૧. તાલપુટત્થેરગાથાવણ્ણના

પઞ્ઞાસનિપાતે કદા નુહન્તિઆદિકા આયસ્મતો તાલપુટત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે અઞ્ઞતરસ્મિં નટકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો કુલાનુરૂપેસુ નચ્ચટ્ઠાનેસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા સકલજમ્બુદીપે પાકટો નટગામણિ અહોસિ. સો પઞ્ચસતમાતુગામપરિવારો મહતા નટવિભવેન ગામનિગમરાજધાનીસુ સમજ્જં દસ્સેત્વા, મહન્તં પૂજાસક્કારં લભિત્વા, વિચરન્તો રાજગહં આગન્ત્વા, નગરવાસીનં સમજ્જં દસ્સેત્વા, લદ્ધસમ્માનસક્કારો ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા, વન્દિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતમેતં, ભન્તે, પુબ્બકાનં આચરિયપાચરિયાનં નટાનં ભાસમાનાનં ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’તિ, ઇધ ભગવા કિમાહા’’તિ. અથ નં ભગવા તિક્ખત્તું પટિક્ખિપિ ‘‘મા મં એતં પુચ્છી’’તિ. ચતુત્થવારં પુટ્ઠો આહ – ‘‘ગામણિ, ઇમે સત્તા પકતિયાપિ રાગબન્ધનબદ્ધા દોસબન્ધનબદ્ધા મોહબન્ધનબદ્ધા તેસં ભિય્યોપિ રજનીયે દોસનીયે મોહનીયે ધમ્મે ઉપસંહરન્તો પમાદેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા નિરયે ઉપપજ્જતિ. સચે પનસ્સ એવંદિટ્ઠિ હોતિ ‘યો સો નટો રઙ્ગમજ્ઝે સમજ્જમજ્ઝે સચ્ચાલિકેન જનં હાસેતિ રમેતિ, સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પહાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતી’’’તિ સાસ્સ હોતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ. મિચ્છાદિટ્ઠિસ્સ ચ દ્વિન્નં ગતીનં અઞ્ઞતરા ગતિ ઇચ્છિતબ્બા, નિરયસ્સ વા તિરચ્છાનયોનિયા વાતિ. તં સુત્વા તાલપુટો ગામણિ પરોદિ. નનુ ગામણિ પગેવ મયા પટિક્ખિત્તો ‘‘મા મં એતં પુચ્છી’’તિ (સં. નિ. ૪.૩૫૪)? ‘‘નાહં, ભન્તે, એતં રોદામિ, યં મં ભગવા નટાનં અભિસમ્પરાયં એવમાહા’’તિ. અપિ ચાહં, ભન્તે, પુબ્બકેહિ આચરિયપાચરિયેહિ નટેહિ વઞ્ચિતો ‘‘નટો મહાજનસ્સ નટસમજ્જં દસ્સેત્વા સુગતિં ઉપપજ્જતી’’તિ. સો સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પન્નો વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ, અધિગતારહત્તો પન અરહત્તપ્પત્તિતો પુબ્બે યેનાકારેન અત્તનો ચિત્તં નિગ્ગણ્હનવસેન યોનિસોમનસિકારો ઉદપાદિ, તં અનેકધા વિભજિત્વા દસ્સેતું –

૧૦૯૪. ‘‘કદા નુહં પબ્બતકન્દરાસુ, એકાકિયો અદ્દુતિયો વિહસ્સં;

અનિચ્ચતો સબ્બભવં વિપસ્સં, તં મે ઇદં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૫. ‘‘કદા નુહં ભિન્નપટન્ધરો મુનિ, કાસાવવત્થો અમમો નિરાસો;

રાગઞ્ચ દોસઞ્ચ તથેવ મોહં, હન્ત્વા સુખી પવનગતો વિહસ્સં.

૧૦૯૬. ‘‘કદા અનિચ્ચં વધરોગનીળં, કાયં ઇમં મચ્ચુજરાયુપદ્દુતં;

વિપસ્સમાનો વીતભયો વિહસ્સં, એકો વને તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૭. ‘‘કદા નુહં ભયજનનિં દુખાવહં, તણ્હાલતં બહુવિધાનુવત્તનિં;

પઞ્ઞામયં તિખિણમસિં ગહેત્વા, છેત્વા વસે તમ્પિ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૮. ‘‘કદા નુ પઞ્ઞામયમુગ્ગતેજં, સત્થં ઇસીનં સહસાદિયિત્વા;

મારં સસેનં સહસા ભઞ્જિસ્સં, સીહાસને તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૯. ‘‘કદા નુહં સબ્ભિ સમાગમેસુ, દિટ્ઠો ભવે ધમ્મગરૂહિ તાદિભિ;

યાથાવદસ્સીહિ જિતિન્દ્રિયેહિ, પધાનિયો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૦. ‘‘કદા નુ મં તન્દિ ખુદા પિપાસા, વાતાતપા કીટસરીસપા વા;

ન બાધયિસ્સન્તિ ન તં ગિરિબ્બજે, અત્થત્થિયં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૧. ‘‘કદા નુ ખો યં વિદિતં મહેસિના, ચત્તારિ સચ્ચાનિ સુદુદ્દસાનિ;

સમાહિતત્તો સતિમા અગચ્છં, પઞ્ઞાય તં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૨. ‘‘કદા નુ રૂપે અમિતે ચ સદ્દે, ગન્ધે રસે ફુસિતબ્બે ચ ધમ્મે;

આદિત્તતોહં સમથેહિ યુત્તો, પઞ્ઞાય દચ્છં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૩. ‘‘કદા નુહં દુબ્બચનેન વુત્તો, તતો નિમિત્તં વિમનો ન હેસ્સં;

અથો પસત્થોપિ તતો નિમિત્તં, તુટ્ઠો ન હેસ્સં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૪. ‘‘કદા નુ કટ્ઠે ચ તિણે લતા ચ, ખન્ધે ઇમેહં અમિતે ચ ધમ્મે;

અજ્ઝત્તિકાનેવ ચ બાહિરાનિ ચ, સમં તુલેય્યં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૫. ‘‘કદા નુ મં પાવુસકાલમેઘો, નવેન તોયેન સચીવરં વને;

ઇસિપ્પયાતમ્હિ પથે વજન્તં, ઓવસ્સતે તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૬. ‘‘કદા મયૂરસ્સ સિખણ્ડિનો વને, દિજસ્સ સુત્વા ગિરિગબ્ભરે રુતં;

પચ્ચુટ્ઠહિત્વા અમતસ્સ પત્તિયા, સંચિન્તયે તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૭. ‘‘કદા નુ ગઙ્ગં યમુનં સરસ્સતિં, પાતાલખિત્તં વળવામુખઞ્ચ;

અસજ્જમાનો પતરેય્યમિદ્ધિયા, વિભિંસનં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૮. ‘‘કદા નુ નાગોવ અસઙ્ગચારી, પદાલયે કામગુણેસુ છન્દં;

નિબ્બજ્જયં સબ્બસુભં નિમિત્તં, ઝાને યુતો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૯. ‘‘કદા ઇણટ્ટોવ દલિદ્દકો નિધિં, આરાધયિત્વા ધનિકેહિ પીળિતો;

તુટ્ઠો ભવિસ્સં અધિગમ્મ સાસનં, મહેસિનો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૧૦. ‘‘બહૂનિ વસ્સાનિ તયામ્હિ યાચિતો, અગારવાસેન અલં નુ તે ઇદં;

તં દાનિ મં પબ્બજિતં સમાનં, કિંકારણા ચિત્ત તુવં ન યુઞ્જસિ.

૧૧૧૧. ‘‘નનુ અહં ચિત્ત તયામ્હિ યાચિતો, ગિરિબ્બજે ચિત્રછદા વિહઙ્ગમા;

મહિન્દઘોસત્થનિતાભિગજ્જિનો, તે તં રમેસ્સન્તિ વનમ્હિ ઝાયિનં.

૧૧૧૨. ‘‘કુલમ્હિ મિત્તે ચ પિયે ચ ઞાતકે, ખિડ્ડારતિં કામગુણઞ્ચ લોકે;

સબ્બં પહાય ઇમમજ્ઝુપાગતો, અથોપિ ત્વં ચિત્ત ન મય્હ તુસ્સસિ.

૧૧૧૩. ‘‘મમેવ એતં ન હિ ત્વં પરેસં, સન્નાહકાલે પરિદેવિતેન કિં;

સબ્બં ઇદં ચલમિતિ પેક્ખમાનો, અભિનિક્ખમિં અમતપદં જિગીસં.

૧૧૧૪. ‘‘સુયુત્તવાદી દ્વિપદાનમુત્તમો, મહાભિસક્કો નરદમ્મસારથિ;

ચિત્તં ચલં મક્કટસન્નિભં ઇતિ, અવીતરાગેન સુદુન્નિવારયં.

૧૧૧૫. ‘‘કામા હિ ચિત્રા મધુરા મનોરમા, અવિદ્દસૂ યત્થ સિતા પુથુજ્જના;

તે દુક્ખમિચ્છન્તિ પુનબ્ભવેસિનો, ચિત્તેન નીતા નિરયે નિરાકતા.

૧૧૧૬. ‘‘મયૂરકોઞ્ચાભિરુતમ્હિ કાનને, દીપીહિ બ્યગ્ઘેહિ પુરક્ખતો વસં;

કાયે અપેક્ખં જહ મા વિરાધય, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૭. ‘‘ભાવેહિ ઝાનાનિ ચ ઇન્દ્રિયાનિ ચ, બલાનિ બોજ્ઝઙ્ગસમાધિભાવના;

તિસ્સો ચ વિજ્જા ફુસ બુદ્ધસાસને, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૮. ‘‘ભાવેહિ મગ્ગં અમતસ્સ પત્તિયા, નિય્યાનિકં સબ્બદુખક્ખયોગધં;

અટ્ઠઙ્ગિકં સબ્બકિલેસસોધનં, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૯. ‘‘દુક્ખન્તિ ખન્ધે પટિપસ્સ યોનિસો, યતો ચ દુક્ખં સમુદેતિ તં જહ;

ઇધેવ દુક્ખસ્સ કરોહિ અન્તં, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૦. ‘‘અનિચ્ચં દુક્ખન્તિ વિપસ્સ યોનિસો, સુઞ્ઞં અનત્તાતિ અઘં વધન્તિ ચ;

મનોવિચારે ઉપરુન્ધ ચેતસો, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૧. ‘‘મુણ્ડો વિરૂપો અભિસાપમાગતો, કપાલહત્થોવ કુલેસુ ભિક્ખસુ;

યુઞ્જસ્સુ સત્થુવચને મહેસિનો, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૨. ‘‘સુસંવુતત્તો વિસિખન્તરે ચરં, કુલેસુ કામેસુ અસઙ્ગમાનસો;

ચન્દો યથા દોસિનપુણ્ણમાસિયા, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૩. ‘‘આરઞ્ઞિકો હોહિ ચ પિણ્ડપાતિકો, સોસાનિકો હોહિ ચ પંસુકૂલિકો;

નેસજ્જિકો હોહિ સદા ધુતે રતો, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૪. ‘‘રોપેત્વ રુક્ખાનિ યથા ફલેસી, મૂલે તરું છેત્તુ તમેવ ઇચ્છસિ;

તથૂપમં ચિત્તમિદં કરોસિ, યં મં અનિચ્ચમ્હિ ચલે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૫. ‘‘અરૂપ દૂરઙ્ગમ એકચારિ, ન તે કરિસ્સં વચનં ઇદાનિહં;

દુક્ખા હિ કામા કટુકા મહબ્ભયા, નિબ્બાનમેવાભિમનો ચરિસ્સં.

૧૧૨૬. ‘‘નાહં અલક્ખ્યા અહિરિક્કતાય વા,

ન ચિત્તહેતૂ ન ચ દૂરકન્તના;

આજીવહેતૂ ચ અહં ન નિક્ખમિં,

કતો ચ તે ચિત્ત પટિસ્સવો મયા.

૧૧૨૭. ‘‘અપ્પિચ્છતા સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતા, મક્ખપ્પહાનં વૂપસમો દુખસ્સ;

ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત તદા નિયુઞ્જસિ, ઇદાનિ ત્વં ગચ્છસિ પુબ્બચિણ્ણં.

૧૧૨૮. ‘‘તણ્હા અવિજ્જા ચ પિયાપિયઞ્ચ, સુભાનિ રૂપાનિ સુખા ચ વેદના;

મનાપિયા કામગુણા ચ વન્તા, વન્તે અહં આવમિતું ન ઉસ્સહે.

૧૧૨૯. ‘‘સબ્બત્થ તે ચિત્ત વચો કતં મયા, બહૂસુ જાતીસુ નમેસિ કોપિતો;

અજ્ઝત્તસમ્ભવો કતઞ્ઞુતાય તે, દુક્ખે ચિરં સંસરિતં તયા કતે.

૧૧૩૦. ‘‘ત્વઞ્ઞેવ નો ચિત્ત કરોસિ બ્રાહ્મણો, ત્વં ખત્તિયો રાજદસી કરોસિ;

વેસ્સા ચ સુદ્દા ચ ભવામ એકદા, દેવત્તનં વાપિ તવેવ વાહસા.

૧૧૩૧. ‘‘તવેવ હેતૂ અસુરા ભવામસે, ત્વંમૂલકં નેરયિકા ભવામસે;

અથો તિરચ્છાનગતાપિ એકદા, પેતત્તનં વાપિ તવેવ વાહસા.

૧૧૩૨. ‘‘નનુ દુબ્ભિસ્સસિ મં પુનપ્પુનં, મુહું મુહું ચારણિકંવ દસ્સયં;

ઉમ્મત્તકેનેવ મયા પલોભસિ, કિઞ્ચાપિ તે ચિત્ત વિરાધિતં મયા.

૧૧૩૩. ‘‘ઇદં પુરે ચિત્તમચારિ ચારિકં, યેનિચ્છકં યત્થકામં યથાસુખં;

તદજ્જહં નિગ્ગહેસ્સામિ યોનિસો, હત્થિપ્પભિન્નં વિય અઙ્ગુસગ્ગહો.

૧૧૩૪. ‘‘સત્થા ચ મે લોકમિમં અધિટ્ઠહિ, અનિચ્ચતો અદ્ધુવતો અસારતો;

પક્ખન્દ મં ચિત્ત જિનસ્સ સાસને, તારેહિ ઓઘા મહતા સુદુત્તરા.

૧૧૩૫. ‘‘ન તે ઇદં ચિત્ત યથા પુરાણકં, નાહં અલં તુય્હ વસે નિવત્તિતું;

મહેસિનો પબ્બજિતોમ્હિ સાસને, ન માદિસા હોન્તિ વિનાસધારિનો.

૧૧૩૬. ‘‘નગા સમુદ્દા સરિતા વસુન્ધરા, દિસા ચતસ્સો વિદિસા અધો દિવા;

સબ્બે અનિચ્ચા તિભવા ઉપદ્દુતા, કુહિં ગતો ચિત્ત સુખં રમિસ્સસિ.

૧૧૩૭. ‘‘ધિતિપ્પરં કિં મમ ચિત્ત કાહિસિ, ન તે અલં ચિત્ત વસાનુવત્તકો;

ન જાતુ ભસ્તં ઉભતોમુખં છુપે, ધિરત્થુ પૂરં નવસોતસન્દનિં.

૧૧૩૮. ‘‘વરાહએણેય્યવિગાળ્હસેવિતે, પબ્ભારકુટ્ટે પકતેવ સુન્દરે;

નવમ્બુના પાવુસસિત્તકાનને, તહિં ગુહાગેહગતો રમિસ્સસિ.

૧૧૩૯. ‘‘સુનીલગીવા સુસિખા સુપેખુના, સુચિત્તપત્તચ્છદના વિહઙ્ગમા;

સુમઞ્જુઘોસત્થનિતાભિગજ્જિનો, તે તં રમેસ્સન્તિ વનમ્હિ ઝાયિનં.

૧૧૪૦. ‘‘વુટ્ઠમ્હિ દેવે ચતુરઙ્ગુલે તિણે, સંપુપ્ફિતે મેઘનિભમ્હિ કાનને;

નગન્તરે વિટપિસમો સયિસ્સં, તં મે મુદૂ હેહિતિ તૂલસન્નિભં.

૧૧૪૧. ‘‘તથા તુ કસ્સામિ યથાપિ ઇસ્સરો, યં લબ્ભતિ તેનપિ હોતુ મે અલં;

ન તાહં કસ્સામિ યથા અતન્દિતો, બિળારભસ્તંવ યથા સુમદ્દિતં.

૧૧૪૨. ‘‘તથા તુ કસ્સામિ યથાપિ ઇસ્સરો, યં લબ્ભતિ તેનપિ હોતુ મે અલં;

વિરિયેન તં મય્હ વસાનયિસ્સં, ગજંવ મત્તં કુસલઙ્કુસગ્ગહો.

૧૧૪૩. ‘‘તયા સુદન્તેન અવટ્ઠિતેન હિ, હયેન યોગ્ગાચરિયોવ ઉજ્જુના;

પહોમિ મગ્ગં પટિપજ્જિતું સિવં, ચિત્તાનુરક્ખીહિ સદા નિસેવિતં.

૧૧૪૪. ‘‘આરમ્મણે તં બલસા નિબન્ધિસં, નાગંવ થમ્ભમ્હિ દળ્હાય રજ્જુયા;

તં મે સુગુત્તં સતિયા સુભાવિતં, અનિસ્સિતં સબ્બભવેસુ હેહિસિ.

૧૧૪૫. ‘‘પઞ્ઞાય છેત્વા વિપથાનુસારિનં, યોગેન નિગ્ગય્હ પથે નિવેસિય;

દિસ્વા સમુદયં વિભવઞ્ચ સમ્ભવં, દાયાદકો હેહિસિ અગ્ગવાદિનો.

૧૧૪૬. ‘‘ચતુબ્બિપલ્લાસવસં અધિટ્ઠિતં, ગામણ્ડલંવ પરિનેસિ ચિત્ત મં;

નનુ સંયોજનબન્ધનચ્છિદં, સંસેવસે કારુણિકં મહામુનિં.

૧૧૪૭. ‘‘મિગો યથા સેરિ સુચિત્તકાનને, રમ્મં ગિરિં પાવુસઅબ્ભમાલિનિં;

અનાકુલે તત્થ નગે રમિસ્સં, અસંસયં ચિત્ત પરા ભવિસ્સસિ.

૧૧૪૮. ‘‘યે તુય્હ છન્દેન વસેન વત્તિનો,

નરા ચ નારી ચ અનુભોન્તિ યં સુખં;

અવિદ્દસૂ મારવસાનુવત્તિનો,

ભવાભિનન્દી તવ ચિત્ત સાવકા’’તિ.

તત્થ કદા નુહન્તિ કદા નુ અહં. પબ્બતકન્દરાસૂતિ પબ્બતેસુ ચ કન્દરેસુ ચ, પબ્બતસ્સ વા કન્દરાસુ. એકાકિયોતિ એકકો. અદ્દુતિયોતિ નિત્તણ્હો. તણ્હા હિ પુરિસસ્સ દુતિયા નામ. વિહસ્સન્તિ વિહરિસ્સામિ. અનિચ્ચતો સબ્બભવં વિપસ્સન્તિ કામભવાદિભેદં સબ્બમ્પિ ભવં ‘‘હુત્વા અભાવટ્ઠેન અનિચ્ચ’’ન્તિ વિપસ્સન્તો કદા નુ વિહરિસ્સન્તિ યોજના. નિદસ્સનમત્તઞ્ચેતં, ‘‘યદનિચ્ચં તં દુક્ખં, યં દુક્ખં તદનત્તા’’તિ વચનતો (સં. નિ. ૩.૧૫) ઇતરમ્પિ લક્ખણદ્વયં વુત્તમેવાતિ દટ્ઠબ્બં. તં મે ઇદં તં નુ કદા ભવિસ્સતીતિ તં ઇદં મે પરિવિતક્કિતં કદા નુ ભવિસ્સતિ, કદા નુ ખો મત્થકં પાપુણિસ્સતીતિ અત્થો. તં નૂતિ ચેત્થ તન્તિ નિપાતમત્તં. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપત્થો – કદા નુ ખો અહં મહાગજો વિય સઙ્ખલિકબન્ધનં, ગિહિબન્ધનં છિન્દિત્વા પબ્બજિત્વા કાયવિવેકં પરિબ્રૂહયન્તો એકાકી પબ્બતકન્દરાસુ અદુતિયો સબ્બત્થ નિરપેક્ખો સબ્બસઙ્ખારગતં અનિચ્ચાદિતો વિપસ્સન્તો વિહરિસ્સામીતિ.

ભિન્નપટન્ધરોતિ ભિન્નવત્થધરો, ગાથાસુખત્થં નકારાગમં કત્વા વુત્તં. સત્થકચ્છિન્નઅગ્ઘફસ્સવણ્ણભિન્નં પટચીવરં ધારેન્તોતિ અત્થો. મુનીતિ પબ્બજિતો. અમમોતિ કુલે વા ગણે વા મમત્તાભાવેન અમમો. કત્થચિપિ આરમ્મણે આસીસનાય અભાવેન નિરાસો. હન્ત્વા સુખી પવનગતો વિહસ્સન્તિ રાગાદિકે કિલેસે અરિયમગ્ગેન સમુચ્છિન્દિત્વા મગ્ગસુખેન ફલસુખેન સુખી મહાવનગતો કદા નુ ખો અહં વિહરિસ્સામિ.

વધરોગનીળન્તિ મરણસ્સ ચ રોગસ્સ ચ કુલાવકભૂતં. કાયં ઇમન્તિ ઇમં ખન્ધપઞ્ચકસઙ્ખાતં કાયં. ખન્ધપઞ્ચકોપિ હિ ‘‘અવિજ્જાગતસ્સ, ભિક્ખવે, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તણ્હાનુગતસ્સ અયમેવ કાયો બહિદ્ધા નામરૂપ’’ન્તિઆદીસુ કાયો વુચ્ચતિ. મચ્ચુજરાયુપદ્દુતન્તિ મરણેન ચેવ જરાય ચ પીળિતં, વિપસ્સમાનો અહં ભયહેતુપહાનેન વીતભયો, તં નુ કદા ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

ભયજનનિન્તિ પઞ્ચવીસતિયા મહાભયાનં ઉપ્પાદકારણભૂતં કાયિકસ્સ ચ ચેતસિકસ્સ ચ સકલસ્સપિ વટ્ટદુક્ખસ્સ આવહનતો દુખાવહં. તણ્હાલતં બહુવિધાનુવત્તનિન્તિ બહુવિધઞ્ચ આરમ્મણં ભવમેવ વા અનુવત્તતિ સન્તનોતીતિ બહુવિધાનુવત્તનિં, તણ્હાસઙ્ખાતલતં. પઞ્ઞામયન્તિ મગ્ગપઞ્ઞામયં સુનિસિતં અસિખગ્ગં વીરિયપગ્ગહિતેન સદ્ધાહત્થેન ગહેત્વા સમુચ્છિન્દિત્વા ‘‘કદા નુહં વસે’’તિ યં પરિવિતક્કિતં, તમ્પિ કદા ભવિસ્સતીતિ યોજના.

ઉગ્ગતેજન્તિ સમથવિપસ્સનાવસેન નિસિતતાય તિક્ખતેજં. સત્થં ઇસીનન્તિ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધઅરિયસાવકઇસીનં સત્થભૂતં. મારં સસેનં સહસા ભઞ્જિસ્સન્તિ કિલેસસેનાય સસેનં અભિસઙ્ખારાદિમારં સહસા સીઘમેવ ભઞ્જિસ્સામિ. સીહાસનેતિ થિરાસને, અપરાજિતપલ્લઙ્કેતિ અત્થો.

સબ્ભિ સમાગમેસુ દિટ્ઠો ભવેતિ ધમ્મગારવયુત્તતાય ધમ્મગરૂહિ તાદિલક્ખણપ્પત્તિયા તાદીહિ અવિપરીતદસ્સિતાય યાથાવદસ્સીહિ અરિયમગ્ગેનેવ પાપજિતિન્દ્રિયતાય જિતિન્દ્રિયેહિ બુદ્ધાદીહિ સાધૂહિ સમાગમેસુ ‘‘કદા નુ અહં પધાનિયોતિ દિટ્ઠો ભવેય્ય’’ન્તિ યં મે પરિવિતક્કિતં, તં નુ કદા ભવિસ્સતીતિ યોજના. ઇમિના નયેન સબ્બત્થ પદયોજના વેદિતબ્બા, પદત્થમત્તમેવ વણ્ણયિસ્સામ.

તન્દીતિ આલસિયં. ખુદાતિ જિઘચ્છા. કીટસરીસપાતિ કીટઞ્ચેવ સરીસપા ચ. ન બાધયિસ્સન્તીતિ મં ન બ્યાધયિસ્સન્તિ સુખદુક્ખસોમનસ્સદોમનસ્સાનં ઝાનેહિ પટિબાહિતત્તાતિ અધિપ્પાયો. ગિરિબ્બજેતિ પબ્બતકન્દરાય. અત્થત્થિયન્તિ સદત્થસઙ્ખાતેન અત્થેન અત્થિકં.

યં વિદિતં મહેસિનાતિ યં ચતુસચ્ચં મહેસિના સમ્માસમ્બુદ્ધેન સયમ્ભૂઞાણેન ઞાતં પટિવિદ્ધં, તાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ અનુપચિતકુસલસમ્ભારેહિ સુટ્ઠુ દુદ્દસાનિ મગ્ગસમાધિના સમાહિતત્તો, સમ્માસતિયા સતિમા, અરિયમગ્ગપઞ્ઞાય અહં અગચ્છં પટિવિજ્ઝિસ્સં અધિગમિસ્સન્તિ અત્થો.

રૂપેતિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યરૂપે. અમિતેતિ ઞાણેન અમિતે, અપરિચ્છિન્ને અપરિઞ્ઞાતેતિ અત્થો. ફુસિતબ્બેતિ, ફોટ્ઠબ્બે. ધમ્મેતિ મનોવિઞ્ઞેય્યધમ્મે. અમિતેતિ વા અપરિમાણે નીલાદિવસેન અનેકભેદભિન્ને રૂપે ભેરિસદ્દાદિવસેન, મૂલરસાદિવસેન, કક્ખળમુદુતાદિવસેન, સુખદુક્ખાદિવસેન ચ, અનેકભેદસદ્દાદિકે ચાતિ અત્થો. આદિત્તતોતિ એકાદસહિ અગ્ગીહિ આદિત્તભાવતો. સમથેહિ યુત્તોતિ ઝાનવિપસ્સનામગ્ગસમાધીહિ સમન્નાગતો. પઞ્ઞાય દચ્છન્તિ વિપસ્સનાપઞ્ઞાસહિતાય મગ્ગપઞ્ઞાય દક્ખિસ્સં.

દુબ્બચનેન વુત્તોતિ દુરુત્તવચનેન ઘટ્ટિતો. તતો નિમિત્તન્તિ ફરુસવાચાહેતુ. વિમનો ન હેસ્સન્તિ દોમનસ્સિતો ન ભવેય્યં. અથોતિ અથ. પસત્થોતિ કેનચિ પસંસિતો.

કટ્ઠેતિ દારુક્ખન્ધે. તિણેતિ તિણાનં ખન્ધે. ઇમેતિ ઇમે મમ સન્તતિપરિયાપન્ને પઞ્ચ ખન્ધે. અમિતે ચ ધમ્મેતિ તતો અઞ્ઞેન ઇન્દ્રિયક્ખન્ધેન અમિતે રૂપધમ્મે. તેનાહ – ‘‘અજ્ઝત્તિકાનેવ ચ બાહિરાનિ ચા’’તિ. સમં તુલેય્યન્તિ અનિચ્ચાદિવસેન ચેવ અસારાદિઉપમાવસેન ચ સબ્બં સમમેવ કત્વા તીરેય્યં.

ઇસિપ્પયાતમ્હિ પથે વજન્તન્તિ બુદ્ધાદીહિ મહેસીહિ સમ્મદેવ પયાતે સમથવિપસ્સનામગ્ગે વજન્તં પટિપજ્જન્તં. પાવુસસમયે કાલમેઘો નવેન તોયેન વસ્સોદકેન સચીવરં પવને કદા નુ ઓવસ્સતિ, તેમેતીતિ અત્તનો અબ્ભોકાસિકભાવપરિવિતક્કિતં દસ્સેતિ.

મયૂરસ્સ સિખણ્ડિનો વને દિજસ્સાતિ માતુકુચ્છિતો અણ્ડકોસતો ચાતિ દ્વિક્ખત્તું જાયનવસેન દિજસ્સ, સિખાસમ્ભવેન સિખણ્ડિનો ચ મયૂરસ્સ વને કદા પન ગિરિગબ્ભરે રુતં કેકારવં સુત્વા વેલં સલ્લક્ખિત્વા સયનતો વુટ્ઠહિત્વા અમતસ્સ પત્તિયા નિબ્બાનાધિગમાય. સંચિન્તયેતિ વુચ્ચમાને ભવે અનિચ્ચાદિતો મનસિ કરેય્યં વિપસ્સેય્યન્તિ અત્થો.

ગઙ્ગં યમુનં સરસ્સતિન્તિ એતા મહાનદિયો અસજ્જમાનો ભાવનામયાય ઇદ્ધિયા કદા નુ પતરેય્યન્તિ યોજના. પાતાલખિત્તં બળવામુખઞ્ચાતિ પાતાય અલં પરિયત્તન્તિ પાતાલં, તદેવ ખિત્તં, પથવિયા સણ્ઠહનકાલે તથા ઠિતન્તિ પાતાલખિત્તં. યોજનસતિકાદિભેદાનિ સમુદ્દસ્સ અન્તોપથવિયા તીરટ્ઠાનાનિ, યેસુ કાનિચિ નાગાદીનં વસનટ્ઠાનાનિ હોન્તિ, કાનિચિ સુઞ્ઞાનિયેવ હુત્વા તિટ્ઠન્તિ. બળવામુખન્તિ મહાસમુદ્દે મહન્તં આવટ્ટમુખં. મહાનિરયદ્વારસ્સ હિ વિવટકાલે મહાઅગ્ગિક્ખન્ધો તતો નિક્ખન્તો તદભિમુખં અનેકયોજનસતાયામવિત્થારં હેટ્ઠા સમુદ્દપદેસં ડહતિ, તસ્મિં દડ્ઢે ઉપરિ ઉદકં આવટ્ટાકારેન પરિબ્ભમન્તં મહતા સદ્દેન હેટ્ઠા નિપતતિ. તત્થ બળવામુખસમઞ્ઞા, ઇતિ તઞ્ચ પાતાલખિત્તં બળવામુખઞ્ચ વિભિંસનં ભયાનકં અસજ્જમાનો ઇદ્ધિયા કદા નુ પતરેય્યન્તિ યં પરિવિતક્કિતં, તં કદા નુ ભવિસ્સતિ, ભાવનામયં ઇદ્ધિં નિબ્બત્તેત્વા કદા નુ એવં ઇદ્ધિં વળઞ્જિસ્સામીતિ અત્થો.

નાગોવ અસઙ્ગચારી પદાલયેતિ યથા મત્તવારણો દળ્હથમ્ભં ભિન્દિત્વા અયસઙ્ખલિકં વિદ્ધંસેત્વા અસઙ્ગચારી વનં પવિસિત્વા એકો અદુતિયો હુત્વા અત્તનો રુચિવસેન ચરતિ, એવમહં કદા નુ સબ્બસુભં નિમિત્તં નિબ્બજ્જયં નિરવસેસતો વજ્જયન્તો કામચ્છન્દવસો અહુત્વા ઝાને યુતો પયુત્તો કામગુણેસુ છન્દં સમ્મદેવ પદાલેય્યં છિન્દેય્યં પજહેય્યન્તિ યં પરિવિતક્કિતં, તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

ઇણટ્ટોવ દલિદ્દકો નિધિં આરાધયિત્વાતિ યથા કોચિ દલિદ્દો જીવિકપકતો ઇણં ગહેત્વા તં સોધેતું અસક્કોન્તો ઇણટ્ટો ઇણેન અટ્ટિતો ધનિકેહિ પીળિતો નિધિં આરાધયિત્વા અધિગન્ત્વા ઇણઞ્ચ સોધેત્વા સુખેન ચ જીવન્તો તુટ્ઠો ભવેય્ય, એવં અહમ્પિ કદા નુ ઇણસદિસં કામચ્છન્દં પહાય મહેસિનો અરિયધનસમ્પુણ્ણતાય મણિકનકાદિરતનસમ્પુણ્ણનિધિસદિસં બુદ્ધસ્સ સાસનં અધિગન્ત્વા તુટ્ઠો ભવેય્યન્તિ યં પરિવિતક્કિતં, તં કદા નુ ભવિસ્સતીતિ.

એવં પબ્બજ્જતો પુબ્બે નેક્ખમ્મવિતક્કવસેન પવત્તં અત્તનો વિતક્કપવત્તિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ પબ્બજિત્વા યેહાકારેહિ અત્તાનં ઓવદિત્વા અધિગચ્છિ, તે દસ્સેન્તો ‘‘બહૂનિ વસ્સાની’’તિઆદિકા ગાથા અભાસિ. તત્થ બહૂનિ વસ્સાનિ તયામ્હિ યાચિતો, અગારવાસેન અલં નુ તે ઇદન્તિ અનેકસંવચ્છરાનિ વિવિધદુક્ખાનુબન્ધેન અગારમજ્ઝે વાસેન અલં પરિયત્તમેવ તેતિ, અમ્ભો ચિત્ત, ઇદં તયા અનેકાનિ સંવચ્છરાનિ અહં અમ્હિ નનુ યાચિતો. તં દાનિ મં પબ્બજિતં સમાનન્તિ તં મં તયા તથા ઉસ્સાહનેન પબ્બજિતં સમાનં કેન કારણેન ચિત્ત તુવં ન યુઞ્જસિ, સમથવિપસ્સનં છડ્ડેત્વા નિહીને આલસિયે નિયોજેસીતિ અત્થો.

નનુ અહં, ચિત્ત, તયામ્હિ યાચિતોતિ, અમ્ભો ચિત્ત, અહં તયા નનુ યાચિતો અમ્હિ આયાચિતો મઞ્ઞે. યદિ યાચિતો, કસ્મા ઇદાનિ તદનુરૂપં ન પટિપજ્જસીતિ અધિપ્પાયો. ‘‘ગિરિબ્બજે’’તિઆદિના યાચિતાકારં દસ્સેતિ. ચિત્રછદા વિહઙ્ગમા વિચિત્રપેખુણપક્ખિનો, મયૂરાતિ અત્થો. મહિન્દઘોસત્થનિતાભિગજ્જિનોતિ જલઘોસત્થનિતેન હેતુના સુટ્ઠુ ગજ્જનસીલા. તે તં રમેસ્સન્તિ વનમ્હિ ઝાયિનન્તિ તે મયૂરા તં વને ઝાનપસુતં રમેસ્સન્તીતિ નનુ તયા યાચિતોતિ દસ્સેતિ.

કુલમ્હીતિ કુલપરિવટ્ટે. ઇમમજ્ઝુપાગતોતિ ઇમં અરઞ્ઞટ્ઠાનં પબ્બજ્જં વા અજ્ઝુપાગતો. અથોપિ ત્વં, ચિત્ત, ન મય્હ તુસ્સસીતિ ત્વં અનુવત્તિત્વા ઠિતમ્પિ મં નારાધેસ્સસીતિ અત્થો.

મમેવ એતં ન હિ ત્વં પરેસન્તિ એતં, ચિત્ત, મમેવ તસ્મા ત્વં પરેસં ન હોસિ. ત્વં પન અઞ્ઞેસં વિય કત્વા સન્નાહકાલે કિલેસમારે યુજ્ઝિતું ભાવનાસન્નાહકાલે નતિ વત્વા પરિદેવિતેન કિં પયોજનં, ઇદાનિ તં અઞ્ઞથા વત્તિતું ન દસ્સામીતિ અધિપ્પાયો. સબ્બં ઇદં ચલમિતિ પેક્ખમાનોતિ યસ્મા ‘‘ઇદં ચિત્તં અઞ્ઞઞ્ચ સબ્બં તેભૂમકસઙ્ખારં ચલં અનવટ્ઠિત’’ન્તિ પઞ્ઞાચક્ખુના ઓલોકેન્તો ગેહતો કામેહિ ચ અભિનિક્ખમિં અમતપદં નિબ્બાનં જિગીસં પરિયેસન્તો, તસ્મા, ચિત્ત, અનનુવત્તન્તો નિબ્બાનં પરિયેસનમેવ કરોમીતિ અધિપ્પાયો.

અવીતરાગેન સુદુન્નિવારયં ચિત્તં ચલં મક્કટસન્નિભં વનમક્કટસદિસં ઇતિ સુયુત્તવાદી સુભાસિતવાદી દ્વિપદાનમુત્તમો મહાભિસક્કો નરદમ્મસારથીતિ યોજના.

અવિદ્દસૂ યત્થ સિતા પુથુજ્જનાતિ યત્થ યેસુ વત્થુકામેસુ કિલેસકામેસુ ચ સિતા પટિબદ્ધા તે અન્ધપુથુજ્જના તેન કામરાગેન પુનબ્ભવેસિનો એકન્તેનેવ દુક્ખમિચ્છન્તિ. ઇચ્છન્તા ચ ચિત્તેન નીતા નિરયે નિરાકતાતિ ચિત્તવસિકા નિરયસંવત્તનિકં કમ્મં કરોન્તા હિતસુખતો નિરાકતા હુત્વા અત્તનો ચિત્તેનેવ નિરયે નીતા ન અઞ્ઞથાતિ ચિત્તસ્સેવ નિગ્ગહેતબ્બતં દસ્સેતિ.

પુનપિ ચિત્તંયેવ નિગ્ગહેતું મન્તેન્તો ‘‘મયૂરકોઞ્ચાભિરુતમ્હી’’તિઆદિમાહ. તત્થ મયૂરકોઞ્ચાભિરુતમ્હીતિ સિખીહિ સારસેહિ ચ અભિકૂજિતે. દીપીહિ બ્યગ્ઘેહિ પુરક્ખતો વસન્તિ મેત્તાવિહારિતાય એવરૂપેહિ તિરચ્છાનગતેહિ પુરક્ખતો પરિવારિતો હુત્વા વને વસન્તો, એતેન સુઞ્ઞભાવપરિબ્રૂહનમાહ. કાયે અપેક્ખં જહાતિ સબ્બસો કાયે નિરપેક્ખો જહ, એતેન પહિતત્તતં વદતિ. મા વિરાધયાતિ ઇમં સુદુલ્લભં નવમં ખણં મા વિરાધેહિ. ઇતિસ્સુ મં, ચિત્ત, પુરે નિયુઞ્જસીતિ એવઞ્હિ ત્વં, ચિત્ત, મં પબ્બજ્જતો પુબ્બે સમ્માપટિપત્તિયં ઉય્યોજેસીતિ અત્થો.

ભાવેહીતિ ઉપ્પાદેહિ વડ્ઢેહિ ચ. ઝાનાનીતિ પઠમાદીનિ ચત્તારિ ઝાનાનિ. ઇન્દ્રિયાનીતિ સદ્ધાદીનિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ. બલાનીતિ તાનિયેવ પઞ્ચ બલાનિ. બોજ્ઝઙ્ગસમાધિભાવનાતિ સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ચતસ્સો સમાધિભાવના ચ. તિસ્સો ચ વિજ્જાતિ પુબ્બેનિવાસઞાણાદિકા તિસ્સો વિજ્જા ચ. ફુસ પાપુણાહિ બુદ્ધસાસને સમ્માસમ્બુદ્ધઓવાદે ઠિતો.

નિય્યાનિકન્તિ વટ્ટદુક્ખતો નિય્હાનવહં. સબ્બદુક્ખક્ખયોગધન્તિ અમતોગધં નિબ્બાનપતિટ્ઠં નિબ્બાનારમ્મણં. સબ્બકિલેસસોધનન્તિ અનવસેસકિલેસમલવિસોધનં.

ખન્ધેતિ ઉપાદાનક્ખન્ધે. પટિપસ્સ યોનિસોતિ રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતોતિ એવમાદીહિ વિવિધેહિ પકારેહિ વિપસ્સનાઞાણેન સમ્મા ઉપાયેન નયેન પસ્સ. તં જહાતિ તં દુક્ખસ્સ સમુદયં તણ્હં પજહ, સમુચ્છિન્દ. ઇધેવાતિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે.

અનિચ્ચન્તિઆદિ અન્તવન્તતો અનિચ્ચન્તિકતો તાવકાલિકતો નિચ્ચપટિક્ખેપતો ચ અનિચ્ચન્તિ વા પસ્સ. દુક્ખન્તિ તે ઉદયબ્બયપટિપીળનતો સપ્પટિભયતો દુક્ખમતો સુખપટિક્ખેપતો દુક્ખન્તિ વા પસ્સ. સુઞ્ઞન્તિ અવસવત્તનતો અસામિકતો અસારતો અત્તપટિક્ખેપતો ચ સુઞ્ઞં, તતો એવ અનત્તાતિ. વિગરહિતબ્બતો અવડ્ઢિઆબાધનતો ચ અઘન્તિ ચ વધન્તિ ચ વિપસ્સ યોનિસોતિ યોજના. મનોવિચારે ઉપરુન્ધ ચેતસોતિ મનોવિચારસઞ્ઞિનો ગેહસિતસોમનસ્સુપવિચારાદિકે અટ્ઠારસ ચેતસો ઉપરુન્ધ વારેહિ નિરોધેહિ.

મુણ્ડોતિ મુણ્ડભાવં ઉપગતો, ઓહારિતકેસમસ્સુકો. વિરૂપોતિ તેન મુણ્ડભાવેન પરૂળ્હલોમતાય છિન્નભિન્નકાસાય વત્થતાય વિરૂપો વેવણ્ણિયં ઉપગતો. અભિસાપમાગતોતિ ‘‘પિણ્ડોલો વિચરતિ પત્તપાણી’’તિ અરિયેહિ કાતબ્બં અભિસાપં ઉપગતો. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘અભિસાપોયં, ભિક્ખવે, લોકસ્મિં પિણ્ડોલો વિચરસિ પત્તપાણી’’તિ (સં. નિ. ૩.૮૦). તેનાહ ‘‘કપાલહત્થોવ કુલેસુ ભિક્ખસૂ’’તિ. યુઞ્જસ્સુ સત્થુવચનેતિ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઓવાદે યોગં કરોહિ અનુયુઞ્જસ્સુ.

સુસંવુતત્તોતિ સુટ્ઠુ કાયવાચાચિત્તેહિ સમ્મદેવ સંવુતો. વિસિખન્તરે ચરન્તિ ભિક્ખાચરિયાય ઇચ્છાવિસેસેસુ ચરન્તો. ચન્દો યથા દોસિનપુણ્ણમાસિયાતિ વિગતદોસાય પુણ્ણમાય કુલેસુ નિચ્ચનવસાય પાસાદિકતાય ચન્દિમા વિય ચરાતિ યોજના.

સદા ધુતે રતોતિ સબ્બકાલઞ્ચ ધુતગુણે અભિરતો. તથૂપમં ચિત્તમિદં કરોસીતિ યથા કોચિ પુરિસો ફલાનિ ઇચ્છન્તો ફલરુક્ખે રોપેત્વા તતો અલદ્ધફલોવ તે મૂલતો છિન્દિતું ઇચ્છતિ, ચિત્ત, ત્વં તથૂપમં તપ્પટિભાગં ઇદં કરોસિ. યં મં અનિચ્ચમ્હિ ચલે નિયુઞ્જસીતિ યં મં પબ્બજ્જાય નિયોજેત્વા પબ્બજિત્વા અદ્ધાગતં પબ્બજ્જાફલં અનિચ્ચમ્હિ ચલે સંસારમુખે નિયુઞ્જસિ નિયોજનવસેન પવત્તેસિ.

રૂપાભાવતો અરૂપા. ચિત્તસ્સ હિ તાદિસં સણ્ઠાનં નીલાદિવણ્ણભેદો વા નત્થિ, તસ્મા વુત્તં અરૂપાતિ. દૂરટ્ઠાનપ્પવત્તિયા દૂરઙ્ગમ. યદિપિ ચિત્તસ્સ મક્કટસુત્તમત્તમ્પિ પુરત્થિમાદિદિસાભાગેન ગમનં નામ નત્થિ, દૂરે સન્તં પન આરમ્મણં સમ્પટિચ્છતીતિ દૂરઙ્ગમ. એકોયેવ હુત્વા ચરણવસેન પવત્તનતો એકચારિ, અન્તમસો દ્વે તીણિપિ ચિત્તાનિ એકતો ઉપ્પજ્જિતું સમત્થાનિ નામ નત્થિ, એકમેવ પન ચિત્તં એકસ્મિં સન્તાને ઉપ્પજ્જતિ. તસ્મિં નિરુદ્ધે અપરમ્પિ એકમેવ ઉપ્પજ્જતિ, તસ્મા એકચારિ. ન તે કરિસ્સં વચનં ઇદાનિહન્તિ યદિપિ પુબ્બે તવ વસે અનુવત્તિં, ઇદાનિ પન સત્થુ ઓવાદં લદ્ધકાલતો પટ્ઠાય ચિત્તવસિકો ન ભવિસ્સામિ. કસ્માતિ ચે? દુક્ખા હિ કામા કટુકા મહબ્ભયા કામા નામેતે અતીતેપિ દુક્ખા, આયતિમ્પિ કટુકફલા, અત્તાનુવાદાદિભેદેન મહતા ભયેન અનુબન્ધન્તા મહબ્ભયા. નિબ્બાનમેવાભિમનો ચરિસ્સં તસ્મા નિબ્બાનમેવ ઉદ્દિસ્સ અભિમુખચિત્તો વિહરિસ્સં.

તમેવ નિબ્બાનાભિમુખભાવં દસ્સેન્તો ‘‘નાહં અલક્ખ્યા’’તિઆદિમાહ. તત્થ નાહં અલક્ખ્યાતિ અલક્ખિકતાય નિસ્સિરીકતાય નાહં ગેહતો નિક્ખમિન્તિ યોજના.

અહિરિક્કતાયાતિ યથાવજ્જં કેળિં કરોન્તો વિય નિલ્લજ્જતાય. ચિત્તહેતૂતિ એકદા નિગણ્ઠો, એકદા પરિબ્બાજકાદિકો હોન્તો અનવટ્ઠિતચિત્તો પુરિસો વિય ચિત્તવસિકો હુત્વા. દૂરકન્તનાતિ રાજાદીહિ મેત્તં કત્વા તેસુ દુબ્ભિત્વા દુબ્ભિભાવેન. આજીવહેતૂતિ આજીવકારણા જીવિકાપકતો હુત્વા આજીવિકાભયેન અહં ન નિક્ખમિં ન પબ્બજિં. કતો ચ તે, ચિત્ત, પટિસ્સવો મયાતિ, ‘‘પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય ન તવ વસે વત્તામિ, મમેવ પન વસે વત્તામી’’તિ, ચિત્ત, મયા નનુ પટિઞ્ઞા કતાતિ દસ્સેતિ.

અપ્પિચ્છતા સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતાતિ ‘‘પચ્ચયેસુ સબ્બસો અપ્પિચ્છા નામ સાધૂ’’તિ બુદ્ધાદીહિ પસટ્ઠા, તથા મક્ખપ્પહાનં પરેસં ગુણે મક્ખનસ્સ પહાનં વૂપસમો સબ્બસ્સ દુક્ખસ્સ વૂપસમો નિબ્બાપનં સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતં. ઇતિસ્સુ મં, ચિત્ત, તદા નિયુઞ્જસિ, ‘‘સમ્મ, તયા તેસુ ગુણેસુ પતિટ્ઠાતબ્બ’’ન્તિ, ચિત્ત, ત્વં એવં તદા નિયુઞ્જસિ. ઇદાનિ ત્વં ગચ્છસિ પુબ્બચિણ્ણં ઇદાનિ મં ત્વં પહાય અત્તનો પુરિમાચિણ્ણં મહિચ્છતાદિં પટિપજ્જસિ, કિં નામેતન્તિ અધિપ્પાયો.