૧૧. સપ્પકત્થેરગાથાવણ્ણના

યદા બલાકાતિઆદિકા આયસ્મતો સપ્પકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો એકતિંસે કપ્પે મહાનુભાવો નાગરાજા હુત્વા નિબ્બત્તો સમ્ભવસ્સ નામ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ અબ્ભોકાસે સમાપત્તિયા નિસિન્નસ્સ મહન્તં પદુમં ગહેત્વા ઉપરિમુદ્ધનિ ધારેન્તો પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા સપ્પકોતિ લદ્ધનામો વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અજકરણિયા નામ નદિયા તીરે લેણગિરિવિહારે વસન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૨.૭૮-૮૩) –

‘‘હિમવન્તસ્સાવિદૂરે, રોમસો નામ પબ્બતો;

બુદ્ધોપિ સમ્ભવો નામ, અબ્ભોકાસે વસી તદા.

‘‘ભવના નિક્ખમિત્વાન, પદુમં ધારયિં અહં;

એકાહં ધારયિત્વાન, ભવનં પુનરાગમિં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં બુદ્ધમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

સો અરહત્તં પત્વા સત્થારં વન્દિતું સાવત્થિં આગતો ઞાતીહિ ઉપટ્ઠીયમાનો તત્થ કતિપાહં વસિત્વા ધમ્મં દેસેત્વા ઞાતકે સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેત્વા યથાવુત્તટ્ઠાનમેવ ગન્તુકામો અહોસિ. તં ઞાતકા ‘‘ઇધેવ, ભન્તે, વસથ, મયં પટિજગ્ગિસ્સામા’’તિ યાચિંસુ. સો ગમનાકારં દસ્સેત્વા ઠિતો અત્તના વસિતટ્ઠાનકિત્તનાપદેસેન વિવેકાભિરતિં પકાસેન્તો –

૩૦૭. ‘‘યદા બલાકા સુચિપણ્ડરચ્છદા, કાળસ્સ મેઘસ્સ ભયેન તજ્જિતા;

પલેહિતિ આલયમાલયેસિની, તદા નદી અજકરણી રમેતિ મં.

૩૦૮. ‘‘યદા બલાકા સુવિસુદ્ધપણ્ડરા, કાળસ્સ મેઘસ્સ ભયેન તજ્જિતા;

પરિયેસતિ લેણમલેણદસ્સિની, તદા નદી અજકરણી રમેતિ મં.

૩૦૯. ‘‘કં નુ તત્થ ન રમેન્તિ, જમ્બુયો ઉભતો તહિં;

સોભેન્તી આપગાકૂલં, મમ લેણસ્સ પચ્છતો.

૩૧૦. ‘‘તામતમદસઙ્ઘસુપ્પહીના, ભેકા મન્દવતી પનાદયન્તિ;

નાજ્જ ગિરિનદીહિ વિપ્પવાસસમયો,

ખેમા અજકરણી સિવા સુરમ્મા’’તિ. – ચતસ્સો ગાથા અભાસિ;

તત્થ યદાતિ યસ્મિં કાલે. બલાકાતિ બલાકાસકુણિકા. સુચિપણ્ડરચ્છદાતિ સુચિસુદ્ધધવલપક્ખા. કાળસ્સ મેઘસ્સ ભયેન તજ્જિતાતિ જલભારભરિતતાય કાળસ્સ અઞ્જનગિરિસન્નિકાસસ્સ પાવુસ્સકમેઘસ્સ ગજ્જતો વુટ્ઠિભયેન નિબ્બિજ્જિતા ભિંસાપિતા. પલેહિતીતિ ગોચરભૂમિતો ઉપ્પતિત્વા ગમિસ્સતિ. આલયન્તિ નિલયં અત્તનો કુલાવકં. આલયેસિનીતિ તત્થ આલયનં નિલીયનમેવ ઇચ્છન્તી. તદા નદી અજકરણી રમેતિ મન્તિ તસ્મિં પાવુસ્સકકાલે અજકરણીનામિકા નદી નવોદકસ્સ પૂરા હારહારિની કુલઙ્કસા મં રમેતિ મમ ચિત્તં આરાધેતીતિ ઉતુપદેસવિસેસકિત્તનાપદેસેન વિવેકાભિરતિં પકાસેસિ.

સુવિસુદ્ધપણ્ડરાતિ સુટ્ઠુ વિસુદ્ધપણ્ડરવણ્ણા, અસમ્મિસ્સવણ્ણા સબ્બસેતાતિ અત્થો. પરિયેસતીતિ મગ્ગતિ. લેણન્તિ વસનટ્ઠાનં. અલેણદસ્સિનીતિ વસનટ્ઠાનં અપસ્સન્તી. પુબ્બે નિબદ્ધવસનટ્ઠાનસ્સ અભાવેન અલેણદસ્સિની, ઇદાનિ પાવુસ્સકકાલે મેઘગજ્જિતેન આહિતગબ્ભા પરિયેસતિ લેણન્તિ નિબદ્ધવસનટ્ઠાનં કુલાવકં કરોતીતિ અત્થો.

કં નુ તત્થ…પે… પચ્છતોતિ મમ વસનકમહાલેણસ્સ પચ્છતો પચ્છાભાગે આપગાકૂલં અજકરણીનદિયા ઉભતોતીરં તહિં તહિં ઇતો ચિતો ચ સોભેન્તિયો નિચ્ચકાલં ફલભારનમિતસાખા સિનિદ્ધપણ્ણચ્છાયા જમ્બુયો તત્થ તસ્મિં ઠાને કં નામ સત્તં ન રમેન્તિ નુ, સબ્બં રમેન્તિયેવ.

તામતમદસઙ્ઘસુપ્પહીનાતિ અમતં વુચ્ચતિ અગદં, તેન મજ્જન્તીતિ અમતમદા, સપ્પા, તેસં સઙ્ઘો અમતમદસઙ્ઘો, તતો સુટ્ઠુ પહીના અપગતા. ભેકા મણ્ડૂકિયો, મન્દવતી સરવતિયો, પનાદયન્તિ તં ઠાનં મધુરેન વસ્સિતેન નિન્નાદયન્તિ. નાજ્જ ગિરિનદીહિ વિપ્પવાસસમયોતિ અજ્જ એતરહિ અઞ્ઞાહિપિ પબ્બતેય્યાહિ નદીહિ વિપ્પવાસસમયો ન હોતિ, વિસેસતો પન વાળમચ્છસુસુમારાદિવિરહિતતો ખેમા અજકરણી નદી. સુન્દરતલતિત્થપુલિનસમ્પત્તિયા સિવા. સુટ્ઠુ રમ્મા રમણીયા, તસ્મા તત્થેવ મે મનો રમતીતિ અધિપ્પાયો.

એવં પન વત્વા ઞાતકે વિસ્સજ્જેત્વા અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ ગતો. સુઞ્ઞાગારાભિરતિદીપનેન ઇદમેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસીતિ.

સપ્પકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.