૬. નિતકત્થેરગાથાવણ્ણના

કસ્સ સેલૂપમં ચિત્તન્તિ આયસ્મતો નિતકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે આરામગોપકો હુત્વા જીવન્તો એકદિવસં ભગવન્તં આકાસેન ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો નાળિકેરફલં દાતુકામો અહોસિ. સત્થા તં અનુગ્ગણ્હન્તો આકાસેયેવ ઠત્વા પટિગ્ગણ્હિ. સો તં દત્વા ઉળારં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા નિતકોતિ લદ્ધનામો વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો ઘટેન્તો અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૯૧-૯૯) –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, આરામિકો અહં તદા;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, ગચ્છન્તં અનિલઞ્જસે.

‘‘નાળિકેરફલં ગય્હ, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સદાસહં;

આકાસે ઠિતકો સન્તો, પટિગ્ગણ્હિ મહાયસો.

‘‘વિત્તિસઞ્જનનો મય્હં, દિટ્ઠધમ્મસુખાવહો;

ફલં બુદ્ધસ્સ દત્વાન, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

‘‘અધિગચ્છિં તદા પીતિં, વિપુલઞ્ચ સુખુત્તમં;

ઉપ્પજ્જતેવ રતનં, નિબ્બત્તસ્સ તહિં તહિં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘દિબ્બચક્ખુ વિસુદ્ધં મે, સમાધિકુસલો અહં;

અભિઞ્ઞાપારમિપ્પત્તો, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા થેરે ફલસુખેન નિબ્બાનસુખેન વિહરન્તે પધાનપરિગ્ગાહકો થેરો તં આરઞ્ઞાયતનં ગન્ત્વા તત્થ વસન્તાનં ભિક્ખૂનં પરિગ્ગણ્હનત્થં ‘‘કસ્સ સેલૂપમ’’ન્તિઆદિના પઠમં ગાથમાહ.

૧૯૧. તત્થ કસ્સ સેલૂપમં ચિત્તં, ઠિતં નાનુપકમ્પતીતિ ઇમસ્મિં અરઞ્ઞાયતને વસન્તેસુ કસ્સ ભિક્ખુનો ચિત્તં અગ્ગફલાધિગમેન એકઘનસિલામયપબ્બતૂપમં સબ્બેસં ઇઞ્જનાનં અભાવતો વસીભાવપ્પત્તિયા ચ ઠિતં સબ્બેહિપિ લોકધમ્મેહિ નાનુકમ્પતિ ન વેધતિ. ઇદાનિસ્સ અકમ્પનાકારં સદ્ધિં કારણેન દસ્સેતું ‘‘વિરત્ત’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તત્થ વિરત્તં રજનીયેસૂતિ વિરાગસઙ્ખાતેન અરિયમગ્ગેન રજનીયેસુ રાગુપ્પત્તિહેતુભૂતેસુ તેભૂમકધમ્મેસુ વિરત્તં, તત્થ સબ્બસો સમુચ્છિન્નરાગન્તિ અત્થો. કુપ્પનીયેતિ પટિઘટ્ઠાનીયે, સબ્બસ્મિમ્પિ આઘાતવત્થુસ્મિં. ન કુપ્પતીતિ ન દુસ્સતિ ન વિકારં આપજ્જતિ. યસ્સેવં ભાવિતં ચિત્તન્તિ યસ્સ અરિયપુગ્ગલસ્સ ચિત્તં મનો એવં વુત્તનયેન તાદિભાવેન ભાવિતં, કુતો તં દુક્ખમેસ્સતીતિ તં પુગ્ગલં કુતો સત્તતો સઙ્ખારતો વા દુક્ખં ઉપગમિસ્સતિ, ન તાદિસસ્સ દુક્ખં અત્થીતિ અત્થો.

૧૯૨. એવં અનિયમવસેન પુચ્છિતમત્થં નિતકત્થેરો અત્તૂપનાયિકં કત્વા વિસ્સજ્જેન્તો ‘‘મમ સેલૂપમં ચિત્ત’’ન્તિઆદિના દુતિયગાથાય અઞ્ઞં બ્યાકાસિ. તં વુત્તત્થમેવ.

નિતકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.