૭. તિસ્સત્થેરગાથાવણ્ણના

બહૂ સપત્તે લભતીતિ આયસ્મતો તિસ્સત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો પિયદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો સિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા કામેસુ આદીનવં દિસ્વા ઘરાવાસં પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞાયતને સાલવને અસ્સમં કારેત્વા વસતિ. ભગવા તસ્સ અનુગ્ગણ્હનત્થં અસ્સમસ્સ અવિદૂરે સાલવને નિરોધં સમાપજ્જિત્વા નિસીદિ. સો અસ્સમતો નિક્ખમિત્વા ફલાફલત્થાય ગચ્છન્તો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો ચત્તારો દણ્ડે ઠપેત્વા ભગવતો ઉપરિ પુપ્ફિતાહિ સાલસાખાહિ સાખામણ્ડપં કત્વા સત્તાહં નવનવેહિ સાલપુપ્ફેહિ ભગવન્તં પૂજેન્તો અટ્ઠાસિ બુદ્ધારમ્મણં પીતિં અવિજહન્તો. સત્થા સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન નિરોધતો વુટ્ઠહિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં ચિન્તેસિ. તાવદેવ સતસહસ્સમત્તા ખીણાસવા સત્થારં પરિવારેસું. ભગવા તસ્સ ભાવિનિં સમ્પત્તિં વિભાવેન્તો અનુમોદનં વત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા તિસ્સોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ હુત્વા પઞ્ચમત્તાનિ માણવકસતાનિ મન્તે વાચેન્તો લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તો હુત્વા સત્થુ રાજગહગમને બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૯.૧૯૦-૨૨૦) –

‘‘અજ્ઝોગાહેત્વા સાલવનં, સુકતો અસ્સમો મમ;

સાલપુપ્ફેહિ સઞ્છન્નો, વસામિ વિપિને તદા.

‘‘પિયદસ્સી ચ ભગવા, સયમ્ભૂ અગ્ગપુગ્ગલો;

વિવેકકામો સમ્બુદ્ધો, સાલવનમુપાગમિ.

‘‘અસ્સમા અભિનિક્ખમ્મ, પવનં અગમાસહં;

મૂલફલં ગવેસન્તો, આહિણ્ડામિ વને તદા.

‘‘તત્થદ્દસાસિં સમ્બુદ્ધં, પિયદસ્સિં મહાયસં;

સુનિસિન્નં સમાપન્નં, વિરોચન્તં મહાવને.

‘‘ચતુદણ્ડે ઠપેત્વાન, બુદ્ધસ્સ ઉપરી અહં;

મણ્ડપં સુકતં કત્વા, સાલપુપ્ફેહિ છાદયિં.

‘‘સત્તાહં ધારયિત્વાન, મણ્ડપં સાલછાદિતં;

તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વા, બુદ્ધસેટ્ઠમવન્દહં.

‘‘ભગવા તમ્હિ સમયે, વુટ્ઠહિત્વા સમાધિતો;

યુગમત્તં પેક્ખમાનો, નિસીદિ પુરિસુત્તમો.

‘‘સાવકો વરુણો નામ, પિયદસ્સિસ્સ સત્થુનો;

વસીસતસહસ્સેહિ, ઉપગચ્છિ વિનાયકં.

‘‘પિયદસ્સી ચ ભગવા, લોકજેટ્ઠો નરાસભો;

ભિક્ખુસઙ્ઘે નિસીદિત્વાન, સિતં પાતુકરી જિનો.

‘‘અનુરુદ્ધો ઉપટ્ઠાકો, પિયદસ્સિસ્સ સત્થુનો;

એકંસં ચીવરં કત્વા, અપુચ્છિત્થ મહામુનિં.

‘‘કો નુ ખો ભગવા હેતુ, સિતકમ્મસ્સ સત્થુનો;

કારણે વિજ્જમાનમ્હિ, સત્થા પાતુકરે સિતં.

‘‘સત્તાહં સાલચ્છદનં, યો મે ધારેસિ માણવો;

તસ્સ કમ્મં સરિત્વાન, સિતં પાતુકરિં અહં.

‘‘અનોકાસં ન પસ્સામિ, યત્થ પુઞ્ઞં વિપચ્ચતિ;

દેવલોકે મનુસ્સે વા, ઓકાસોવ ન સમ્મતિ.

‘‘દેવલોકે વસન્તસ્સ, પુઞ્ઞકમ્મસમઙ્ગિનો;

યાવતા પરિસા તસ્સ, સાલચ્છન્ના ભવિસ્સતિ.

‘‘તત્થ દિબ્બેહિ નચ્ચેહિ, ગીતેહિ વાદિતેહિ ચ;

રમિસ્સતિ સદા સન્તો, પુઞ્ઞકમ્મસમાહિતો.

‘‘યાવતા પરિસા તસ્સ, ગન્ધગન્ધી ભવિસ્સતિ;

સાલસ્સ પુપ્ફવસ્સો ચ, પવસ્સિસ્સતિ તાવદે.

‘‘તતો ચુતોયં મનુજો, માનુસં આગમિસ્સતિ;

ઇધાપિ સાલચ્છદનં, સબ્બકાલં ધરિસ્સતિ.

‘‘ઇધ નચ્ચઞ્ચ ગીતઞ્ચ, સમ્મતાળસમાહિતં;

પરિવારેસ્સન્તિ મં નિચ્ચં, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘ઉગ્ગચ્છન્તે ચ સૂરિયે, સાલવસ્સં પવસ્સતિ;

પુઞ્ઞકમ્મેન સંયુત્તં, વસ્સતે સબ્બકાલિકં.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘તસ્સ ધમ્મેસુ દાયાદો, ઓરસો ધમ્મનિમ્મિતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, નિબ્બાયિસ્સતિનાસવો.

‘‘ધમ્મં અભિસમેન્તસ્સ, સાલચ્છન્નં ભવિસ્સતિ;

ચિતકે ઝાયમાનસ્સ, છદનં તત્થ હેસ્સતિ.

‘‘વિપાકં કિત્તયિત્વાન, પિયદસ્સી મહામુનિ;

પરિસાય ધમ્મં દેસેસિ, તપ્પેન્તો ધમ્મવુટ્ઠિયા.

‘‘તિંસકપ્પાનિ દેવેસુ, દેવરજ્જમકારયિં;

સટ્ઠિ ચ સત્તક્ખત્તુઞ્ચ, ચક્કવત્તી અહોસહં.

‘‘દેવલોકા ઇધાગન્ત્વા, લભામિ વિપુલં સુખં;

ઇધાપિ સાલચ્છદનં, મણ્ડપસ્સ ઇદં ફલં.

‘‘અયં પચ્છિમકો મય્હં, ચરિમો વત્તતે ભવો;

ઇધાપિ સાલચ્છદનં, હેસ્સતિ સબ્બકાલિકં.

‘‘મહામુનિં તોસયિત્વા, ગોતમં સક્યપુઙ્ગવં;

પત્તોમ્હિ અચલં ઠાનં, હિત્વા જયપરાજયં.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, યં બુદ્ધમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

સો અરહત્તં પન પત્વા વિસેસતો લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તો અહોસિ. તત્થ કેચિ પુથુજ્જનભિક્ખૂ થેરસ્સ લાભસક્કારં દિસ્વા બાલભાવેન અસહનાકારં પવેદેસું. થેરો તં ઞત્વા લાભસક્કારે આદીનવં તત્થ અત્તનો અલગ્ગભાવઞ્ચ પકાસેન્તો –

૧૫૩. ‘‘બહૂ સપત્તે લભતિ, મુણ્ડો સઙ્ઘાટિપારુતો;

લાભી અન્નસ્સ પાનસ્સ, વત્થસ્સ સયનસ્સ ચ.

૧૫૪. ‘‘એતમાદીનવં ઞત્વા, સક્કારેસુ મહબ્ભયં;

અપ્પલાભો અનવસ્સુતો, સતો ભિક્ખુ પરિબ્બજે’’તિ. –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તસ્સત્થો – સિખમ્પિ અસેસેત્વા મુણ્ડિતકેસતાય મુણ્ડો, છિન્દિત્વા સઙ્ઘાટિતકાસાવધારિતાય સઙ્ઘાટિપારુતો, એવં વેવણ્ણિયં અજ્ઝુપગતો પરાયત્તવુત્તિકો પબ્બજિતો સચે અન્નપાનાદીનં લાભી હોતિ, સોપિ બહૂ સપત્તે લભતિ, તસ્સ ઉસૂયન્તા બહૂ સમ્ભવન્તિ. તસ્મા એતં એવરૂપં લાભસક્કારેસુમહબ્ભયં વિપુલભયં આદીનવં દોસં વિદિત્વા અપ્પિચ્છતં સન્તોસઞ્ચ હદયે ઠપેત્વા અનવજ્જુપ્પાદસ્સાપિ ઉપ્પન્નસ્સ લાભસ્સ પરિવજ્જનેન અપ્પલાભો, તતો એવ તત્થ તણ્હાવસ્સુતાભાવેન અનવસ્સુતો, સંસારે ભયસ્સ ઇક્ખનતો ભિન્નકિલેસતાય વા ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠિટ્ઠાનીયસ્સ સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ વસેન સતો હુત્વા પરિબ્બજે ચરેય્ય વિહરેય્યાતિ. તં સુત્વા તે ભિક્ખૂ તાવદેવ થેરં ખમાપેસું.

તિસ્સત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.