૫. વડ્ઢત્થેરગાથાવણ્ણના

સાધૂ હીતિઆદિકા આયસ્મતો વડ્ઢત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે ભારુકચ્છનગરે ગહપતિકુલે નિબ્બત્તિત્વા વડ્ઢોતિ લદ્ધનામો અનુપુબ્બેન વડ્ઢતિ. અથસ્સ માતા સંસારે સઞ્જાતસંવેગા પુત્તં ઞાતીનં નિય્યાદેત્વા ભિક્ખુનીનં સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી અરહત્તં પાપુણિત્વા અપરેન સમયેન પુત્તમ્પિ વિઞ્ઞુતં પત્તં વેળુદન્તત્થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બાજેસિ. સો પબ્બજિતો બુદ્ધવચનં ઉગ્ગહેત્વા બહુસ્સુતો ધમ્મકથિકો હુત્વા ગન્થધુરં વહન્તો એકદિવસં ‘‘એકકો સન્તરુત્તરોવ માતરં પસ્સિસ્સામી’’તિ ભિક્ખુનુપસ્સયં અગમાસિ. તં દિસ્વા માતા ‘‘કસ્મા ત્વં એકકો સન્તરુત્તરોવ ઇધાગતો’’તિ ચોદેસિ. સો માતરા ચોદિયમાનો ‘‘અયુત્તં મયા કત’’ન્તિ ઉપ્પન્નસંવેગો વિહારં ગન્ત્વા દિવાટ્ઠાને નિસિન્નો વિપસ્સિત્વા અરહત્તં પત્વા માતુ ઓવાદસમ્પત્તિપકાસનમુખેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૩૩૫. ‘‘સાધૂ હિ કિર મે માતા, પતોદં ઉપદંસયિ;

યસ્સાહં વચનં સુત્વા, અનુસિટ્ઠો જનેત્તિયા;

આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો, પત્તો સમ્બોધિમુત્તમં.

૩૩૬. ‘‘અરહા દક્ખિણેય્યોમ્હિ, તેવિજ્જો અમતદ્દસો;

જેત્વા નમુચિનો સેનં, વિહરામિ અનાસવો.

૩૩૭. ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચ બહિદ્ધા ચ, યે મે વિજ્જિંસુ આસવા;

સબ્બે અસેસા ઉચ્છિન્ના, ન ચ ઉપ્પજ્જરે પુન.

૩૩૮. ‘‘વિસારદા ખો ભગિની, એવમત્થં અભાસયિ;

અપિહા નૂન મયિપિ, વનથો તે ન વિજ્જતિ.

૩૩૯. ‘‘પરિયન્તકતં દુક્ખં, અન્તિમોયં સમુસ્સયો;

જાતિમરણસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ. – ઇમા ગાથા અભાસિ;

તત્થ સાધૂ હિ કિર મે માતા, પતોદં ઉપદંસયીતિ સાધુ વત માતા મય્હં ઓવાદસઙ્ખાતં પતોદં દસ્સેતિ, તેન મે વીરિયં ઉત્તેજેન્તી ઉત્તમઙ્ગે પઞ્ઞાસીસે વિજ્ઝિ. યસ્સાતિ યસ્સા મે માતુયા. સમ્બોધિન્તિ અરહત્તં. અયઞ્હેત્થ યોજના – જનેત્તિયા મે અનુસિટ્ઠો યસ્સા અનુસાસનીભૂતં વચનં સુત્વા અહં આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો વિહરન્તો ઉત્તમં અગ્ગફલં સમ્બોધિં અરહત્તં પત્તો.

તતો એવ આરકત્તા કિલેસેહિ અરહા પુઞ્ઞક્ખેત્તતાય દક્ખિણેય્યો દક્ખિણારહો અમ્હિ. પુબ્બેનિવાસઞાણાદિવિજ્જાત્તયસ્સ અધિગતત્તા તેવિજ્જો નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકતત્તા અમતદ્દસો નમુચિનો મારસ્સ સેનં કિલેસવાહિનિં બોધિપક્ખિયસેનાય જિનિત્વા તસ્સ જિતત્તાયેવ અનાસવો સુખં વિહરામીતિ.

ઇદાનિ ‘‘અનાસવો’’તિ વુત્તમત્થં પાકટતરં કાતું ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચા’’ તિ ગાથમાહ. તસ્સત્થો – અજ્ઝત્તં અજ્ઝત્તવત્થુકા ચ બહિદ્ધા બહિદ્ધવત્થુકા ચ આસવા યે મય્હં અરિયમગ્ગાધિગમતો પુબ્બે વિજ્જિંસુ ઉપલબ્ભિંસુ, તે સબ્બે અનવસેસા ઉચ્છિન્ના અરિયમગ્ગેન સમુચ્છિન્ના પહીના પુન દાનિ કદાચિપિ ન ચ ઉપ્પજ્જેય્યું ન ઉપ્પજ્જિસ્સન્તિયેવાતિ.

ઇદાનિ માતુ વચનં અઙ્કુસં કત્વા અત્તના અરહત્તસ્સ અધિગતત્તા માતરં થોમેન્તો ‘‘વિસારદા’’તિ ગાથમાહ. તત્થ વિસારદા ખોતિ એકંસેન વિગતસારજ્જા. એવં માતુ અત્તનો ચ અરહત્તાધિગમેન સત્થુ ઓરસપુત્તભાવં ઉલ્લપેન્તો માતરં ‘‘ભગિની’’તિ આહ. એતમત્થં અભાસયીતિ એતં મમ ઓવાદભૂતં અત્થં અભણિ. એવં પન મં ઓવદન્તી ન કેવલં વિસારદા એવ, અથ ખો અપિહા નૂન મયિપિ તવ પુત્તકેપિ અપિહા અસન્થવા મઞ્ઞે, કિં વા એતેન પરિકપ્પનેન? વનથો તે ન વિજ્જતિ અવિજ્જાદિકો વનથો તવ સન્તાને નત્થેવ, યા મં ભવક્ખયે નિયોજેસીતિ અધિપ્પાયો.

ઇદાનિ ‘‘તયા નિયોજિતાકારેનેવ મયા પટિપન્ન’’ન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘પરિયન્તકત’’ન્તિ ઓસાનગાથમાહ, તસ્સત્થો સુવિઞ્ઞેય્યોવ.

વડ્ઢત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.