૨. પધાનસુત્તવણ્ણના

૪૨૮. તં મં પધાનપહિતત્તન્તિ પધાનસુત્તં. કા ઉપ્પત્તિ? ‘‘પધાનાય ગમિસ્સામિ, એત્થ મે રઞ્જતી મનો’’તિ આયસ્મા આનન્દો પબ્બજ્જાસુત્તં નિટ્ઠાપેસિ. ભગવા ગન્ધકુટિયં નિસિન્નો ચિન્તેસિ – ‘‘મયા છબ્બસ્સાનિ પધાનં પત્થયમાનેન દુક્કરકારિકા કતા, તં અજ્જ ભિક્ખૂનં કથેસ્સામી’’તિ. અથ ગન્ધકુટિતો નિક્ખમિત્વા બુદ્ધાસને નિસિન્નો ‘‘તં મં પધાનપહિતત્ત’’ન્તિ આરભિત્વા ઇમં સુત્તમભાસિ.

તત્થ તં મન્તિ દ્વીહિપિ વચનેહિ અત્તાનમેવ નિદ્દિસતિ. પધાનપહિતત્તન્તિ નિબ્બાનત્થાય પેસિતચિત્તં પરિચ્ચત્તઅત્તભાવં વા. નદિં નેરઞ્જરં પતીતિ લક્ખણં નિદ્દિસતિ. લક્ખણઞ્હિ પધાનપહિતત્તાય નેરઞ્જરા નદી. તેનેવ ચેત્થ ઉપયોગવચનં. અયં પનત્થો ‘‘નદિયા નેરઞ્જરાયા’’તિ, નેરઞ્જરાય તીરેતિ વુત્તં હોતિ. વિપરક્કમ્માતિ અતીવ પરક્કમિત્વા. ઝાયન્તન્તિ અપ્પાણકજ્ઝાનમનુયુઞ્જન્તં. યોગક્ખેમસ્સ પત્તિયાતિ ચતૂહિ યોગેહિ ખેમસ્સ નિબ્બાનસ્સ અધિગમત્થં.

૪૨૯. નમુચીતિ મારો. સો હિ અત્તનો વિસયા નિક્ખમિતુકામે દેવમનુસ્સે ન મુઞ્ચતિ, અન્તરાયં નેસં કરોતિ, તસ્મા ‘‘નમુચી’’તિ વુચ્ચતિ. કરુણં વાચન્તિ અનુદ્દયાયુત્તં વાચં. ભાસમાનો ઉપાગમીતિ ઇદં ઉત્તાનમેવ. કસ્મા પન ઉપાગતો? મહાપુરિસો કિર એકદિવસં ચિન્તેસિ – ‘‘સબ્બદા આહારં પરિયેસમાનો જીવિતે સાપેક્ખો હોતિ, ન ચ સક્કા જીવિતે સાપેક્ખેન અમતં અધિગન્તુ’’ન્તિ. તતો આહારુપચ્છેદાય પટિપજ્જિ, તેન કિસો દુબ્બણ્ણો ચ અહોસિ. અથ મારો ‘‘અયં સમ્બોધાય મગ્ગો હોતિ, ન હોતીતિ અજાનન્તો અતિઘોરં તપં કરોતિ, કદાચિ મમ વિસયં અતિક્કમેય્યા’’તિ ભીતો ‘‘ઇદઞ્ચિદઞ્ચ વત્વા વારેસ્સામી’’તિ આગતો. તેનેવાહ – ‘‘કિસો ત્વમસિ દુબ્બણ્ણો, સન્તિકે મરણં તવા’’તિ.

૪૩૦. એવઞ્ચ પન વત્વા અથસ્સ મરણસન્તિકભાવં સાવેન્તો આહ – ‘‘સહસ્સભાગો મરણસ્સ, એકંસો તવ જીવિત’’ન્તિ. તસ્સત્થો – સહસ્સં ભાગાનં અસ્સાતિ સહસ્સભાગો. કો સો? મરણસ્સ પચ્ચયોતિ પાઠસેસો. એકો અંસોતિ એકંસો. ઇદં વુત્તં હોતિ – અયં અપ્પાણકજ્ઝાનાદિસહસ્સભાગો તવ મરણસ્સ પચ્ચયો, તતો પન તે એકો એવ ભાગો જીવિતં, એવં સન્તિકે મરણં તવાતિ. એવં મરણસ્સ સન્તિકભાવં સાવેત્વા અથ નં જીવિતે સમુસ્સાહેન્તો આહ ‘‘જીવ ભો જીવિતં સેય્યો’’તિ. કથં સેય્યોતિ ચે. જીવં પુઞ્ઞાનિ કાહસીતિ.

૪૩૧. અથ અત્તના સમ્મતાનિ પુઞ્ઞાનિ દસ્સેન્તો આહ – ‘‘ચરતો ચ તે બ્રહ્મચરિય’’ન્તિ. તત્થ બ્રહ્મચરિયન્તિ કાલેન કાલં મેથુનવિરતિં સન્ધાયાહ, યં તાપસા કરોન્તિ. જૂહતોતિ જુહન્તસ્સ. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

૪૩૨. દુગ્ગો મગ્ગોતિ ઇમં પન અડ્ઢગાથં પધાનવિચ્છન્દં જનેન્તો આહ. તત્થ અપ્પાણકજ્ઝાનાદિગહનત્તા દુક્ખેન ગન્તબ્બોતિ દુગ્ગો, દુક્ખિતકાયચિત્તેન કત્તબ્બત્તા દુક્કરો, સન્તિકમરણેન તાદિસેનાપિ પાપુણિતું અસક્કુણેય્યતો દુરભિસમ્ભવોતિ એવમત્થો વેદિતબ્બો. ઇતો પરં ઇમા ગાથા ભણં મારો, અટ્ઠા બુદ્ધસ્સ સન્તિકેતિ અયમુપડ્ઢગાથા સઙ્ગીતિકારેહિ વુત્તા. સકલગાથાપીતિ એકે. ભગવતા એવ પન પરં વિય અત્તાનં નિદ્દિસન્તેન સબ્બમેત્થ એવંજાતિકં વુત્તન્તિ અયમમ્હાકં ખન્તિ. તત્થ અટ્ઠાતિ અટ્ઠાસિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

૪૩૩. છટ્ઠગાથાય યેનત્થેનાતિ એત્થ પરેસં અન્તરાયકરણેન અત્તનો અત્થેન ત્વં, પાપિમ, આગતોસીતિ અયમધિપ્પાયો. સેસં ઉત્તાનમેવ.

૪૩૪. ‘‘જીવં પુઞ્ઞાનિ કાહસી’’તિ ઇદં પન વચનં પટિક્ખિપન્તો ‘‘અણુમત્તોપી’’તિ ઇમં ગાથમાહ. તત્થ પુઞ્ઞેનાતિ વટ્ટગામિં મારેન વુત્તં પુઞ્ઞં સન્ધાય ભણતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

૪૩૫. ઇદાનિ ‘‘એકંસો તવ જીવિત’’ન્તિ ઇદં વચનં આરબ્ભ મારં સન્તજ્જેન્તો ‘‘અત્થિ સદ્ધા’’તિ ઇમં ગાથમાહ. તત્રાયમધિપ્પાયો – અરે, માર, યો અનુત્તરે સન્તિવરપદે અસ્સદ્ધો ભવેય્ય, સદ્ધોપિ વા કુસીતો, સદ્ધો આરદ્ધવીરિયો સમાનોપિ વા દુપ્પઞ્ઞો, તં ત્વં જીવિતમનુપુચ્છમાનો સોભેય્યાસિ, મય્હં પન અનુત્તરે સન્તિવરપદે ઓકપ્પનસદ્ધા અત્થિ, તથા કાયિકચેતસિકમસિથિલપરક્કમતાસઙ્ખાતં વીરિયં, વજિરૂપમા પઞ્ઞા ચ મમ વિજ્જતિ, સો ત્વં એવં મં પહિતત્તં ઉત્તમજ્ઝાસયં કિં જીવમનુપુચ્છસિ, કસ્મા જીવિતં પુચ્છસિ. પઞ્ઞા ચ મમાતિ એત્થ ચ સદ્દેન સતિ સમાધિ ચ. એવં સન્તે યેહિ પઞ્ચહિ ઇન્દ્રિયેહિ સમન્નાગતા નિબ્બાનં પાપુણન્તિ, તેસુ એકેનાપિ અવિરહિતં એવં મં પહિતત્તં કિં જીવમનુપુચ્છસિ? નનુ – એકાહં જીવિતં સેય્યો, વીરિયમારભતો દળ્હં (ધ. પ. ૧૧૨). પઞ્ઞવન્તસ્સ ઝાયિનો, પસ્સતો ઉદયબ્બયન્તિ (ધ. પ. ૧૧૧, ૧૧૩).

૪૩૬-૮. એવં મારં સન્તજ્જેત્વા અત્તનો દેહચિત્તપ્પવત્તિં દસ્સેન્તો ‘‘નદીનમપી’’પિ ગાથાત્તયમાહ. તમત્થતો પાકટમેવ. અયં પન અધિપ્પાયવણ્ણના – ય્વાયં મમ સરીરે અપ્પાણકજ્ઝાનવીરિયવેગસમુટ્ઠિતો વાતો વત્તતિ, લોકે ગઙ્ગાયમુનાદીનં નદીનમ્પિ સોતાનિ અયં વિસોસયે, કિઞ્ચ મે એવં પહિતત્તસ્સ ચતુનાળિમત્તં લોહિતં ન ઉપસોસેય્ય. ન કેવલઞ્ચ મે લોહિતમેવ સુસ્સતિ, અપિચ ખો પન તમ્હિ લોહિતે સુસ્સમાનમ્હિ બદ્ધાબદ્ધભેદં સરીરાનુગતં પિત્તં, અસિતપીતાદિપટિચ્છાદકં ચતુનાળિમત્તમેવ સેમ્હઞ્ચ, કિઞ્ચાપરં તત્તકમેવ મુત્તઞ્ચ ઓજઞ્ચ સુસ્સતિ, તેસુ ચ સુસ્સમાનેસુ મંસાનિપિ ખીયન્તિ, તસ્સ મે એવં અનુપુબ્બેન મંસેસુ ખીયમાનેસુ ભિય્યો ચિત્તં પસીદતિ, ન ત્વેવ તપ્પચ્ચયા સંસીદતિ. સો ત્વં ઈદિસં ચિત્તમજાનન્તો સરીરમત્તમેવ દિસ્વા ભણસિ ‘‘કિસો ત્વમસિ દુબ્બણ્ણો, સન્તિકે મરણં તવા’’તિ. ન કેવલઞ્ચ મે ચિત્તમેવ પસીદતિ, અપિચ ખો પન ભિય્યો સતિ ચ પઞ્ઞા ચ સમાધિ મમ તિટ્ઠતિ, અણુમત્તોપિ પમાદો વા સમ્મોહો વા ચિત્તવિક્ખેપો વા નત્થિ, તસ્સ મય્હં એવં વિહરતો યે કેચિ સમણબ્રાહ્મણા અતીતં વા અદ્ધાનં અનાગતં વા એતરહિ વા ઓપક્કમિકા વેદના વેદયન્તિ, તાસં નિદસ્સનભૂતં પત્તસ્સ ઉત્તમવેદનં. યથા અઞ્ઞેસં દુક્ખેન ફુટ્ઠાનં સુખં, સીતેન ઉણ્હં, ઉણ્હેન સીતં, ખુદાય ભોજનં, પિપાસાય ફુટ્ઠાનં ઉદકં અપેક્ખતે ચિત્તં, એવં પઞ્ચસુ કામગુણેસુ એકકામમ્પિ નાપેક્ખકે ચિત્તં. ‘‘અહો વતાહં સુભોજનં ભુઞ્જિત્વા સુખસેય્યં સયેય્ય’’ન્તિ ઈદિસેનાકારેન મમ ચિત્તં ન ઉપ્પન્નં, પસ્સ, ત્વં માર, સત્તસ્સ સુદ્ધતન્તિ.

૪૩૯-૪૧. એવં અત્તનો સુદ્ધતં દસ્સેત્વા ‘‘નિવારેસ્સામિ ત’’ન્તિ આગતસ્સ મારસ્સ મનોરથભઞ્જનત્થં મારસેનં કિત્તેત્વા તાય અપરાજિતભાવં દસ્સેન્તો ‘‘કામા તે પઠમા સેના’’તિઆદિકા છ ગાથાયો આહ.

તત્થ યસ્મા આદિતોવ અગારિયભૂતે સત્તે વત્થુકામેસુ કિલેસકામા મોહયન્તિ, તે અભિભુય્ય અનગારિયભાવં ઉપગતાનં પન્તેસુ વા સેનાસનેસુ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેસુ વા અધિકુસલેસુ ધમ્મેસુ અરતિ ઉપ્પજ્જતિ. વુત્તઞ્ચેતં ‘‘પબ્બજિતેન ખો, આવુસો, અભિરતિ દુક્કરા’’તિ (સં. નિ. ૪.૩૩૧). તતો તે પરપટિબદ્ધજીવિકત્તા ખુપ્પિપાસા બાધેતિ, તાય બાધિતાનં પરિયેસનતણ્હા ચિત્તં કિલમયતિ, અથ નેસં કિલન્તચિત્તાનં થિનમિદ્ધં ઓક્કમતિ. તતો વિસેસમનધિગચ્છન્તાનં દુરભિસમ્ભવેસુ અરઞ્ઞવનપત્થેસુ સેનાસનેસુ વિહરતં ઉત્રાસસઞ્ઞિતા ભીરુ જાયતિ, તેસં ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતાનં દીઘરત્તં વિવેકરસમનસ્સાદયમાનાનં વિહરતં ‘‘ન સિયા નુ ખો એસ મગ્ગો’’તિ પટિપત્તિયં વિચિકિચ્છા ઉપ્પજ્જતિ, તં વિનોદેત્વા વિહરતં અપ્પમત્તકેન વિસેસાધિગમેન માનમક્ખથમ્ભા જાયન્તિ, તેપિ વિનોદેત્વા વિહરતં તતો અધિકતરં વિસેસાધિગમં નિસ્સાય લાભસક્કારસિલોકા ઉપ્પજ્જન્તિ, લાભાદિમુચ્છિતા ધમ્મપતિરૂપકાનિ પકાસેન્તા મિચ્છાયસં અધિગન્ત્વા તત્થ ઠિતા જાતિઆદીહિ અત્તાનં ઉક્કંસેન્તિ, પરં વમ્ભેન્તિ, તસ્મા કામાદીનં પઠમસેનાદિભાવો વેદિતબ્બો.

૪૪૨-૩. એવમેતં દસવિધં સેનં ઉદ્દિસિત્વા યસ્મા સા કણ્હધમ્મસમન્નાગતત્તા કણ્હસ્સ નમુચિનો ઉપકારાય સંવત્તતિ, તસ્મા નં તવ સેનાતિ નિદ્દિસન્તો આહ – ‘‘એસા નમુચિ તે સેના, કણ્હસ્સાભિપ્પહારિની’’તિ. તત્થ અભિપ્પહારિનીતિ સમણબ્રાહ્મણાનં ઘાતની નિપ્પોથની, અન્તરાયકરીતિ અત્થો. ન નં અસૂરો જિનાતિ, જેત્વા ચ લભતે સુખન્તિ એવં તવ સેનં અસૂરો કાયે ચ જીવિતે ચ સાપેક્ખો પુરિસો ન જિનાતિ, સૂરો પન જિનાતિ, જેત્વા ચ મગ્ગસુખં ફલસુખઞ્ચ અધિગચ્છતિ. યસ્મા ચ લભતે સુખં, તસ્મા સુખં પત્થયમાનો અહમ્પિ એસ મુઞ્જં પરિહરેતિ. સઙ્ગામાવચરા અનિવત્તિનો પુરિસા અત્તનો અનિવત્તનકભાવવિઞ્ઞાપનત્થં સીસે વા ધજે વા આવુધે વા મુઞ્જતિણં બન્ધન્તિ, તં અયમ્પિ પરિહરતિચ્ચેવ મં ધારેહિ. તવ સેનાય પરાજિતસ્સ ધિરત્થુ મમ જીવિતં, તસ્મા એવં ધારેહિ – સઙ્ગામે મે મતં સેય્યો, યઞ્ચે જીવે પરાજિતો, યેન જીવિતેન પરાજિતો જીવે, તસ્મા જીવિતા તયા સમ્માપટિપન્નાનં અન્તરાયકરેન સદ્ધિં સઙ્ગામે મતં મમ સેય્યોતિ અત્થો.

૪૪૪. કસ્મા મતં સેય્યોતિ ચે? યસ્મા પગાળ્હેત્થ…પે… સુબ્બતા, એત્થ કામાદિકાય અત્તુક્કંસનપરવમ્ભનપરિયોસાનાય તવ સેનાય પગાળ્હા નિમુગ્ગા અનુપવિટ્ઠા એકે સમણબ્રાહ્મણા ન દિસ્સન્તિ, સીલાદીહિ ગુણેહિ નપ્પકાસન્તિ, અન્ધકારં પવિટ્ઠા વિય હોન્તિ. એતે એવં પગાળ્હા સમાના સચેપિ કદાચિ ઉમ્મુજ્જિત્વા નિમુજ્જનપુરિસો વિય ‘‘સાહુ સદ્ધા’’તિઆદિના નયેન ઉમ્મુજ્જન્તિ, તથાપિ તાય સેનાય અજ્ઝોત્થટત્તા તઞ્ચ મગ્ગં ન જાનન્તિ ખેમં નિબ્બાનગામીનં, સબ્બેપિ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધાદયો યેન ગચ્છન્તિ સુબ્બતાતિ. ઇમં પન ગાથં સુત્વા મારો પુન કિઞ્ચિ અવત્વા એવ પક્કામિ.

૪૪૫-૬. પક્કન્તે પન તસ્મિં મહાસત્તો તાય દુક્કરકારિકાય કિઞ્ચિપિ વિસેસં અનધિગચ્છન્તો અનુક્કમેન ‘‘સિયા નુ ખો અઞ્ઞો મગ્ગો બોધાયા’’તિઆદીનિ ચિન્તેત્વા ઓળારિકાહારં આહારેત્વા, બલં ગહેત્વા, વિસાખપુણ્ણમદિવસે પગેવ સુજાતાય પાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા, ભદ્રવનસણ્ડે દિવાવિહારં નિસીદિત્વા, તત્થ અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બત્તેન્તો દિવસં વીતિનામેત્વા સાયન્હસમયે મહાબોધિમણ્ડાભિમુખો ગન્ત્વા સોત્થિયેન દિન્ના અટ્ઠ તિણમુટ્ઠિયો બોધિમૂલે વિકિરિત્વા દસસહસ્સલોકધાતુદેવતાહિ કતસક્કારબહુમાનો –

‘‘કામં તચો ચ ન્હારુ ચ, અટ્ઠિ ચ અવસિસ્સતુ;

ઉપસુસ્સતુ નિસ્સેસં, સરીરે મંસલોહિત’’ન્તિ. –

ચતુરઙ્ગવીરિયં અધિટ્ઠહિત્વા ‘‘ન દાનિ બુદ્ધત્તં અપાપુણિત્વા પલ્લઙ્કં ભિન્દિસ્સામી’’તિ પટિઞ્ઞં કત્વા અપરાજિતપલ્લઙ્કે નિસીદિ. તં ઞત્વા મારો પાપિમા ‘‘અજ્જ સિદ્ધત્થો પટિઞ્ઞં કત્વા નિસિન્નો, અજ્જેવ દાનિસ્સ સા પટિઞ્ઞા પટિબાહિતબ્બા’’તિ બોધિમણ્ડતો યાવ ચક્કવાળમાયતં દ્વાદસયોજનવિત્થારં ઉદ્ધં નવયોજનમુગ્ગતં મારસેનં સમુટ્ઠાપેત્વા દિયડ્ઢયોજનસતપ્પમાણં ગિરિમેખલં હત્થિરાજાનં આરુય્હ બાહુસહસ્સં માપેત્વા નાનાવુધાનિ ગહેત્વા ‘‘ગણ્હથ, હનથ, પહરથા’’તિ ભણન્તો આળવકસુત્તે વુત્તપ્પકારા વુટ્ઠિયો માપેસિ, તા મહાપુરિસં પત્વા તત્થ વુત્તપ્પકારા એવ સમ્પજ્જિંસુ. તતો વજિરઙ્કુસેન હત્થિં કુમ્ભે પહરિત્વા મહાપુરિસસ્સ સમીપં નેત્વા ‘‘ઉટ્ઠેહિ, ભો સિદ્ધત્થ, પલ્લઙ્કા’’તિ આહ. મહાપુરિસો ‘‘ન ઉટ્ઠહામિ મારા’’તિ વત્વા તં ધજિનિં સમન્તા વિલોકેન્તો ઇમા ગાથાયો અભાસિ ‘‘સમન્તા ધજિનિ’’ન્તિ.

તત્થ ધજિનિન્તિ સેનં. યુત્તન્તિ ઉય્યુત્તં. સવાહનન્તિ ગિરિમેખલનાગરાજસહિતં. પચ્ચુગ્ગચ્છામીતિ અભિમુખો ઉપરિ ગમિસ્સામિ, સો ચ ખો તેજેનેવ, ન કાયેન. કસ્મા? મા મં ઠાના અચાવયિ, મં એતસ્મા ઠાના અપરાજિતપલ્લઙ્કા મારો મા ચાલેસીતિ વુત્તં હોતિ. નપ્પસહતીતિ સહિતું ન સક્કોતિ, નાભિભવતિ વા. આમં પત્તન્તિ કાચજાતં મત્તિકાભાજનં. અસ્મનાતિ પાસાણેન. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

૪૪૭-૮. ઇદાનિ ‘‘એતં તે મારસેનં ભિન્દિત્વા તતો પરં વિજિતસઙ્ગામો સમ્પત્તધમ્મરાજાભિસેકો ઇદં કરિસ્સામી’’તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વસીકરિત્વા’’તિ. તત્થ વસીકરિત્વા સઙ્કપ્પન્તિ મગ્ગભાવનાય સબ્બં મિચ્છાસઙ્કપ્પં પહાય સમ્માસઙ્કપ્પસ્સેવ પવત્તનેન વસીકરિત્વા સઙ્કપ્પં. સતિઞ્ચ સૂપતિટ્ઠિતન્તિ કાયાદીસુ ચતૂસુ ઠાનેસુ અત્તનો સતિઞ્ચ સુટ્ઠુ ઉપટ્ઠિતં કરિત્વા એવં વસીકતસઙ્કપ્પો સુપ્પતિટ્ઠિતસ્સતિ રટ્ઠા રટ્ઠં વિચરિસ્સામિ દેવમનુસ્સભેદે પુથૂ સાવકે વિનયન્તો. અથ મયા વિનીયમાના તે અપ્પમત્તા…પે… ન સોચરે, તં નિબ્બાનામતમેવાતિ અધિપ્પાયો.

૪૪૯-૫૧. અથ મારો ઇમા ગાથાયો સુત્વા આહ – ‘‘એવરૂપં પક્ખં દિસ્વા ન ભાયસિ ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘આમ, માર, ન ભાયામી’’તિ. ‘‘કસ્મા ન ભાયસી’’તિ? ‘‘દાનાદીનં પારમિપુઞ્ઞાનં કતત્તા’’તિ. ‘‘કો એતં જાનાતિ દાનાદીનિ ત્વમકાસી’’તિ? ‘‘કિં એત્થ પાપિમ સક્ખિકિચ્ચેન, અપિચ એકસ્મિંયેવ ભવે વેસ્સન્તરો હુત્વા યં દાનમદાસિં, તસ્સાનુભાવેન સત્તક્ખત્તું છહિ પકારેહિ સઞ્જાતકમ્પા અયં મહાપથવીયેવ સક્ખી’’તિ. એવં વુત્તે ઉદકપરિયન્તં કત્વા મહાપથવી કમ્પિ ભેરવસદ્દં મુઞ્ચમાના, યં સુત્વા મારો અસનિહતો વિય ભીતો ધજં પણામેત્વા પલાયિ સદ્ધિં પરિસાય. અથ મહાપુરિસો તીહિ યામેહિ તિસ્સો વિજ્જા સચ્છિકત્વા અરુણુગ્ગમને ‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા’’તિ ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ. મારો ઉદાનસદ્દેન આગન્ત્વા ‘‘અયં‘બુદ્ધો અહ’ન્તિ પટિજાનાતિ, હન્દ નં અનુબન્ધામિ આભિસમાચારિકં પસ્સિતું. સચસ્સ કિઞ્ચિ કાયેન વા વાચાય વા ખલિતં ભવિસ્સતિ, વિહેઠેસ્સામિ ન’’ન્તિ પુબ્બે બોધિસત્તભૂમિયં છબ્બસ્સાનિ અનુબન્ધિત્વા બુદ્ધત્તં પત્તં એકં વસ્સં અનુબન્ધિ. તતો ભગવતો કિઞ્ચિ ખલિતં અપસ્સન્તો ‘‘સત્ત વસ્સાની’’તિ ઇમા નિબ્બેજનીયગાથાયો અભાસિ.

તત્થ ઓતારન્તિ રન્ધં વિવરં. નાધિગચ્છિસ્સન્તિ નાધિગમિં. મેદવણ્ણન્તિ મેદપિણ્ડસદિસં. અનુપરિયગાતિ પરિતો પરિતો અગમાસિ. મુદુન્તિ મુદુકં. વિન્દેમાતિ અધિગચ્છેય્યામ. અસ્સાદનાતિ સાદુભાવો. વાયસેત્તોતિ વાયસો એત્તો. સેસમેત્થ પાકટમેવ.

અયં પન યોજના – સત્ત વસ્સાનિ ભગવન્તં ઓતારાપેક્ખો અનુબન્ધિં કત્થચિ અવિજહન્તો પદાપદં, એવં અનુબન્ધિત્વાપિ ચ ઓતારં નાધિગમિં. સોહં યથા નામ મેદવણ્ણં પાસાણં મેદસઞ્ઞી વાયસો એકસ્મિં પસ્સે મુખતુણ્ડકેન વિજ્ઝિત્વા અસ્સાદં અવિન્દમાનો ‘‘અપ્પેવ નામ એત્થ મુદુ વિન્દેમ, અપિ ઇતો અસ્સાદના સિયા’’તિ સમન્તા તથેવ વિજ્ઝન્તો અનુપરિયાયિત્વા કત્થચિ અસ્સાદં અલદ્ધા ‘‘પાસાણોવાય’’ન્તિ નિબ્બિજ્જ પક્કમેય્ય, એવમેવાહં ભગવન્તં કાયકમ્માદીસુ અત્તનો પરિત્તપઞ્ઞામુખતુણ્ડકેન વિજ્ઝન્તો સમન્તા અનુપરિયગા ‘‘અપ્પેવ નામ કત્થચિ અપરિસુદ્ધકાયસમાચારાદિમુદુભાવં વિન્દેમ, કુતોચિ અસ્સાદના સિયા’’તિ, તે દાનિ મયં અસ્સાદં અલભમાના કાકોવ સેલમાસજ્જ નિબ્બિજ્જાપેમ ગોતમં આસજ્જ તતો ગોતમા નિબ્બિજ્જ અપેમાતિ. એવં વદતો કિર મારસ્સ સત્ત વસ્સાનિ નિપ્ફલપરિસ્સમં નિસ્સાય બલવસોકો ઉદપાદિ. તેનસ્સ વિસીદમાનઙ્ગપચ્ચઙ્ગસ્સ બેલુવપણ્ડુ નામ વીણા કચ્છતો પતિતા. યા સકિં કુસલેહિ વાદિતા ચત્તારો માસે મધુરસ્સરં મુઞ્ચતિ, યં ગહેત્વા સક્કો પઞ્ચસિખસ્સ અદાસિ. તં સો પતમાનમ્પિ ન બુજ્ઝિ. તેનાહ ભગવા –

૪૫૨. ‘‘તસ્સ સોકપરેતસ્સ, વીણા કચ્છા અભસ્સથ;

તતો સો દુમ્મનો યક્ખો, તત્થેવન્તરધાયથા’’તિ.

સઙ્ગીતિકારકા આહંસૂતિ એકે, અમ્હાકં પનેતં નક્ખમતીતિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય પધાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.