૫. અજિનત્થેરગાથાવણ્ણના

અપિ ચે હોતિ તેવિજ્જોતિઆદિકા આયસ્મતો અજિનત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો બુદ્ધસુઞ્ઞે લોકે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો કેનચિદેવ કરણીયેન અરઞ્ઞં ગતો તત્થ સુચિન્તિતં નામ પચ્ચેકસમ્બુદ્ધં આબાધેન પીળિતં નિસિન્નં દિસ્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ભેસજ્જત્થાય પસન્નમાનસો ઘતમણ્ડં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ દલિદ્દબ્રાહ્મણસ્સ ગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. તં વિજાયનકાલે અજિનચમ્મેન સમ્પટિચ્છિંસુ. તેનસ્સ અજિનોત્વેવ નામં અકંસુ. સો ભોગસંવત્તનિયસ્સ કમ્મસ્સ અકતત્તા દલિદ્દકુલે નિબ્બત્તો વયપ્પત્તોપિ અપ્પન્નપાનભોજનો હુત્વા વિચરન્તો જેતવનપટિગ્ગહણે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૩.૭૮-૮૭) –

‘‘સુચિન્તિતં ભગવન્તં, લોકજેટ્ઠં નરાસભં;

ઉપવિટ્ઠં મહારઞ્ઞં, વાતાબાધેન પીળિતં.

‘‘દિસ્વા ચિત્તં પસાદેત્વા, ઘતમણ્ડમુપાનયિં;

કતત્તા આચિતત્તા ચ, ગઙ્ગા ભાગીરથી અયં.

‘‘મહાસમુદ્દા ચત્તારો, ઘતં સમ્પજ્જરે મમ;

અયઞ્ચ પથવી ઘોરા, અપ્પમાણા અસઙ્ખિયા.

‘‘મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, ભવતે મધુસક્કરા;

ચાતુદ્દીપા ઇમે રુક્ખા, પાદપા ધરણીરુહા.

‘‘મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, કપ્પરુક્ખા ભવન્તિ તે;

પઞ્ઞાસક્ખત્તું દેવિન્દો, દેવરજ્જમકારયિં.

‘‘એકપઞ્ઞાસક્ખત્તુઞ્ચ, ચક્કવત્તી અહોસહં;

પદેસરજ્જં વિપુલં, ગણનાતો અસઙ્ખિયં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ઘતમણ્ડસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વાપિ પુરિમકમ્મનિસ્સન્દેન અપ્પલાભી અપ્પઞ્ઞાતોવ અહોસિ. ઉદ્દેસભત્તસલાકભત્તાનિપિ લામકાનેવ પાપુણન્તિ. કમ્મફલેનેવ ચ નં પુથુજ્જના ભિક્ખૂ સામણેરા ચ ‘‘અપ્પઞ્ઞાતો’’તિ અવમઞ્ઞન્તિ. થેરો તે ભિક્ખૂ સંવેજેન્તો –

૧૨૯. ‘‘અપિ ચે હોતિ તેવિજ્જો, મચ્ચુહાયી અનાસવો;

અપ્પઞ્ઞાતોતિ નં બાલા, અવજાનન્તિ અજાનતા.

૧૩૦. ‘‘યો ચ ખો અન્નપાનસ્સ, લાભી હોતીધ પુગ્ગલો;

પાપધમ્મોપિ ચે હોતિ, સો નેસં હોતિ સક્કતો’’તિ. –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તત્થ અપીતિ સમ્ભાવને નિપાતો. ચેતિ પરિકપ્પને. હોતીતિ ભવતિ. તિસ્સો વિજ્જા એતસ્સાતિ તેવિજ્જો. મચ્ચું પજહતીતિ મચ્ચુહાયી. કામાસવાદીનં અભાવેન અનાસવો. ઇદં વુત્તં હોતિ – દિબ્બચક્ખુઞાણં પુબ્બેનિવાસઞાણં આસવક્ખયઞાણન્તિ ઇમાસં તિસ્સન્નં વિજ્જાનં અધિગતત્તા તેવિજ્જો તતો એવ સબ્બસો કામાસવાદીનં પરિક્ખીણત્તા અનાસવો આયતિં પુનબ્ભવસ્સ અગ્ગહણતો મરણાભાવેન મચ્ચુહાયી યદિપિ હોતિ, એવં સન્તેપિ અપ્પઞ્ઞાતોતિ નં બાલા અવજાનન્તિ યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તં સદત્થં અનુપાપુણિત્વા ઠિતમ્પિ નં ઉત્તમં પુરિસં ‘‘ધુતવાદો બહુસ્સુતો ધમ્મકથિકો’’તિ ઉપ્પન્નલાભસ્સ અભાવતો ‘‘ન પઞ્ઞાતો ન પાકટો’’તિ બાલા દુમ્મેધપુગ્ગલા અવજાનન્તિ, કસ્મા? અજાનતા અજાનનકારણા ગુણાનં અજાનનમેવ તત્થ કારણન્તિ દસ્સેતિ.

યથા ચ ગુણાનં અજાનનતો બાલા લાભગરુતાય સમ્ભાવનીયમ્પિ અવજાનન્તિ, એવં ગુણાનં અજાનનતો લાભગરુતાય એવં અવજાનિતબ્બમ્પિ સમ્ભાવેન્તીતિ દસ્સેન્તો દુતિયં ગાથં આહ. તત્થ યોતિ અનિયમવચનં. ચ-સદ્દો બ્યતિરેકે, તેન યથાવુત્તપુગ્ગલતો ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ વુચ્ચમાનંયેવ વિસેસં જનેતિ. ખોતિ અવધારણે. અન્નપાનસ્સાતિ નિદસ્સનમત્તં. લાભીતિ લાભવા. ઇધાતિ ઇમસ્મિં લોકે. જરામરણેહિ તસ્સ તસ્સ સત્તાવાસસ્સ પૂરણતો ગલનતો ચ પુગ્ગલો. પાપધમ્મોતિ લામકધમ્મો. અયઞ્હેત્થ અત્થો – યો પન પુગ્ગલો ચીવરાદિપચ્ચયમત્તસ્સેવ લાભી હોતિ, ન ઝાનાદીનં, સો પાપિચ્છતાય દુસ્સીલભાવેન હીનધમ્મોપિ સમાનો ઇધ ઇમસ્મિં લોકે બાલાનં લાભગરુતાય સક્કતો ગરુકતો હોતીતિ.

અજિનત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.