૧૦. પુરાભેદસુત્તવણ્ણના

૮૫૫. કથંદસ્સીતિ પુરાભેદસુત્તં. કા ઉપ્પત્તિ? ઇમસ્સ સુત્તસ્સ ઇતો પરેસઞ્ચ પઞ્ચન્નં કલહવિવાદચૂળબ્યૂહમહાબ્યૂહતુવટકઅત્તદણ્ડસુત્તાનં સમ્માપરિબ્બાજનીયસ્સ ઉપ્પત્તિયં વુત્તનયેનેવ સામઞ્ઞતો ઉપ્પત્તિ વુત્તા. વિસેસતો પન યથેવ તસ્મિં મહાસમયે રાગચરિતદેવતાનં સપ્પાયવસેન ધમ્મં દેસેતું નિમ્મિતબુદ્ધેન અત્તાનં પુચ્છાપેત્વા સમ્માપરિબ્બાજનીયસુત્તમભાસિ, એવં તસ્મિંયેવ મહાસમયે ‘‘કિં નુ ખો પુરા સરીરભેદા કત્તબ્બ’’ન્તિ ઉપ્પન્નચિત્તાનં દેવતાનં ચિત્તં ઞત્વા તાસં અનુગ્ગહત્થં અડ્ઢતેળસભિક્ખુસતપરિવારં નિમ્મિતબુદ્ધં આકાસેન આનેત્વા તેન અત્તાનં પુચ્છાપેત્વા ઇમં સુત્તમભાસિ.

તત્થ પુચ્છાય તાવ સો નિમ્મિતો કથંદસ્સીતિ અધિપઞ્ઞં કથંસીલોતિ અધિસીલં, ઉપસન્તોતિ અધિચિત્તં પુચ્છતિ. સેસં પાકટમેવ.

૮૫૬. વિસ્સજ્જને પન ભગવા સરૂપેન અધિપઞ્ઞાદીનિ અવિસ્સજ્જેત્વાવ અધિપઞ્ઞાદિપ્પભાવેન યેસં કિલેસાનં ઉપસમા ‘‘ઉપસન્તો’’તિ વુચ્ચતિ, નાનાદેવતાનં આસયાનુલોમેન તેસં ઉપસમમેવ દીપેન્તો ‘‘વીતતણ્હો’’તિઆદિકા ગાથાયો અભાસિ. તત્થ આદિતો અટ્ઠન્નં ગાથાનં ‘‘તં બ્રૂમિ ઉપસન્તો’’તિ ઇમાય ગાથાય સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો. તતો પરાસં ‘‘સ વે સન્તોતિ વુચ્ચતી’’તિ ઇમિના સબ્બપચ્છિમેન પદેન.

અનુપદવણ્ણનાનયેન ચ – વીતતણ્હો પુરા ભેદાતિ યો સરીરભેદા પુબ્બમેવ પહીનતણ્હો. પુબ્બમન્તમનિસ્સિતોતિ અતીતદ્ધાદિભેદં પુબ્બન્તમનિસ્સિતો. વેમજ્ઝેનુપસઙ્ખેય્યોતિ પચ્ચુપ્પન્નેપિ અદ્ધનિ ‘‘રત્તો’’તિઆદિના નયેન ન ઉપસઙ્ખાતબ્બો. તસ્સ નત્થિ પુરક્ખતન્તિ તસ્સ અરહતો દ્વિન્નં પુરેક્ખારાનં અભાવા અનાગતે અદ્ધનિ પુરક્ખતમ્પિ નત્થિ, તં બ્રૂમિ ઉપસન્તોતિ એવમેત્થ યોજના વેદિતબ્બા. એસ નયો સબ્બત્થ. ઇતો પરં પન યોજનં અદસ્સેત્વા અનુત્તાનપદવણ્ણનંયેવ કરિસ્સામ.

૮૫૭. અસન્તાસીતિ તેન તેન અલાભકેન અસન્તસન્તો. અવિકત્થીતિ સીલાદીહિ અવિકત્થનસીલો. અકુક્કુચોતિ હત્થકુક્કુચાદિવિરહિતો. મન્તભાણીતિ મન્તાય પરિગ્ગહેત્વા વાચં ભાસિતા. અનુદ્ધતોતિ ઉદ્ધચ્ચવિરહિતો. સ વે વાચાયતોતિ સો વાચાય યતો સંયતો ચતુદોસવિરહિતં વાચં ભાસિતા હોતિ.

૮૫૮. નિરાસત્તીતિ નિત્તણ્હો. વિવેકદસ્સી ફસ્સેસૂતિ પચ્ચુપ્પન્નેસુ ચક્ખુસમ્ફસ્સાદીસુ અત્તાદિભાવવિવેકં પસ્સતિ. દિટ્ઠીસુ ચ ન નીયતીતિ દ્વાસટ્ઠિદિટ્ઠીસુ કાયચિ દિટ્ઠિયા ન નીયતિ.

૮૫૯. પતિલીનોતિ રાગાદીનં પહીનત્તા તતો અપગતો. અકુહકોતિ અવિમ્હાપકો તીહિ કુહનવત્થૂહિ. અપિહાલૂતિ અપિહનસીલો, પત્થનાતણ્હાય રહિતોતિ વુત્તં હોતિ. અમચ્છરીતિ પઞ્ચમચ્છેરવિરહિતો. અપ્પગબ્ભોતિ કાયપાગબ્ભિયાદિવિરહિતો. અજેગુચ્છોતિ સમ્પન્નસીલાદિતાય અજેગુચ્છનીયો અસેચનકો મનાપો. પેસુણેય્યે ચ નો યુતોતિ દ્વીહિ આકારેહિ ઉપસંહરિતબ્બે પિસુણકમ્મે અયુત્તો.

૮૬૦. સાતિયેસુ અનસ્સાવીતિ સાતવત્થૂસુ કામગુણેસુ તણ્હાસન્થવવિરહિતો. સણ્હોતિ સણ્હેહિ કાયકમ્માદીહિ સમન્નાગતો. પટિભાનવાતિ પરિયત્તિપરિપુચ્છાધિગમપટિભાનેહિ સમન્નાગતો. ન સદ્ધોતિ સામં અધિગતધમ્મં ન કસ્સચિ સદ્દહતિ. ન વિરજ્જતીતિ ખયા રાગસ્સ વિરત્તત્તા ઇદાનિ ન વિરજ્જતિ.

૮૬૧. લાભકમ્યા ન સિક્ખતીતિ ન લાભપત્થનાય સુત્તન્તાદીનિ સિક્ખતિ. અવિરુદ્ધો ચ તણ્હાય, રસેસુ નાનુગિજ્ઝતીતિ વિરોધાભાવેન ચ અવિરુદ્ધો હુત્વા તણ્હાય મૂલરસાદીસુ ગેધં નાપજ્જતિ.

૮૬૨. ઉપેક્ખકોતિ છળઙ્ગુપેક્ખાય સમન્નાગતો. સતોતિ કાયાનુપસ્સનાદિસતિયુત્તો.

૮૬૩. નિસ્સયનાતિ તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયા. ઞત્વા ધમ્મન્તિ અનિચ્ચાદીહિ આકારેહિ ધમ્મં જાનિત્વા. અનિસ્સિતોતિ એવં તેહિ નિસ્સયેહિ અનિસ્સિતો. તેન અઞ્ઞત્ર ધમ્મઞાણા નત્થિ નિસ્સયાનં અભાવોતિ દીપેતિ ભવાય વિભવાય વાતિ સસ્સતાય ઉચ્છેદાય વા.

૮૬૪. તં બ્રૂમિ ઉપસન્તોતિ તં એવરૂપં એકેકગાથાય વુત્તં ઉપસન્તોતિ કથેમિ. અતરી સો વિસત્તિકન્તિ સો ઇમં વિસતાદિભાવેન વિસત્તિકાસઙ્ખાતં મહાતણ્હં અતરિ.

૮૬૫. ઇદાનિ તમેવ ઉપસન્તં પસંસન્તો આહ ‘‘ન તસ્સ પુત્તા’’તિ એવમાદિ. તત્થ પુત્તા અત્રજાદયો ચત્તારો. એત્થ ચ પુત્તપરિગ્ગહાદયો પુત્તાદિનામેન વુત્તાતિ વેદિતબ્બા. તે હિસ્સ ન વિજ્જન્તિ, તેસં વા અભાવેન પુત્તાદયો ન વિજ્જન્તીતિ.

૮૬૬. યેન નં વજ્જું પુથુજ્જના, અથો સમણબ્રાહ્મણાતિ યેન તં રાગાદિના વજ્જેન પુથુજ્જના સબ્બેપિ દેવમનુસ્સા ઇતો બહિદ્ધા સમણબ્રાહ્મણા ચ રત્તો વા દુટ્ઠો વાતિ, વદેય્યું. તં તસ્સ અપુરક્ખતન્તિ તં રાગાદિવજ્જં તસ્સ અરહતો અપુરક્ખતં તસ્મા વાદેસુ નેજતીતિ તં કારણા નિન્દાવચનેસુ ન કમ્પતિ.

૮૬૭. ન ઉસ્સેસુ વદતેતિ વિસિટ્ઠેસુ અત્તાનં અન્તોકત્વા ‘‘અહં વિસિટ્ઠો’’તિ અતિમાનવસેન ન વદતિ. એસ નયો ઇતરેસુ દ્વીસુ. કપ્પં નેતિ અકપ્પિયોતિ સો એવરૂપો દુવિધમ્પિ કપ્પં ન એતિ. કસ્મા? યસ્મા અકપ્પિયો, પહીનકપ્પોતિ વુત્તં હોતિ.

૮૬૮. સકન્તિ મય્હન્તિ પરિગ્ગહિતં. અસતા ચ ન સોચતીતિ અવિજ્જમાનાદિના અસતા ચ ન સોચતિ. ધમ્મેસુ ચ ન ગચ્છતીતિ સબ્બેસુ ધમ્મેસુ છન્દાદિવસેન ન ગચ્છતિ. સ વે સન્તોતિ વુચ્ચતીતિ સો એવરૂપો નરુત્તમો ‘‘સન્તો’’તિ વુચ્ચતીતિ અરહત્તનિકૂટેન દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. દેસનાપરિયોસાને કોટિસતસહસ્સદેવતાનં અરહત્તપ્પત્તિ અહોસિ, સોતાપન્નાદીનં ગણના નત્થીતિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય પુરાભેદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.