વિસમૂલતાય વિસફલતાય વિસપરિભોગતાય રૂપાદીસુ વિસત્તતાય આસત્તતાય ચ વિસત્તિકાતિ સઙ્ખં ગતા છદ્વારિકા તણ્હા સહતે અભિભવતિ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ. યથા નામ વને પુનપ્પુનં વસ્સન્તે દેવે અભિવટ્ઠં બીરણં બીરણતિણં વડ્ઢતિ, એવં વટ્ટમૂલકા સોકા અભિવડ્ઢન્તિ વુદ્ધિં આપજ્જન્તીતિ અત્થો.

યો ચેતં…પે… દુરચ્ચયન્તિ યો પન પુગ્ગલો એવં વુત્તપ્પકારં અતિક્કમિતું પજહિતું દુક્કરતાય દુરચ્ચયં તણ્હં સહતે અભિભવતિ, તમ્હા પુગ્ગલા વટ્ટમૂલકા સોકા પપતન્તિ. યથા નામ પોક્ખરે પદુમપત્તે પતિતં ઉદબિન્દુ ન પતિટ્ઠાતિ, એવં ન પતિટ્ઠહન્તીતિ અત્થો.

તં વો વદામીતિ તેન કારણેન અહં તુમ્હે વદામિ. ભદ્દં વોતિ ભદ્દં તુમ્હાકં હોતુ, મા તણ્હં અનુવત્તપુગ્ગલો વિય વિભવં અનત્થં પાપુણાથાતિ અત્થો. યાવન્તેત્થ સમાગતાતિ ઇમસ્મિં ઠાને યત્તકા સન્નિપતિતા, તત્તકા. કિં વદસીતિ ચે? તણ્હાય મૂલં ખણથ ઇમિસ્સા છદ્વારિકતણ્હાય મૂલં કારણં અવિજ્જાદિકિલેસગ્ગહનં અરહત્તમગ્ગઞાણકુદાલેન ખણથ સમુચ્છિન્દથ. કિં વિયાતિ? ઉસીરત્થોવ બીરણં યથા ઉસીરેન અત્થિકો પુરિસો મહન્તેન કુદાલેન બીરણાપરનામં ઉસીરં નામ તિણં ખણતિ, એવમસ્સ મૂલં ખણથાતિ અત્થો. મા વો નળંવ સોતોવ, મારો ભઞ્જિ પુનપ્પુનન્તિ તુમ્હે નદીતીરે જાતં નળં મહાવેગેન આગતો નદીસોતો વિય કિલેસમારો મચ્ચુમારો દેવપુત્તમારો ચ પુનપ્પુનં મા ભઞ્જીતિ અત્થો.

તસ્મા કરોથ બુદ્ધવચનં ‘‘ઝાયથ, ભિક્ખવે, મા પમાદત્થા’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૧૫) વુત્તં બુદ્ધસ્સ ભગવતો વચનં કરોથ, યથાનુસિટ્ઠં પટિપત્તિયા સમ્પાદેથ. ખણો વો મા ઉપચ્ચગાતિ યો હિ બુદ્ધવચનં ન કરોતિ, તં પુગ્ગલં અયં બુદ્ધુપ્પાદક્ખણો પતિરૂપદેસવાસે ઉપ્પત્તિક્ખણો સમ્મદિટ્ઠિયા પટિલદ્ધક્ખણો છન્નં આયતનાનં અવેકલ્લક્ખણોતિ સબ્બોપિ ખણો અતિક્કમતિ, સો ખણો મા તુમ્હે અતિક્કમતુ. ખણાતીતાતિ યે હિ તં ખણં અતીતા, યે વા પુગ્ગલે સો ખણો અતીતો, તે નિરયમ્હિ સમપ્પિતા તત્થ નિબ્બત્તા ચિરકાલં સોચન્તિ.

પમાદો રજોતિ રૂપાદીસુ આરમ્મણેસુ સતિવોસ્સગ્ગલક્ખણો પમાદો, સંકિલેસસભાવત્તા રાગરજાદિમિસ્સતાય ચ રજો. પમાદાનુપતિતો રજોતિ યો હિ કોચિ રજો નામ રાગાદિકો, સો સબ્બો પમાદાનુપતિતો પમાદવસેનેવ ઉપ્પજ્જતિ. અપ્પમાદેનાતિ અપ્પમજ્જનેન અપ્પમાદપટિપત્તિયા. વિજ્જાયાતિ અગ્ગમગ્ગવિજ્જાય. અબ્બહે સલ્લમત્તનોતિ અત્તનો હદયનિસ્સિતં રાગાદિસલ્લં ઉદ્ધરેય્ય સમૂહનેય્યાતિ.

માલુક્યપુત્તત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.