૨. સિવકત્થેરગાથાવણ્ણના

અનિચ્ચાનિ ગહકાનીતિ આયસ્મતો સિવકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ભગવન્તં પિણ્ડાય ચરન્તં પસ્સિત્વા પસન્નમાનસો પત્તં આદાય કુમ્માસસ્સ પૂરેત્વા અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, સિવકોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો વિજ્જાસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં ગતો નેક્ખમ્મજ્ઝાસયતાય કામે પહાય પરિબ્બાજકપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા વિચરન્તો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૬.૧૧૭-૧૨૧) –

‘‘એસનાય ચરન્તસ્સ, વિપસ્સિસ્સ મહેસિનો;

રિત્તકં પત્તં દિસ્વાન, કુમ્માસં પૂરયિં અહં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ભિક્ખમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, કુમ્માસસ્સ ઇદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૧૮૩. ‘‘અનિચ્ચાનિ ગહકાનિ, તત્થ તત્થ પુનપ્પુનં;

ગહકારં ગવેસન્તો, દુક્ખા જાતિ પુનપ્પુનં.

૧૮૪. ‘‘ગહકારક દિટ્ઠોસિ, પુન ગેહં ન કાહસિ;

સબ્બા તે ફાસુકા ભગ્ગા, થૂણિકા ચ વિદાલિતા;

વિમરિયાદિકતં ચિત્તં, ઇધેવ વિધમિસ્સતી’’તિ. – ગાથાદ્વયં અભાસિ;

તત્થ અનિચ્ચાનિ ગહકાનિ, તત્થ તત્થ પુનપ્પુનન્તિ તસ્મિં તસ્મિં ભવે પુનપ્પુનં નિબ્બત્તમાનાનિ ગહકાનિ અત્તભાવગેહાનિ ન નિબ્બાનિ અનવટ્ઠિતાનિ ઇત્તરાનિ પરિત્તકાલાનિ. ગહકારં ગવેસન્તોતિ ઇમસ્સ અત્તભાવગેહસ્સ કારકં તણ્હાવડ્ઢકિં પરિયેસન્તો એત્તકં કાલં અનુવિચરિન્તિ અધિપ્પાયો. દુક્ખા જાતિ પુનપ્પુનન્તિ ઇદં ગહકારકગવેસનસ્સ કારણવચનં. યસ્મા જરાબ્યાધિમરણમિસ્સતાય જાતિ નામેસા પુનપ્પુનં ઉપગન્તું દુક્ખા, ન ચ સા તસ્મિં અદિટ્ઠે નિવત્તતિ, તસ્મા તં ગવેસન્તો વિચરિન્તિ અત્થો.

ગહકારક દિટ્ઠોસીતિ ઇદાનિ પન યેન સો સક્કા દટ્ઠું, તેન અરિયમગ્ગઞાણચક્ખુના ગહકારક દિટ્ઠો અસિ. પુન ગેહન્તિ પુન ઇમસ્મિં સંસારવટ્ટે અત્તભાવસઙ્ખાતં મમ ગેહં ન કાહસિ ન કરિસ્સસિ. સબ્બા તે ફાસુકા ભગ્ગાતિ તવ સબ્બા અનવસેસકિલેસફાસુકા મયા ભગ્ગા. થૂણિકા ચ વિદાલિતાતિ ઇદાનિ તયા કાતબ્બસ્સ અત્તભાવગેહસ્સ અવિજ્જાસઙ્ખાતા કણ્ણિકા ચ ભિન્ના. વિમરિયાદિકતં ચિત્તન્તિ મમ ચિત્તં વિગતન્તં કતં, આયતિં અનુપ્પત્તિધમ્મતં આપાદિતં. તતો એવ ઇધેવ વિધમિસ્સતિ ઇમસ્મિંયેવ ભવે વિદ્ધંસિસ્સતિ, ચરિમકચિત્તનિરોધેન નિરુજ્ઝિસ્સતીતિ અત્થો.

સિવકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.