૧૦. સુમનત્થેરગાથાવણ્ણના

યદા નવો પબ્બજિતોતિઆદિકા આયસ્મતો સુમનત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સિખિસ્સ ભગવતો કાલે માલાકારકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સિખિં ભગવન્તં પસ્સિત્વા પસન્નમાનસો સુમનપુપ્ફેહિ પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે અઞ્ઞતરસ્સ ઉપાસકસ્સ ગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. સો ચ ઉપાસકો આયસ્મતો અનુરુદ્ધત્થેરસ્સ ઉપટ્ઠાકો અહોસિ. તસ્સ ચ તતો પુબ્બે જાતાજાતા દારકા મરિંસુ. તેન સો ‘‘સચાહં ઇદાનિ એકં પુત્તં લભિસ્સામિ, અય્યસ્સ અનુરુદ્ધત્થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બાજેસ્સામી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેસિ. સો ચ દસમાસચ્ચયેન જાતો અરોગોયેવ હુત્વા અનુક્કમેન વડ્ઢેન્તો સત્તવસ્સિકો અહોસિ, તં પિતા થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બાજેસિ. સો પબ્બજિત્વા તતો પરિપક્કઞાણત્તા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો હુત્વા થેરં ઉપટ્ઠહન્તો ‘‘પાનીયં આહરિસ્સામી’’તિ ઘટં આદાય ઇદ્ધિયા અનોતત્તદહં અગમાસિ. અથેકો મિચ્છાદિટ્ઠિકો નાગરાજા અનોતત્તદહં પટિચ્છાદેન્તો સત્તક્ખત્તું ભોગેન પરિક્ખિપિત્વા ઉપરિ મહન્તં ફણં કત્વા સુમનસ્સ પાનીયં ગહેતું ઓકાસં ન દેતિ. સુમનો ગરુળરૂપં ગહેત્વા તં નાગરાજં અભિભવિત્વા પાનીયં ગહેત્વા થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ઉદ્દિસ્સ આકાસેન ગચ્છતિ. તં સત્થા જેતવને નિસિન્નો તથા ગચ્છન્તં દિસ્વા ધમ્મસેનાપતિં આમન્તેત્વા, ‘‘સારિપુત્ત, ઇમં પસ્સા’’તિઆદિના ચતૂહિ ગાથાહિ તસ્સ ગુણે અભાસિ. અથ સુમનત્થેરો –

૪૨૯. ‘‘યદા નવો પબ્બજિતો, જાતિયા સત્તવસ્સિકો;

ઇદ્ધિયા અભિભોત્વાન, પન્નગિન્દં મહિદ્ધિકં.

૪૩૦. ‘‘ઉપજ્ઝાયસ્સ ઉદકં, અનોતત્તા મહાસરા;

આહરામિ તતો દિસ્વા, મં સત્થા એતદબ્રવિ.

૪૩૧. ‘‘સારિપુત્ત ઇમં પસ્સ, આગચ્છન્તં કુમારકં;

ઉદકકુમ્ભમાદાય, અજ્ઝત્તં સુસમાહિતં.

૪૩૨. ‘‘પાસાદિકેન વત્તેન, કલ્યાણઇરિયાપથો;

સામણેરોનુરુદ્ધસ્સ, ઇદ્ધિયા ચ વિસારદો.

૪૩૩. ‘‘આજાનીયેન આજઞ્ઞો, સાધુના સાધુકારિતો;

વિનીતો અનુરુદ્ધેન, કતકિચ્ચેન સિક્ખિતો.

૪૩૪. ‘‘સો પત્વા પરમં સન્તિં, સચ્છિકત્વા અકુપ્પતં;

સામણેરો સ સુમનો, મા મં જઞ્ઞાતિ ઇચ્છતી’’તિ. –

અઞ્ઞાબ્યાકરણવસેન છ ગાથા અભાસિ.

તત્થ આદિતો દ્વે ગાથા સુમનત્થેરેનેવ ભાસિતા, ઇતરા ચતસ્સો તં પસંસન્તેન સત્થારા ભાસિતા. તા સબ્બા એકજ્ઝં કત્વા સુમનત્થેરો પચ્છા અઞ્ઞાબ્યાકરણવસેન અભાસિ. તત્થ પન્નગિન્દન્તિ નાગરાજં. તતોતિ તત્થ, યદા નવો પબ્બજિતો જાતિયા સત્તવસ્સિકો ઇદ્ધિબલેન મહિદ્ધિકં નાગરાજં અભિભવિત્વા અનોતત્તદહતો ઉપજ્ઝાયસ્સ પાનીયં આહરામિ, તસ્મિં કાલેતિ અત્થો.

મં ઉદ્દિસ્સ મય્હં સત્થા એતદબ્રવિ, તં દસ્સેન્તો, ‘‘સારિપુત્ત, ઇમં પસ્સા’’તિઆદિમાહ. અજ્ઝત્તં સુસમાહિતન્તિ વિસયજ્ઝત્તભૂતેન અગ્ગફલસમાધિના સુટ્ઠુ સમાહિતં.

પાસાદિકેન વત્તેનાતિ પસ્સન્તાનં પસાદાવહેન આચારવત્તેન, કરણત્થે ઇદં કરણવચનં. કલ્યાણઇરિયાપથોતિ સમ્પન્નિરિયાપથો. પાસાદિકેન વત્તેનાતિ વા ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે કરણવચનં. સમણસ્સ ભાવો સામણ્યં, સામઞ્ઞન્તિ અત્થો. તદત્થં ઈરતિ પવત્તતીતિ સામણેરો, સમણુદ્દેસો. ઇદ્ધિયા ચ વિસારદોતિ ઇદ્ધિયમ્પિ બ્યત્તો સુકુસલો. આજાનીયેનાતિ પુરિસાજાનીયેન. અત્તહિતપરહિતાનં સાધનતો સાધુના કતકિચ્ચેન અનુરુદ્ધેન સાધુ ઉભયહિતસાધકો, સુટ્ઠુ વા આજઞ્ઞો કારિતો દમિતો. અગ્ગવિજ્જાય વિનીતો અસેક્ખભાવાપાદનેન સિક્ખિતો સિક્ખાપિતોતિ અત્થો.

સો સામણેરો સુમનો પરમં સન્તિં નિબ્બાનં પત્વા અગ્ગમગ્ગાધિગમેન અધિગન્ત્વા સચ્છિકત્વા અત્તપચ્ચક્ખં કત્વા અકુપ્પતં અરહત્તફલં અપ્પિચ્છભાવસ્સ પરમુક્કંસગતત્તા મા મં જઞ્ઞાતિ મં ‘‘અયં ખીણાસવો’’તિ વા ‘‘છળભિઞ્ઞો’’તિ વા કોચિપિ મા જાનેય્યાતિ ઇચ્છતિ અભિકઙ્ખતીતિ.

સુમનત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.