૭. તિસ્સમેત્તેય્યસુત્તવણ્ણના

૮૨૧. મેથુનમનુયુત્તસ્સાતિ તિસ્સમેત્તેય્યસુત્તં. કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ કિર સાવત્થિયં વિહરન્તે તિસ્સમેત્તેય્યા નામ દ્વે સહાયા સાવત્થિં અગમંસુ. તે સાયન્હસમયં મહાજનં જેતવનાભિમુખં ગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘કુહિં ગચ્છથા’’તિ પુચ્છિંસુ. તતો તેહિ ‘‘બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, બહુજનહિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તં સોતું જેતવનં ગચ્છામા’’તિ વુત્તે ‘‘મયમ્પિ સોસ્સામા’’તિ અગમંસુ. તે અવઞ્ઝધમ્મદેસકસ્સ ભગવતો ધમ્મદેસનં સુત્વા પરિસન્તરે નિસિન્નાવ ચિન્તેસું – ‘‘ન સક્કા અગારમજ્ઝે ઠિતેનાયં ધમ્મો પરિપૂરેતુ’’ન્તિ. અથ પક્કન્તે મહાજને ભગવન્તં પબ્બજ્જં યાચિંસુ. ભગવા ‘‘ઇમે પબ્બાજેહી’’તિ અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આણાપેસિ. સો તે પબ્બાજેત્વા તચપઞ્ચકકમ્મટ્ઠાનં દત્વા અરઞ્ઞવાસં ગન્તુમારદ્ધો. મેત્તેય્યો તિસ્સં આહ – ‘‘આવુસો, ઉપજ્ઝાયો અરઞ્ઞં ગચ્છતિ, મયમ્પિ ગચ્છામા’’તિ. તિસ્સો ‘‘અલં આવુસો, ભગવતો દસ્સનં ધમ્મસ્સવનઞ્ચ અહં પિહેમિ, ગચ્છ ત્વ’’ન્તિ વત્વા ન અગમાસિ. મેત્તેય્યો ઉપજ્ઝાયેન સહ ગન્ત્વા અરઞ્ઞે સમણધમ્મં કરોન્તો ન ચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ સદ્ધિં આચરિયુપજ્ઝાયેહિ. તિસ્સસ્સાપિ જેટ્ઠભાતા બ્યાધિના કાલમકાસિ. સો તં સુત્વા અત્તનો ગામં અગમાસિ, તત્ર નં ઞાતકા પલોભેત્વા ઉપ્પબ્બાજેસું. મેત્તેય્યોપિ આચરિયુપજ્ઝાયેહિ સદ્ધિં સાવત્થિં આગતો. અથ ભગવા વુત્થવસ્સો જનપદચારિકં ચરમાનો અનુપુબ્બેન તં ગામં પાપુણિ. તત્થ મેત્તેય્યો ભગવન્તં વન્દિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં, ભન્તે, ગામે મમ ગિહિસહાયો અત્થિ, મુહુત્તં તાવ આગમેથ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ વત્વા ગામં પવિસિત્વા તં ભગવતો સન્તિકં આનેત્વા એકમન્તં ઠિતો તસ્સત્થાય આદિગાથાય ભગવન્તં પઞ્હં પુચ્છિ. તસ્સ ભગવા બ્યાકરોન્તો અવસેસગાથાયો અભાસિ. અયમસ્સ સુત્તસ્સ ઉપ્પત્તિ.

તત્થ મેથુનમનુયુત્તસ્સાતિ મેથુનધમ્મસમાયુત્તસ્સ. ઇતીતિ એવમાહ. આયસ્માતિ પિયવચનમેતં, તિસ્સોતિ નામં તસ્સ થેરસ્સ. સો હિ તિસ્સોતિ નામેન. મેત્તેય્યોતિ ગોત્તં, ગોત્તવસેનેવ ચેસ પાકટો અહોસિ. તસ્મા અટ્ઠુપ્પત્તિયં વુત્તં ‘‘તિસ્સમેત્તેય્યા નામ દ્વે સહાયા’’તિ. વિઘાતન્તિ ઉપઘાતં. બ્રૂહીતિ આચિક્ખ. મારિસાતિ પિયવચનમેતં, નિદુક્ખાતિ વુત્તં હોતિ. સુત્વાન તવ સાસનન્તિ તવ વચનં સુત્વા. વિવેકે સિક્ખિસ્સામસેતિ સહાયં આરબ્ભ ધમ્મદેસનં યાચન્તો ભણતિ. સો પન સિક્ખિતસિક્ખોયેવ.

૮૨૨. મુસ્સતે વાપિ સાસનન્તિ પરિયત્તિપટિપત્તિતો દુવિધમ્પિ સાસનં નસ્સતિ. વાપીતિ પદપૂરણમત્તં. એતં તસ્મિં અનારિયન્તિ તસ્મિં પુગ્ગલે એતં અનરિયં, યદિદં મિચ્છાપટિપદા.

૮૨૩. એકો પુબ્બે ચરિત્વાનાતિ પબ્બજ્જાસઙ્ખાતેન વા ગણવોસ્સગ્ગટ્ઠેન વા પુબ્બે એકો વિહરિત્વા. યાનં ભન્તંવ તં લોકે, હીનમાહુ પુથુજ્જનન્તિ તં વિબ્ભન્તકં પુગ્ગલં યથા હત્થિયાનાદિયાનં અદન્તં વિસમં આરોહતિ, આરોહકમ્પિ ભઞ્જતિ, પપાતેપિ પપતતિ. એવં કાયદુચ્ચરિતાદિવિસમારોહનેન નરકાદીસુ, અત્થભઞ્જનેન જાતિપપાતાદીસુ પપતનેન ચ યાનં ભન્તંવ આહુ હીનં પુથુજ્જનઞ્ચ આહૂતિ.

૮૨૪-૫. યસો કિત્તિ ચાતિ લાભસક્કારો પસંસા ચ. પુબ્બેતિ પબ્બજિતભાવે. હાયતે વાપિ તસ્સ સાતિ તસ્સ વિબ્ભન્તકસ્સ સતો સો ચ યસો સા ચ કિત્તિ હાયતિ. એતમ્પિ દિસ્વાતિ એતમ્પિ પુબ્બે યસકિત્તીનં ભાવં પચ્છા ચ હાનિં દિસ્વા. સિક્ખેથ મેથુનં વિપ્પહાતવેતિ તિસ્સો સિક્ખા સિક્ખેથ. કિં કારણં? મેથુનં વિપ્પહાતવે, મેથુનપ્પહાનત્થાયાતિ વુત્તં હોતિ. યો હિ મેથુનં ન વિપ્પજહતિ, સઙ્કપ્પેહિ…પે… તથાવિધો. તત્થ પરેતોતિ સમન્નાગતો. પરેસં નિગ્ઘોસન્તિ ઉપજ્ઝાયાદીનં નિન્દાવચનં. મઙ્કુ હોતીતિ દુમ્મનો હોતિ.

૮૨૬. ઇતો પરા ગાથા પાકટસમ્બન્ધા એવ. તાસુ સત્થાનીતિ કાયદુચ્ચરિતાદીનિ. તાનિ હિ અત્તનો પરેસઞ્ચ છેદનટ્ઠેન ‘‘સત્થાની’’તિ વુચ્ચન્તિ. તેસુ ચાયં વિસેસતો ચોદિતો મુસાવચનસત્થાનેવ કરોતિ – ‘‘ઇમિના કારણેનાહં વિબ્ભન્તો’’તિ ભણન્તો. તેનેવાહ – ‘‘એસ ખ્વસ્સ મહાગેધો, મોસવજ્જં પગાહતી’’તિ. તત્થ એસ ખ્વસ્સાતિ એસ ખો અસ્સ. મહાગેધોતિ મહાબન્ધનં. કતમોતિ ચે? યદિદં મોસવજ્જં પગાહતિ, સ્વાસ્સ મુસાવાદજ્ઝોગાહો મહાગેધોતિ વેદિતબ્બો.

૮૨૭. મન્દોવ પરિકિસ્સતીતિ પાણવધાદીનિ કરોન્તો તતોનિદાનઞ્ચ દુક્ખમનુભોન્તો ભોગપરિયેસનરક્ખનાનિ ચ કરોન્તો મોમૂહો વિય પરિકિલિસ્સતિ.

૮૨૮-૯. ‘‘એતમાદીનવં ઞત્વા, મુનિ પુબ્બાપરે ઇધા’’તિ એતં ‘‘યસો કિત્તિ ચ યા પુબ્બે, હાયતેવાપિ તસ્સ સા’’તિ ઇતો પભુતિ વુત્તે પુબ્બાપરે ઇધ ઇમસ્મિં સાસને પુબ્બતો અપરે સમણભાવતો વિબ્ભન્તકભાવે આદીનવં મુનિ ઞત્વા. એતદરિયાનમુત્તમન્તિ યદિદં વિવેકચરિયા, એતં બુદ્ધાદીનં અરિયાનં ઉત્તમં, તસ્મા વિવેકઞ્ઞેવ સિક્ખેથાતિ અધિપ્પાયો. ન તેન સેટ્ઠો મઞ્ઞેથાતિ તેન ચ વિવેકેન ન અત્તાનં ‘‘સેટ્ઠો અહ’’ન્તિ મઞ્ઞેય્ય, તેન થદ્ધો ન ભવેય્યાતિ વુત્તં હોતિ.

૮૩૦. રિત્તસ્સાતિ વિવિત્તસ્સ કાયદુચ્ચરિતાદીહિ વિરહિતસ્સ. ઓઘતિણ્ણસ્સ પિહયન્તિ, કામેસુ ગધિતા પજાતિ વત્થુકામેસુ લગ્ગા સત્તા તસ્સ ચતુરોઘતિણ્ણસ્સ પિહયન્તિ ઇણાયિકા વિય આણણ્યસ્સાતિ અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. દેસનાપરિયોસાને તિસ્સો સોતાપત્તિફલં પત્વા પચ્છા પબ્બજિત્વા અરહત્તં સચ્છાકાસીતિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય તિસ્સમેત્તેય્યસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.