૮. વીરત્થેરગાથાવણ્ણના

યો દુદ્દમિયોતિ આયસ્મતો વીરત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયં કિર ઇતો એકનવુતે કપ્પે વિપસ્સિસ્સ ભગવતો વસનઆવાસં પટિજગ્ગિ. એકદિવસઞ્ચ સિન્ધુવારપુપ્ફસદિસાનિ નિગ્ગુણ્ઠિપુપ્ફાનિ ગહેત્વા ભગવન્તં પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો પઞ્ચતિંસે કપ્પે ખત્તિયકુલે નિબ્બત્તિત્વા મહાપતાપો નામ રાજા અહોસિ ચક્કવત્તી. સો ધમ્મેન સમેન રજ્જં કારેન્તો સત્તે સગ્ગમગ્ગે પતિટ્ઠાપેસિ. પુન ઇમસ્મિં કપ્પે કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે મહાવિભવો સેટ્ઠિ હુત્વા કપણદ્ધિકાદીનં દાનં દેન્તો સઙ્ઘસ્સ ખીરભત્તં અદાસિ. એવં તત્થ તત્થ દાનમયં પુઞ્ઞસમ્ભારં કરોન્તો ઇતરઞ્ચ નિબ્બાનત્થં સમ્ભરન્તો દેવમનુસ્સેસુ સંસરિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિનગરે રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ અમચ્ચકુલે નિબ્બત્તિ, ‘‘વીરો’’તિસ્સ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો નામાનુગતેહિ પત્તબલજવાદિગુણેહિ સમન્નાગતો સઙ્ગામસૂરો હુત્વા માતાપિતૂહિ નિબન્ધવસેન કારિતે દારપરિગ્ગહે એકંયેવ પુત્તં લભિત્વા પુબ્બહેતુના ચોદિયમાનો કામેસુ સંસારે ચ આદીનવં દિસ્વા સંવેગજાતો પબ્બજિત્વા ઘટેન્તો વાયમન્તો નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૨૧.૨૧-૨૪) –

‘‘વિપસ્સિસ્સ ભગવતો, આસિમારામિકો અહં;

નિગ્ગુણ્ઠિપુપ્ફં પગ્ગય્હ, બુદ્ધસ્સ અભિરોપયિં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘પઞ્ચવીસે ઇતો કપ્પે, એકો આસિં જનાધિપો;

મહાપતાપનામેન, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

એવં પન અરહત્તં પત્વા ફલસમાપત્તિસુખેન વીતિનામેન્તં થેરં પુરાણદુતિયિકા ઉપ્પબ્બાજેતુકામા અન્તરન્તરા નાનાનયેહિ પલોભેતું પરક્કમન્તી એકદિવસં દિવાવિહારટ્ઠાનં ગન્ત્વા ઇત્થિકુત્તાદીનિ દસ્સેતું આરભિ. અથાયસ્મા વીરો ‘‘મં પલોભેતુકામા સિનેરું મકસપક્ખવાતેન ચાલેતુકામા વિય યાવ બાલા વતાયં ઇત્થી’’તિ તસ્સા કિરિયાય નિરત્થકભાવં દીપેન્તો ‘‘યો દુદ્દમિયો’’તિ ગાથં અભાસિ.

૮. તત્થ યો દુદ્દમિયોતિઆદીનં પદાનં અત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. ઇદં પનેત્થ યોજનામત્તં યો પુબ્બે અદન્ત કિલેસતાય પચ્ચત્થિકેહિ વા સઙ્ગમસીસે દમેતું જેતું અસક્કુણેય્યતાયદુદ્દમિયો, ઇદાનિ પન ઉત્તમેન દમેન દન્તો ચતુબ્બિધસમ્મપ્પમધાનવીરિયસમ્પત્તિયા વીરો, વુત્તનયેનેવ સન્તુસિતો વિતિણ્ણકઙ્ખો વિજિતાવી અપેતલોમહંસો વીરો વીરનામકો અનવસેસતો કિલેસપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બુતો, તતો એવ ઠિતસભાવો, ન તાદિસાનં સતેનપિ સહસ્સેનપિ ચાલનીયોતિ. તં સુત્વા સા ઇત્થી – ‘‘મય્હં સામિકે એવં પટિપન્ને કો મય્હં ઘરાવાસેન અત્થો’’તિ સંવેગજાતા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ તેવિજ્જા અહોસીતિ.

વીરત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.