૨. સારિપુત્તત્થેરગાથાવણ્ણના

યથાચારી યથાસતોતિઆદિકા આયસ્મતો સારિપુત્તત્થેરસ્સ ગાથા. તસ્સ આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ ચ વત્થુ એવં વેદિતબ્બં – અતીતે ઇતો સતસહસ્સકપ્પાધિકે અસઙ્ખ્યેય્યમત્થકે આયસ્મા સારિપુત્તો બ્રાહ્મણમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિ, નામેન સરદમાણવો નામ અહોસિ. મહામોગ્ગલ્લાનો ગહપતિમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિ, નામેન સિરિવડ્ઢકુટુમ્બિકો નામ અહોસિ. તે ઉભોપિ સહપંસુકીળકસહાયા અહેસું. તેસુ સરદમાણવો પિતુ અચ્ચયેન કુલસન્તકં ધનં પટિપજ્જિત્વા એકદિવસં રહોગતો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમેસં સત્તાનં મરણં નામ એકન્તિકં, તસ્મા મયા એકં પબ્બજ્જં ઉપગન્ત્વા મોક્ખમગ્ગો ગવેસિતબ્બો’’તિ સહાયં ઉપસઙ્કમિત્વા, સમ્મ, અહં પબ્બજિતુકામો, કિં ત્વં પબ્બજિતું સક્ખિસ્સસી’’તિ વત્વા તેન ‘‘ન સક્ખિસ્સામી’’તિ વુત્તે ‘‘હોતુ અહમેવ પબ્બજિસ્સામી’’તિ રતનકોટ્ઠાગારાનિ વિવરાપેત્વા કપણદ્ધિકાદીનં મહાદાનં દત્વા પબ્બતપાદં ગન્ત્વા ઇસિપબ્બજ્જં પબ્બજિ. તસ્સ પબ્બજ્જં અનુપબ્બજિતા ચતુસત્તતિસહસ્સમત્તા બ્રાહ્મણપુત્તા અહેસું. સો પઞ્ચ અભિઞ્ઞાયો અટ્ઠ ચ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેત્વા તેસમ્પિ જટિલાનં કસિણપરિકમ્મં આચિક્ખિ. તેપિ સબ્બે પઞ્ચાભિઞ્ઞા અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેસું.

તેન સમયેન અનોમદસ્સી નામ સમ્માસમ્બુદ્ધો લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કો સત્તે સંસારમહોઘતો તારેત્વા એકદિવસં ‘‘સરદતાપસસ્સ ચ અન્તેવાસિકાનઞ્ચ સઙ્ગહં કરિસ્સામી’’તિ એકો અદુતિયો પત્તચીવરમાદાય આકાસેન ગન્ત્વા ‘‘બુદ્ધભાવં મે જાનાતૂ’’તિ તાપસસ્સ પસ્સન્તસ્સેવ આકાસતો ઓતરિત્વા પથવિયં પતિટ્ઠાસિ. સરદતાપસો સત્થુ સરીરે મહાપુરિસલક્ખણાનિ ઉપધારેત્વા ‘‘સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધોયેવાય’’ન્તિ નિટ્ઠં ગન્ત્વા પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા આસનં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. સરદતાપસો સત્થુ સન્તિકે એકમન્તં નિસીદિ.

તસ્મિં સમયે તસ્સ અન્તેવાસિકા ચતુસત્તતિસહસ્સમત્તા જટિલા પણીતપણીતાનિ ઓજવન્તાનિ ફલાફલાનિ ગહેત્વા આગતા સત્થારં દિસ્વા સઞ્જાતપ્પસાદા અત્તનો આચરિયસ્સ ચ સત્થુ ચ નિસિન્નાકારં ઓલોકેત્વા, ‘‘આચરિય, મયં પુબ્બે ‘તુમ્હેહિ મહન્તતરો કોચિ નત્થી’તિ વિચરામ, અયં પન પુરિસો તુમ્હેહિ મહન્તતરો મઞ્ઞે’’તિ આહંસુ. ‘‘કિં વદેથ, તાતા? સાસપેન સદ્ધિં અટ્ઠસટ્ઠિયોજનસતસહસ્સુબ્બેધં સિનેરું સમં કાતું ઇચ્છથ? સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધેન મં તુલ્યં મા કરિત્થા’’તિ. અથ તે તાપસા આચરિયસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘યાવ મહા વતાયં પુરિસુત્તમો’’તિ સબ્બેવ પાદેસુ નિપતિત્વા સત્થારં વન્દિંસુ.

અથ તે આચરિયો આહ – ‘‘તાતા, સત્થુ અનુચ્છવિકો નો દેય્યધમ્મો નત્થિ, સત્થા ચ ભિક્ખાચારવેલાય ઇધાગતો, હન્દ મયં દેય્યધમ્મં યથાબલં દસ્સામ. તુમ્હેહિ યં યં પણીતં ફલાફલં આભતં, તં તં આહરથા’’તિ આહરાપેત્વા હત્થે ધોવિત્વા સયં તથાગતસ્સ પત્તે પતિટ્ઠાપેસિ. સત્થારા ચ ફલાફલે પટિગ્ગણ્હિતમત્તે દેવતા દિબ્બોજં પક્ખિપિંસુ. તાપસો ઉદકમ્પિ સયમેવ પરિસ્સાવેત્વા અદાસિ. તતો ભોજનકિચ્ચં નિટ્ઠાપેત્વા સત્થરિ નિસિન્ને સબ્બે અન્તેવાસિકે પક્કોસિત્વા સત્થુ સન્તિકે સારણીયં કથં કથેન્તો નિસીદિ. સત્થા ‘‘દ્વે અગ્ગસાવકા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં આગચ્છન્તૂ’’તિ ચિન્તેસિ. તે સત્થુ ચિત્તં ઞત્વા તાવદેવ સતસહસ્સખીણાસવપરિવારા અગ્ગસાવકા આગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ.

તતો સરદતાપસો અન્તેવાસિકે આમન્તેસિ – ‘‘તાતા, સત્થુ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ પુપ્ફાસનેન પૂજા કાતબ્બા, તસ્મા પુપ્ફાનિ આહરથા’’તિ. તે તાવદેવ ઇદ્ધિયા વણ્ણગન્ધસમ્પન્નાનિ પુપ્ફાનિ આહરિત્વા બુદ્ધસ્સ યોજનપ્પમાણં પુપ્ફાસનં પઞ્ઞાપેસું, ઉભિન્નં અગ્ગસાવકાનં તિગાવુતં, સેસભિક્ખૂનં અડ્ઢયોજનિકાદિભેદં, સઙ્ઘનવકસ્સ ઉસભમત્તં પઞ્ઞાપેસું. એવં તેસં પઞ્ઞત્તેસુ આસનેસુ સરદતાપસો તથાગતસ્સ પુરતો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ ઠિતો – ‘‘ભન્તે, મય્હં અનુગ્ગહત્થાય ઇમં પુપ્ફાસનં અભિરુહથા’’તિ આહ. નિસીદિ ભગવા પુપ્ફાસને. સત્થરિ નિસિન્ને દ્વે અગ્ગસાવકા સેસભિક્ખૂ ચ અત્તનો અત્તનો પત્તાસને નિસીદિંસુ. સત્થા ‘‘તેસં મહપ્ફલં હોતૂ’’તિ નિરોધં સમાપજ્જિ. સત્થુ સમાપન્નભાવં ઞત્વા દ્વે અગ્ગસાવકાપિ સેસભિક્ખૂપિ નિરોધં સમાપજ્જિંસુ. તાપસો સત્તાહં નિરન્તરં પુપ્ફચ્છત્તં ધારેન્તો અટ્ઠાસિ. ઇતરે પન વનમૂલફલાફલં પરિભુઞ્જિત્વા સેસકાલે અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠંસુ.

સત્થા સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન નિરોધતો વુટ્ઠાય અગ્ગસાવકં નિસભત્થેરં આમન્તેસિ – ‘‘તાપસાનં પુપ્ફાસનાનુમોદનં કરોહી’’તિ. થેરો સાવકપારમીઞાણે ઠત્વા તેસં પુપ્ફાસનાનુમોદનં અકાસિ. તસ્સ દેસનાવસાને સત્થા દુતિયં અગ્ગસાવકં અનોમત્થેરં આમન્તેસિ – ‘‘ત્વમ્પિ ઇમેસં ધમ્મં દેસેહી’’તિ. સોપિ તેપિટકં બુદ્ધવચનં સમ્મસિત્વા તેસં ધમ્મં કથેસિ. દ્વિન્નમ્પિ દેસનાય એકસ્સપિ ધમ્માભિસમયો નાહોસિ. અથ સત્થા બુદ્ધવિસયે ઠત્વા ધમ્મદેસનં આરભિ. દેસનાવસાને ઠપેત્વા સરદતાપસં અવસેસા સબ્બેપિ ચતુસત્તતિસહસ્સમત્તા જટિલા અરહત્તં પાપુણિંસુ. સત્થા ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ હત્થં પસારેસિ. તે તાવદેવ અન્તરહિતતાપસવેસા અટ્ઠપરિક્ખારવરધરા સટ્ઠિવસ્સિકત્થેરા વિય અહેસું.

સરદતાપસો પન ‘‘અહો વતાહમ્પિ અયં નિસભત્થેરો વિય અનાગતે એકસ્સ બુદ્ધસ્સ અગ્ગસાવકો ભવેય્ય’’ન્તિ સત્થુ દેસનાકાલે ઉપ્પન્નપરિવિતક્કતાય અઞ્ઞવિહિતો હુત્વા મગ્ગફલાનિ પટિવિજ્ઝિતું નાસક્ખિ. અથ તથાગતં વન્દિત્વા તથા પણિધાનં અકાસિ. સત્થાપિસ્સ અનન્તરાયેન સમિજ્ઝનભાવં દિસ્વા – ‘‘ઇતો ત્વં કપ્પસતસહસ્સાધિકં એકં અસઙ્ખ્યેય્યં અતિક્કમિત્વા ગોતમસ્સ નામ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અગ્ગસાવકો સારિપુત્તો નામ ભવિસ્સસી’’તિ બ્યાકરિત્વા ધમ્મકથં વત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો આકાસં પક્ખન્દિ.

સરદતાપસોપિ સહાયકસ્સ સિરિવડ્ઢસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા, સમ્મ, મયા અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો પાદમૂલે અનાગતે ઉપ્પજ્જનકસ્સ ગોતમસ્સ નામ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અગ્ગસાવકટ્ઠાનં પત્થિતં, ત્વમ્પિ તસ્સ દુતિયસાવકટ્ઠાનં પત્થેહીતિ.

સિરિવડ્ઢો તં ઉપદેસં સુત્વા અત્તનો નિવેસનદ્વારે અટ્ઠકરીસમત્તં ઠાનં સમતલં કારેત્વા લાજપઞ્ચમાનિ પુપ્ફાનિ વિકિરિત્વા નીલુપ્પલચ્છદનં મણ્ડપં કારેત્વા બુદ્ધાસનં પઞ્ઞાપેત્વા ભિક્ખૂનમ્પિ આસનાનિ પઞ્ઞાપેત્વા મહન્તં સક્કારસમ્માનં સજ્જેત્વા, સરદતાપસેન સત્થારં નિમન્તાપેત્વા સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા, બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં મહારહેહિ વત્થેહિ અચ્છાદેત્વા, દુતિયસાવકભાવાય પણિધાનં અકાસિ. સત્થાપિસ્સ અનન્તરાયેન સમિજ્ઝનભાવં દિસ્વા વુત્તનયેન બ્યાકરિત્વા ભત્તાનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. સિરિવડ્ઢો હટ્ઠપહટ્ઠો યાવજીવં કુસલકમ્મં કત્વા દુતિયચિત્તવારે કામાવચરદેવલોકે નિબ્બત્તિ. સરદતાપસો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા બ્રહ્મલોકે નિબ્બત્તિ.

તતો પટ્ઠાય નેસં ઉભિન્નમ્પિ અન્તરાકમ્મં ન કથિતં. અમ્હાકં પન ભગવતો ઉપ્પત્તિતો પુરેતરમેવ સરદતાપસો રાજગહસ્સ અવિદૂરે ઉપતિસ્સગામે રૂપસારિયા બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. તંદિવસમેવસ્સ સહાયોપિ રાજગહસ્સેવ અવિદૂરે કોલિતગામે મોગ્ગલિયા બ્રાહ્મણિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. તાનિ કિર દ્વેપિ કુલાનિ યાવ સત્તમા કુલપરિવટ્ટા આબદ્ધપટિબદ્ધસહાયકાનેવ. તેસં દ્વિન્નં એકદિવસમેવ ગબ્ભપરિહારમદંસુ. દસમાસચ્ચયેન જાતાનમ્પિ તેસં છસટ્ઠિ ધાતિયો ઉપટ્ઠાપેસું, નામગ્ગહણદિવસે રૂપસારિબ્રાહ્મણિયા પુત્તસ્સ ઉપતિસ્સગામે જેટ્ઠકુલસ્સ પુત્તત્તા ઉપતિસ્સોતિ નામં અકંસુ. ઇતરસ્સ કોલિતગામે જેટ્ઠકુલસ્સ પુત્તત્તા કોલિતોતિ નામં અકંસુ. તે ઉભોપિ મહતા પરિવારેન વડ્ઢન્તા વુદ્ધિમન્વાય સબ્બસિપ્પાનં પારં અગમંસુ.

અથેકદિવસં તે રાજગહે ગિરગ્ગસમજ્જં પસ્સન્તા મહાજનં સન્નિપતિતં દિસ્વા ઞાણસ્સ પરિપાકગતત્તા યોનિસો ઉમ્મુજ્જન્તા ‘‘સબ્બેપિમે ઓરં વસ્સસતાનં મચ્ચુમુખે પતિસ્સન્તી’’તિ સંવેગં પટિલભિત્વા ‘‘અમ્હેહિ મોક્ખધમ્મો પરિયેસિતબ્બો, તઞ્ચ પરિયેસન્તેહિ એકં પબ્બજ્જં લદ્ધું વટ્ટતી’’તિ નિચ્છયં કત્વા પઞ્ચહિ માણવકસતેહિ સદ્ધિં સઞ્ચયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ સન્તિકે પબ્બજિંસુ. તેસં પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય સઞ્ચયો લાભગ્ગયસગ્ગપ્પત્તો અહોસિ. તે કતિપાહેનેવ સબ્બં સઞ્ચયસ્સ સમયં પરિગ્ગણ્હિત્વા તત્થ સારં અદિસ્વા તતો નિક્ખમિત્વા તત્થ તત્થ તે તે પણ્ડિતસમ્મતે સમણબ્રાહ્મણે પઞ્હં પુચ્છન્તિ, તે તેહિ પુટ્ઠા નેવ સમ્પાયન્તિ, અઞ્ઞદત્થુ તેયેવ તેસં પઞ્હં વિસ્સજ્જેન્તિ. એવં તે મોક્ખં પરિયેસન્તા કતિકં અકંસુ – ‘‘અમ્હેસુ યો પઠમં અમતં અધિગચ્છતિ, સો ઇતરસ્સ આરોચેતૂ’’તિ.

તેન ચ સમયેન અમ્હાકં સત્થરિ પઠમાભિસમ્બોધિં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કે અનુપુબ્બેન ઉરુવેલકસ્સપાદિકે સહસ્સજટિલે દમેત્વા રાજગહે વિહરન્તે એકદિવસં ઉપતિસ્સો પરિબ્બાજકો પરિબ્બાજકારામં ગચ્છન્તો આયસ્મન્તં અસ્સજિત્થેરં રાજગહે પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા ‘‘ન મયા એવરૂપો આકપ્પસમ્પન્નો પબ્બજિતો દિટ્ઠપુબ્બો, સન્તધમ્મેન નામ એત્થ ભવિતબ્બ’’ન્તિ સઞ્જાતપ્પસાદો પઞ્હં પુચ્છિતું આયસ્મન્તં ઉદિક્ખન્તો પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિ. થેરોપિ લદ્ધપિણ્ડપાતો પરિભુઞ્જિતું પતિરૂપં ઓકાસં ગતો. પરિબ્બાજકો અત્તનો પરિબ્બાજકપીઠં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. ભત્તકિચ્ચપરિયોસાને ચસ્સ અત્તનો કુણ્ડિકાય ઉદકં અદાસિ.

એવં સો આચરિયવત્તં કત્વા કતભત્તકિચ્ચેન થેરેન સદ્ધિં પટિસન્થારં કત્વા ‘‘કો વા તે સત્થા, કસ્સ વા ત્વં ધમ્મં રોચેસી’’તિ પુચ્છિ. થેરો સમ્માસમ્બુદ્ધં અપદિસિ. પુન તેન ‘‘કિંવાદી પનાયસ્મતો સત્થા’’તિ પુટ્ઠો ‘‘ઇમસ્સ સાસનસ્સ ગમ્ભીરતં દસ્સેસ્સામી’’તિ અત્તનો નવકભાવં પવેદેત્વા સઙ્ખેપવસેન ચસ્સ સાસનધમ્મં કથેન્તો ‘‘યે ધમ્મા હેતુપ્પભવા’’તિ (મહાવ. ૬૦; અપ. થેર ૧.૧.૨૮૬; પેટકો. ૯) ગાથમાહ. પરિબ્બાજકો પઠમપદદ્વયમેવ સુત્વા સહસ્સનયસમ્પન્ને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાસિ, ઇતરં પદદ્વયં સોતાપન્નકાલે નિટ્ઠાસિ. ગાથાપરિયોસાને પન સોતાપન્નો હુત્વા ઉપરિ વિસેસે અપ્પવત્તેન્તે ‘‘ભવિસ્સતિ એત્થ કારણ’’ન્તિ સલ્લક્ખેત્વા થેરં આહ – ‘‘મા, ભન્તે, ઉપરિ ધમ્મદેસનં વડ્ઢયિત્થ, એત્તકમેવ હોતુ, કહં અમ્હાકં સત્થા વસતી’’તિ? ‘‘વેળુવને’’તિ. ‘‘ભન્તે, તુમ્હે પુરતો ગચ્છથ, અહં મય્હં સહાયકસ્સ કતપટિઞ્ઞં મોચેત્વા તં ગહેત્વા આગમિસ્સામી’’તિ પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા થેરં ઉય્યોજેત્વા પરિબ્બાજકારામં અગમાસિ.

કોલિતપરિબ્બાજકો તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘મુખવણ્ણો ન અઞ્ઞદિવસેસુ વિય, અદ્ધાનેન અમતં અધિગતં ભવિસ્સતી’’તિ તેનેવસ્સ વિસેસાધિગમં સમ્ભાવેત્વા અમતાધિગમં પુચ્છિ. સોપિસ્સ ‘‘આમાવુસો, અમતં અધિગત’’ન્તિ પટિજાનિત્વા તમેવ ગાથં અભાસિ. ગાથાપરિયોસાને કોલિતો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિત્વા આહ – ‘‘કહં નો સત્થા’’તિ? ‘‘વેળુવને’’તિ. ‘‘તેન હિ, આવુસો, આયામ, સત્થારં પસ્સિસ્સામા’’તિ. ઉપતિસ્સો સબ્બકાલમ્પિ આચરિયપૂજકોવ, તસ્મા સઞ્ચયસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા સત્થુ ગુણે પકાસેત્વા તમ્પિ સત્થુ સન્તિકં નેતુકામો અહોસિ. સો લાભાસાપકતો અન્તેવાસિકભાવં અનિચ્છન્તો ‘‘ન સક્કોમિ ચાટિ હુત્વા ઉદકસિઞ્ચનં હોતુ’’ન્તિ પટિક્ખિપિ. તે અનેકેહિ કારણેહિ તં સઞ્ઞાપેતું અસક્કોન્તા અત્તનો ઓવાદે વત્તમાનેહિ અડ્ઢતેય્યસતેહિ અન્તેવાસિકેહિ સદ્ધિં વેળુવનં અગમંસુ. સત્થા તે દૂરતોવ આગચ્છન્તે દિસ્વા ‘‘એતં મે સાવકયુગં ભવિસ્સતિ અગ્ગં ભદ્દયુગ’’ન્તિ વત્વા તેસં પરિસાય ચરિયવસેન ધમ્મં દેસેત્વા અરહત્તે પતિટ્ઠાપેત્વા એહિભિક્ખુભાવેન ઉપસમ્પદં અદાસિ. યથા તેસં, એવં અગ્ગસાવકાનમ્પિ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરં આગતમેવ. ઉપરિમગ્ગત્તયકિચ્ચં પન ન નિટ્ઠાતિ. કસ્મા? સાવકપારમીઞાણસ્સ મહન્તતાય.

તેસુ આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો પબ્બજિતદિવસતો સત્તમે દિવસે મગધરટ્ઠે કલ્લવાલગામે સમણધમ્મં કરોન્તો થિનમિદ્ધે ઓક્કન્તે સત્થારા સંવેજિતો થિનમિદ્ધં વિનોદેત્વા ધાતુકમ્મટ્ઠાનં (અ. નિ. ૭.૬૧) સુણન્તો એવ ઉપરિમગ્ગત્તયં અધિગન્ત્વા સાવકપારમીઞાણસ્સ મત્થકં પાપુણિ. આયસ્મા સારિપુત્તો પબ્બજિતદિવસતો અડ્ઢમાસં અતિક્કમિત્વા સત્થારા સદ્ધિં રાજગહે સૂકરખતલેણે વિહરન્તો અત્તનો ભાગિનેય્યસ્સ દીઘનખપરિબ્બાજકસ્સ વેદનાપરિગ્ગહસુત્તન્તે (મ. નિ. ૨.૨૦૧ આદયો) દેસિયમાને દેસનાનુસારેન ઞાણં પેસેત્વા પરસ્સ વડ્ઢિતં ભત્તં ભુઞ્જન્તો વિય સાવકપારમીઞાણસ્સ મત્થકં પાપુણિ. ઇતિ દ્વિન્નમ્પિ અગ્ગસાવકાનં સત્થુ સમીપે એવ સાવકપારમીઞાણં મત્થકં પત્તં. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧.૧૪૧-૩૭૪) –

‘‘હિમવન્તસ્સ અવિદૂરે, લમ્બકો નામ પબ્બતો;

અસ્સમો સુકતો મય્હં, પણ્ણસાલા સુમાપિતા.

‘‘ઉત્તાનકૂલા નદિકા, સુપતિત્થા મનોરમા;

સુસુદ્ધપુલિનાકિણ્ણા, અવિદૂરે મમસ્સમં.

‘‘અસક્ખરા અપબ્ભારા, સાદુ અપ્પટિગન્ધિકા;

સન્દતી નદિકા તત્થ, સોભયન્તા મમસ્સમં.

‘‘કુમ્ભીલા મકરા ચેત્થ, સુસુમારા ચ કચ્છપા;

ચરન્તિ નદિયા તત્થ, સોભયન્તા મમસ્સમં.

‘‘પાઠીના પાવુસા મચ્છા, બલજા મુઞ્જરોહિતા;

વગ્ગળા પપતાયન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘ઉભો કૂલેસુ નદિયા, પુપ્ફિનો ફલિનો દુમા;

ઉભતો અભિલમ્બન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘અમ્બા સાલા ચ તિલકા, પાટલી સિન્દુવારકા;

દિબ્બગન્ધા સમ્પવન્તિ, પુપ્ફિતા મમ અસ્સમે.

‘‘ચમ્મકા સળલા નીપા, નાગપુન્નાગકેતકા;

દિબ્બગન્ધા સમ્પવન્તિ, પુપ્ફિતા મમ અસ્સમે.

‘‘અતિમુત્તા અસોકા ચ, ભગિનીમાલા ચ પુપ્ફિતા;

અઙ્કોલા બિમ્બિજાલા ચ, પુપ્ફિતા મમ અસ્સમે.

‘‘કેતકા કન્દલિ ચેવ, ગોધુકા તિણસૂલિકા;

દિબ્બગન્ધં સમ્પવન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘કણિકારા કણ્ણિકા ચ, અસના અજ્જુના બહૂ;

દિબ્બગન્ધં સમ્પવન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘પુન્નાગા ગિરિપુન્નાગા, કોવિળારા ચ પુપ્ફિતા;

દિબ્બગન્ધં સમ્પવન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘ઉદ્દાલકા ચ કુટજા, કદમ્બા વકુલા બહૂ;

દિબ્બગન્ધં સમ્પવન્તા, સોભયન્તિ મમસ્સમં.

‘‘આળકા ઇસિમુગ્ગા ચ, કદલિમાતુલુઙ્ગિયો;

ગન્ધોદકેન સંવડ્ઢા, ફલાનિ ધારયન્તિ તે.

‘‘અઞ્ઞે પુપ્ફન્તિ પદુમા, અઞ્ઞે જાયન્તિ કેસરી;

અઞ્ઞે ઓપુપ્ફા પદુમા, પુપ્ફિતા તળાકે તદા.

‘‘ગબ્ભં ગણ્હન્તિ પદુમા, નિદ્ધાવન્તિ મુળાલિયો;

સિઙ્ઘાટિપત્તમાકિણ્ણા, સોભન્તિ તળાકે તદા.

‘‘નયિતા અમ્બગન્ધી ચ, ઉત્તલી બન્ધુજીવકા;

દિબ્બગન્ધા સમ્પવન્તિ, પુપ્ફિતા તળાકે તદા.

‘‘પાઠીના પાવુસા મચ્છા, બલજા મુઞ્જરોહિતા;

સંગુલા મગ્ગુરા ચેવ, વસન્તિ તળાકે તદા.

‘‘કુમ્ભીલા સુસુમારા ચ, તન્તિગાહા ચ રક્ખસા;

ઓગુહા અજગરા ચ, વસન્તિ તળાકે તદા.

‘‘પારેવતા રવિહંસા, ચક્કવાકા નદીચરા;

કોકિલા સુકસાળિકા, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘કુકુત્થકા કુળીરકા, વને પોક્ખરસાતકા;

દિન્દિભા સુવપોતા ચ, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘હંસા કોઞ્ચા મયૂરા ચ, કોકિલા તમ્બચૂળકા;

પમ્પકા જીવંજીવા ચ, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘કોસિકા પોટ્ઠસીસા ચ, કુરરા સેનકા બહૂ;

મહાકાળા ચ સકુણા, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘પસદા ચ વરાહા ચ, ચમરા ગણ્ડકા બહૂ;

રોહિચ્ચા સુકપોતા ચ, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘સીહબ્યગ્ઘા ચ દીપી ચ, અચ્છકોકતરચ્છકા;

તિધા પભિન્નમાતઙ્ગા, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘કિન્નરા વાનરા ચેવ, અથોપિ વનકમ્મિકા;

ચેતા ચ લુદ્દકા ચેવ, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘તિન્દુકાનિ પિયાલાનિ, મધુકે કાસુમારિયો;

ધુવં ફલાનિ ધારેન્તિ, અવિદૂરે મમસ્સમં.

‘‘કોસમ્બા સળલા નિમ્બા, સાદુફલસમાયુતા;

ધુવં ફલાનિ ધારેન્તિ, અવિદૂરે મમસ્સમં.

‘‘હરીતકા આમલકા, અમ્બજમ્બુવિભીતકા;

કોલા ભલ્લાતકા બિલ્લા, ફલાનિ ધારયન્તિ તે.

‘‘આલુવા ચ કળમ્બા ચ, બિળાલીતક્કળાનિ ચ;

જીવકા સુતકા ચેવ, બહુકા મમ અસ્સમે.

‘‘અસ્સમસ્સાવિદૂરમ્હિ, તળાકાસું સુનિમ્મિતા;

અચ્છોદકા સીતજલા, સુપતિત્થા મનોરમા.

‘‘પદુમુપ્પલસઞ્છન્ના, પુણ્ડરીકસમાયુતા;

મન્દાલકેહિ સઞ્છન્ના, દિબ્બગન્ધોપવાયતિ.

‘‘એવં સબ્બઙ્ગસમ્પન્ને, પુપ્ફિતે ફલિતે વને;

સુકતે અસ્સમે રમ્મે, વિહરામિ અહં તદા.

‘‘સીલવા વતસમ્પન્નો, ઝાયી ઝાનરતો સદા;

પઞ્ચાભિઞ્ઞાબલપ્પત્તો, સુરુચિ નામ તાપસો.

‘‘ચતુવીસસહસ્સાનિ, સિસ્સા મય્હં ઉપટ્ઠહું;

સબ્બે મં બ્રાહ્મણા એતે, જાતિમન્તો યસસ્સિનો.

‘‘લક્ખણે ઇતિહાસે ચ, સનિઘણ્ડુસકેટુભે;

પદકા વેય્યાકરણા, સધમ્મે પારમિં ગતા.

‘‘ઉપ્પાતેસુ નિમિત્તેસુ, લક્ખણેસુ ચ કોવિદા;

પથબ્યા ભૂમન્તલિક્ખે, મમ સિસ્સા સુસિક્ખિતા.

‘‘અપ્પિચ્છા નિપકા એતે, અપ્પાહારા અલોલુપા;

લાભાલાભેન સન્તુટ્ઠા, પરિવારેન્તિ મં સદા.

‘‘ઝાયી ઝાનરતા ધીરા, સન્તચિત્તા સમાહિતા;

આકિઞ્ચઞ્ઞં પત્થયન્તા, પરિવારેન્તિ મં સદા.

‘‘અભિઞ્ઞાપારમિપ્પત્તા, પેત્તિકે ગોચરે રતા;

અન્તલિક્ખચરા ધીરા, પરિવારેન્તિ મં સદા.

‘‘સંવુતા છસુ દ્વારેસુ, અનેજા રક્ખિતિન્દ્રિયા;

અસંસટ્ઠા ચ તે ધીરા, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘પલ્લઙ્કેન નિસજ્જાય, ઠાનચઙ્કમનેન ચ;

વીતિનામેન્તિ તે રત્તિં, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘રજ્જનીયે ન રજ્જન્તિ, દુસ્સનીયે ન દુસ્સરે;

મોહનીયે ન મુય્હન્તિ, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘ઇદ્ધિં વીમંસમાના તે, વત્તન્તિ નિચ્ચકાલિકં;

પથવિં તે પકમ્પેન્તિ, સારબ્ભેન દુરાસદા.

‘‘કીળમાના ચ તે સિસ્સા, કીળન્તિ ઝાનકીળિતં.

જમ્બુતો ફલમાનેન્તિ, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘અઞ્ઞે ગચ્છન્તિ ગોયાનં, અઞ્ઞે પુબ્બવિદેહકં;

અઞ્ઞે ચ ઉત્તરકુરું, એસનાય દુરાસદા.

‘‘પુરતો પેસેન્તિ ખારિં, પચ્છતો ચ વજન્તિ તે;

ચતુવીસસહસ્સેહિ, છાદિતં હોતિ અમ્બરં.

‘‘અગ્ગિપાકી અનગ્ગી ચ, દન્તોદુક્ખલિકાપિ ચ;

અસ્મેન કોટ્ટિતા કેચિ, પવત્તફલભોજના.

‘‘ઉદકોરોહણા કેચિ, સાયં પાતો સુચીરતા;

તોયાભિસેચનકરા, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘પરૂળ્હકચ્છનખલોમા, પઙ્કદન્તા રજસ્સિરા;

ગન્ધિતા સીલગન્ધેન, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘પાતોવ સન્નિપતિત્વા, જટિલા ઉગ્ગતાપના;

લાભાલાભં પકિત્તેત્વા, ગચ્છન્તિ અમ્બરે તદા.

‘‘એતેસં પક્કમન્તાનં, મહાસદ્દો પવત્તતિ;

અજિનચમ્મસદ્દેન, મુદિતા હોન્તિ દેવતા.

‘‘દિસોદિસં પક્કમન્તિ, અન્તલિક્ખચરા ઇસી;

સકે બલેનુપત્થદ્ધા, તે ગચ્છન્તિ યદિચ્છકં.

‘‘પથવીકમ્પકા એતે, સબ્બેવ નભચારિનો;

ઉગ્ગતેજા દુપ્પસહા, સાગરોવ અખોભિયા.

‘‘ઠાનચઙ્કમિનો કેચિ, કેચિ નેસજ્જિકા ઇસી;

પવત્તભોજના કેચિ, મમ સિસ્સા દુરાસદા.

‘‘મેત્તાવિહારિનો એતે, હિતેસી સબ્બપાણિનં;

અનત્તુક્કંસકા સબ્બે, ન તે વમ્ભેન્તિ કસ્સચિ.

‘‘સીહરાજાવસમ્ભીતા, ગજરાજાવ થામવા;

દુરાસદા બ્યગ્ઘારિવ, આગચ્છન્તિ મમન્તિકે.

‘‘વિજ્જાધરા દેવતા ચ, નાગગન્ધબ્બરક્ખસા;

કુમ્ભણ્ડા દાનવા ગરુળા, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘તે જટાખારિભરિતા, અજિનુત્તરવાસના;

અન્તલિક્ખચરા સબ્બે, ઉપજીવન્તિ તં સરં.

‘‘સદાનુચ્છવિકા એતે, અઞ્ઞમઞ્ઞં સગારવા;

ચતુબ્બીસસહસ્સાનં, ખિપિતસદ્દો ન વિજ્જતિ.

‘‘પાદે પાદં નિક્ખિપન્તા, અપ્પસદ્દા સુસંવુતા;

ઉપસઙ્કમ્મ સબ્બેવ, સિરસા વન્દરે મમં.

‘‘તેહિ સિસ્સેહિ પરિવુતો, સન્તેહિ ચ તપસ્સિભિ;

વસામિ અસ્સમે તત્થ, ઝાયી ઝાનરતો અહં.

‘‘ઇસીનં સીલગન્ધેન, પુપ્ફગન્ધેન ચૂભયં;

ફલીનં ફલગન્ધેન, ગન્ધિતો હોતિ અસ્સમો.

‘‘રત્તિન્દિવં ન જાનામિ, અરતિ મે ન વિજ્જતિ;

સકે સિસ્સે ઓવદન્તો, ભિય્યો હાસં લભામહં.

‘‘પુપ્ફાનં પુપ્ફમાનાનં, ફલાનઞ્ચ વિપચ્ચતં;

દિબ્બગન્ધા પવાયન્તિ, સોભયન્તા મમસ્સમં.

‘‘સમાધિમ્હા વુટ્ઠહિત્વા, અતાપી નિપકો અહં;

ખારિભારં ગહેત્વાન, વનં અજ્ઝોગહિં અહં.

‘‘ઉપ્પાતે સુપિને ચાપિ, લક્ખણેસુ સુસિક્ખિતો;

પવત્તમાનં મન્તપદં, ધારયામિ અહં તદા.