૫. સમ્બુલકચ્ચાનત્થેરગાથાવણ્ણના

દેવો ચાતિ આયસ્મતો સમ્બુલકચ્ચાનત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો ઇતો ચતુનવુતિકપ્પમત્થકે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સતરંસિં નામ પચ્ચેકબુદ્ધં નિરોધા વુટ્ઠહિત્વા પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો તાલફલં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે મગધરટ્ઠે ગહપતિકુલે નિબ્બત્તિત્વા ‘‘સમ્બુલો’’તિ લદ્ધનામો કચ્ચાનગોત્તતાય સમ્બુલકચ્ચાનોતિ પઞ્ઞાયિત્થ.

સો વયપ્પત્તો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા હિમવન્તસમીપે ભેરવાય નામ પબ્બતગુહાયં વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો વિહરતિ. અથેકદિવસં મહા અકાલમેઘો સતપટલસહસ્સપટલો થનેન્તો ગજ્જન્તો વિજ્જુલ્લતા નિચ્છારેન્તો ગળગળાયન્તો ઉટ્ઠહિત્વા વસ્સિતું આરભિ, અસનિયો ફલિંસુ. તં સદ્દં સુત્વા અચ્છતરચ્છુવનમહિંસહત્થિઆદયો ભીતતસિતા ભીતરવં વિરવિંસુ. થેરો પન આરદ્ધવિપસ્સનત્તા કાયે જીવિતે ચ નિરપેક્ખો વિગતલોમહંસો તં અચિન્તેન્તો વિપસ્સનાયમેવ કમ્મં કરોન્તો ઘમ્માપગમેન ઉતુસપ્પાયલાભેન સમાહિતચિત્તો તાવદેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા સહ અભિઞ્ઞાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૮૫-૯૦) –

‘‘સતરંસી નામ ભગવા, સયમ્ભૂ અપરાજિતો;

વિવેકા વુટ્ઠહિત્વાન, ગોચરાયાભિનિક્ખમિ.

‘‘ફલહત્થો અહં દિસ્વા, ઉપગચ્છિં નરાસભં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, તાલફલં અદાસહં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા સોમનસ્સજાતો ઉદાનવસેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૧૮૯. ‘‘દેવો ચ વસ્સતિ, દેવો ચ ગળગળાયતિ,

એકકો ચાહં ભેરવે બિલે વિહરામિ;

તસ્સ મય્હં એકકસ્સ ભેરવે બિલે વિહરતો,

નત્થિ ભયં વા છમ્ભિતત્તં વા લોમહંસો વા.

૧૯૦. ‘‘ધમ્મતા મમેસા યસ્સ મે, એકકસ્સ ભેરવે બિલે;

વિહરતો નત્થિ ભયં વા, છમ્ભિતત્તં વા લોમહંસો વા’’તિ. –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તત્થ દેવો ચ વસ્સતિ, દેવો ચ ગળગળાયતીતિ દેવો મેઘો વસ્સતિ ચ, ‘‘ગળગળા’’તિ ચ કરોન્તો ગજ્જતીતિ અત્થો. ગજ્જન્તસ્સ હિ અનુકરણમેતં. એકકો ચાહં ભેરવે બિલે વિહરામીતિ અહઞ્ચ એકકો અસહાયો સપ્પટિભયાયં પબ્બતગુહાયં વસામિ, તસ્સ મય્હં એવંભૂતસ્સ મે સતો નત્થિ ભયં વા છમ્ભિતત્તં વા લોમહંસો વાતિ ચિત્તુત્રાસસઞ્ઞિતં ભયં વા તંનિમિત્તકં સરીરસ્સ છમ્ભિતત્તં વા લોમહંસનમત્તં વા નત્થિ.

કસ્માતિ તત્થ કારણમાહ ‘‘ધમ્મતા મમેસા’’તિ. અપરિઞ્ઞાતવત્થુકસ્સ હિ તત્થ અપ્પહીનચ્છન્દરાગતાય ભયાદિના ભવિતબ્બં, મયા પન સબ્બસો તત્થ પરિઞ્ઞાતં, તત્થ ચ છન્દરાગો સમુચ્છિન્નો, તસ્મા ભયાદીનં અભાવો ધમ્મતા મમેસા મમ ધમ્મસભાવો એસોતિ અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

સમ્બુલકચ્ચાનત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.