૬. પરાભવસુત્તવણ્ણના

એવં મે સુતન્તિ પરાભવસુત્તં. કા ઉપ્પત્તિ? મઙ્ગલસુત્તં કિર સુત્વા દેવાનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવતા મઙ્ગલસુત્તે સત્તાનં વુડ્ઢિઞ્ચ સોત્થિઞ્ચ કથયમાનેન એકંસેન ભવો એવ કથિતો, નો પરાભવો. હન્દ દાનિ યેન સત્તા પરિહાયન્તિ વિનસ્સન્તિ, તં નેસં પરાભવમ્પિ પુચ્છામા’’તિ. અથ મઙ્ગલસુત્તં કથિતદિવસતો દુતિયદિવસે દસસહસ્સચક્કવાળેસુ દેવતાયો પરાભવસુત્તં સોતુકામા ઇમસ્મિં એકચક્કવાળે સન્નિપતિત્વા એકવાલગ્ગકોટિઓકાસમત્તે દસપિ વીસમ્પિ તિંસમ્પિ ચત્તાલીસમ્પિ પઞ્ઞાસમ્પિ સટ્ઠિપિ સત્તતિપિ અસીતિપિ સુખુમત્તભાવે નિમ્મિનિત્વા સબ્બદેવમારબ્રહ્માનો સિરિયા ચ તેજેન ચ અધિગય્હ વિરોચમાનં પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસિન્નં ભગવન્તં પરિવારેત્વા અટ્ઠંસુ. તતો સક્કેન દેવાનમિન્દેન આણત્તો અઞ્ઞતરો દેવપુત્તો ભગવન્તં પરાભવપઞ્હં પુચ્છિ. અથ ભગવા પુચ્છાવસેન ઇમં સુત્તમભાસિ.

તત્થ ‘‘એવં મે સુત’’ન્તિઆદિ આયસ્મતા આનન્દેન વુત્તં. ‘‘પરાભવન્તં પુરિસ’’ન્તિઆદિના નયેન એકન્તરિકા ગાથા દેવપુત્તેન વુત્તા, ‘‘સુવિજાનો ભવં હોતી’’તિઆદિના નયેન એકન્તરિકા એવ અવસાનગાથા ચ ભગવતા વુત્તા, તદેતં સબ્બમ્પિ સમોધાનેત્વા ‘‘પરાભવસુત્ત’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તત્થ ‘‘એવં મે સુત’’ન્તિઆદીસુ યં વત્તબ્બં, તં સબ્બં મઙ્ગલસુત્તવણ્ણનાયં વક્ખામ.

૯૧. પરાભવન્તં પુરિસન્તિઆદીસુ પન પરાભવન્તન્તિ પરિહાયન્તં વિનસ્સન્તં. પુરિસન્તિ યંકિઞ્ચિ સત્તં જન્તું. મયં પુચ્છામગોતમાતિ સેસદેવેહિ સદ્ધિં અત્તાનં નિદસ્સેત્વા ઓકાસં કારેન્તો સો દેવપુત્તો ગોત્તેન ભગવન્તં આલપતિ. ભવન્તં પુટ્ઠુમાગમ્માતિ મયઞ્હિ ભવન્તં પુચ્છિસ્સામાતિ તતો તતો ચક્કવાળા આગતાતિ અત્થો. એતેન આદરં દસ્સેતિ. કિં પરાભવતો મુખન્તિ એવં આગતાનં અમ્હાકં બ્રૂહિ પરાભવતો પુરિસસ્સ કિં મુખં, કિં દ્વારં, કા યોનિ, કિં કારણં, યેન મયં પરાભવન્તં પુરિસં જાનેય્યામાતિ અત્થો. એતેન ‘‘પરાભવન્તં પુરિસ’’ન્તિ એત્થ વુત્તસ્સ પરાભવતો પુરિસસ્સ પરાભવકારણં પુચ્છતિ. પરાભવકારણે હિ ઞાતે તેન કારણસામઞ્ઞેન સક્કા યો કોચિ પરાભવપુરિસો જાનિતુન્તિ.

૯૨. અથસ્સ ભગવા સુટ્ઠુ પાકટીકરણત્થં પટિપક્ખં દસ્સેત્વા પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય દેસનાય પરાભવમુખં દીપેન્તો આહ ‘‘સુવિજાનો ભવ’’ન્તિ. તસ્સત્થો – ય્વાયં ભવં વડ્ઢન્તો અપરિહાયન્તો પુરિસો, સો સુવિજાનો હોતિ, સુખેન અકસિરેન અકિચ્છેન સક્કા વિજાનિતું. યોપાયં પરાભવતીતિ પરાભવો, પરિહાયતિ વિનસ્સતિ, યસ્સ તુમ્હે પરાભવતો પુરિસસ્સ મુખં મં પુચ્છથ, સોપિ સુવિજાનો. કથં? અયઞ્હિ ધમ્મકામો ભવં હોતિ દસકુસલકમ્મપથધમ્મં કામેતિ, પિહેતિ, પત્થેતિ, સુણાતિ, પટિપજ્જતિ, સો તં પટિપત્તિં દિસ્વા સુત્વા ચ જાનિતબ્બતો સુવિજાનો હોતિ. ઇતરોપિ ધમ્મદેસ્સી પરાભવો, તમેવ ધમ્મં દેસ્સતિ, ન કામેતિ, ન પિહેતિ, ન પત્થેતિ, ન સુણાતિ, ન પટિપજ્જતિ, સો તં વિપ્પટિપત્તિં દિસ્વા સુત્વા ચ જાનિતબ્બતો સુવિજાનો હોતીતિ. એવમેત્થ ભગવા પટિપક્ખં દસ્સેન્તો અત્થતો ધમ્મકામતં ભવતો મુખં દસ્સેત્વા ધમ્મદેસ્સિતં પરાભવતો મુખં દસ્સેતીતિ વેદિતબ્બં.

૯૩. અથ સા દેવતા ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દમાના આહ ‘‘ઇતિ હેત’’ન્તિ. તસ્સત્થો – ઇતિ હિ યથા વુત્તો ભગવતા, તથેવ એતં વિજાનામ, ગણ્હામ, ધારેમ, પઠમો સો પરાભવો સો ધમ્મદેસ્સિતાલક્ખણો પઠમો પરાભવો. યાનિ મયં પરાભવમુખાનિ વિજાનિતું આગતમ્હા, તેસુ ઇદં તાવ એકં પરાભવમુખન્તિ વુત્તં હોતિ. તત્થ વિગ્ગહો, પરાભવન્તિ એતેનાતિ પરાભવો. કેન ચ પરાભવન્તિ? યં પરાભવતો મુખં, કારણં, તેન. બ્યઞ્જનમત્તેન એવ હિ એત્થ નાનાકરણં, અત્થતો પન પરાભવોતિ વા પરાભવતો મુખન્તિ વા નાનાકરણં નત્થિ. એવમેકં પરાભવતો મુખં વિજાનામાતિ અભિનન્દિત્વા તતો પરં ઞાતુકામતાયાહ ‘‘દુતિયં ભગવા બ્રૂહિ, કિં પરાભવતો મુખ’’ન્તિ. ઇતો પરઞ્ચ તતિયં ચતુત્થન્તિઆદીસુપિ ઇમિનાવ નયેનત્થો વેદિતબ્બો.

૯૪. બ્યાકરણપક્ખેપિ ચ યસ્મા તે તે સત્તા તેહિ તેહિ પરાભવમુખેહિ સમન્નાગતા, ન એકોયેવ સબ્બેહિ, ન ચ સબ્બે એકેનેવ, તસ્મા તેસં તેસં તાનિ તાનિ પરાભવમુખાનિ દસ્સેતું ‘‘અસન્તસ્સ પિયા હોન્તી’’તિઆદિના નયેન પુગ્ગલાધિટ્ઠાનાય એવ દેસનાય નાનાવિધાનિ પરાભવમુખાનિ બ્યાકાસીતિ વેદિતબ્બા.

તત્રાયં સઙ્ખેપતો અત્થવણ્ણના – અસન્તો નામ છ સત્થારો, યે વા પનઞ્ઞેપિ અવૂપસન્તેન કાયવચીમનોકમ્મેન સમન્નાગતા, તે અસન્તો અસ્સપિયા હોન્તિ સુનક્ખત્તાદીનં અચેલકકોરખત્તિયાદયો વિય. સન્તો નામ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધસાવકા. યે વા પનઞ્ઞેપિ વૂપસન્તેન કાયવચીમનોકમ્મેન સમન્નાગતા, તે સન્તે ન કુરુતે પિયં, અત્તનો પિયે ઇટ્ઠે કન્તે મનાપે ન કુરુતેતિ અત્થો. વેનેય્યવસેન હેત્થ વચનભેદો કતોતિ વેદિતબ્બો. અથ વા સન્તે ન કુરુતેતિ સન્તે ન સેવતીતિ અત્થો, યથા ‘‘રાજાનં સેવતી’’તિ એતસ્મિઞ્હિ અત્થે રાજાનં પિયં કુરુતેતિ સદ્દવિદૂ મન્તેન્તિ. પિયન્તિ પિયમાનો, તુસ્સમાનો, મોદમાનોતિ અત્થો. અસતં ધમ્મો નામ દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિગતાનિ, દસાકુસલકમ્મપથા વા. તં અસતં ધમ્મં રોચેતિ, પિહેતિ, પત્થેતિ, સેવતિ. એવમેતાય ગાથાય અસન્તપિયતા, સન્તઅપ્પિયતા, અસદ્ધમ્મરોચનઞ્ચાતિ તિવિધં પરાભવતો મુખં વુત્તં. એતેન હિ સમન્નાગતો પુરિસો પરાભવતિ પરિહાયતિ, નેવ ઇધ ન હુરં વુડ્ઢિં પાપુણાતિ, તસ્મા ‘‘પરાભવતો મુખ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. વિત્થારં પનેત્થ ‘‘અસેવના ચ બાલાનં, પણ્ડિતાનઞ્ચ સેવના’’તિ ગાથાવણ્ણનાયં વક્ખામ.

૯૬. નિદ્દાસીલી નામ યો ગચ્છન્તોપિ, નિસીદન્તોપિ, તિટ્ઠન્તોપિ, સયાનોપિ નિદ્દાયતિયેવ. સભાસીલી નામ સઙ્ગણિકારામતં, ભસ્સારામતમનુયુત્તો. અનુટ્ઠાતાતિ વીરિયતેજવિરહિતો ઉટ્ઠાનસીલો ન હોતિ, અઞ્ઞેહિ ચોદિયમાનો ગહટ્ઠો વા સમાનો ગહટ્ઠકમ્મં, પબ્બજિતો વા પબ્બજિતકમ્મં આરભતિ. અલસોતિ જાતિઅલસો, અચ્ચન્તાભિભૂતો થિનેન ઠિતટ્ઠાને ઠિતો એવ હોતિ, નિસિન્નટ્ઠાને નિસિન્નો એવ હોતિ, અત્તનો ઉસ્સાહેન અઞ્ઞં ઇરિયાપથં ન કપ્પેતિ. અતીતે અરઞ્ઞે અગ્ગિમ્હિ ઉટ્ઠિતે અપલાયનઅલસા ચેત્થ નિદસ્સનં. અયમેત્થ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો, તતો લામકપરિચ્છેદેનાપિ પન અલસો અલસોત્વેવ વેદિતબ્બો. ધજોવ રથસ્સ, ધૂમોવ અગ્ગિનો, કોધો પઞ્ઞાણમસ્સાતિ કોધપઞ્ઞાણો. દોસચરિતો ખિપ્પકોપી અરુકૂપમચિત્તો પુગ્ગલો એવરૂપો હોતિ. ઇમાય ગાથાય નિદ્દાસીલતા, સભાસીલતા, અનુટ્ઠાનતા, અલસતા, કોધપઞ્ઞાણતાતિ પઞ્ચવિધં પરાભવમુખં વુત્તં. એતેન હિ સમન્નાગતો નેવ ગહટ્ઠો ગહટ્ઠવુડ્ઢિં, ન પબ્બજિતો પબ્બજિતવુડ્ઢિં પાપુણાતિ, અઞ્ઞદત્થુ પરિહાયતિયેવ પરાભવતિયેવ, તસ્મા ‘‘પરાભવતો મુખ’’ન્તિ વુચ્ચતિ.

૯૮. માતાતિ જનિકા વેદિતબ્બા. પિતાતિ જનકોયેવ. જિણ્ણકં સરીરસિથિલતાય. ગતયોબ્બનં યોબ્બનાતિક્કમેન આસીતિકં વા નાવુતિકં વા સયં કમ્માનિ કાતુમસમત્થં. પહુ સન્તોતિ સમત્થો સમાનો સુખં જીવમાનો. ન ભરતીતિ ન પોસેતિ. ઇમાય ગાથાય માતાપિતૂનં અભરણં, અપોસનં, અનુપટ્ઠાનં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં. એતેન હિ સમન્નાગતો યં તં –

‘‘તાય નં પારિચરિયાય, માતાપિતૂસુ પણ્ડિતા;

ઇધેવ નં પસંસન્તિ, પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતી’’તિ. (ઇતિવુ. ૧૦૬; અ. નિ. ૪.૬૩) –

માતાપિતુભરણે આનિસંસં વુત્તં. તં ન પાપુણાતિ, અઞ્ઞદત્થુ ‘‘માતાપિતરોપિ ન ભરતિ, કં અઞ્ઞં ભરિસ્સતી’’તિ નિન્દઞ્ચ વજ્જનીયતઞ્ચ દુગ્ગતિઞ્ચ પાપુણન્તો પરાભવતિયેવ, તસ્મા ‘‘પરાભવતો મુખ’’ન્તિ વુચ્ચતિ.

૧૦૦. પાપાનં બાહિતત્તા બ્રાહ્મણં, સમિતત્તા સમણં. બ્રાહ્મણકુલપ્પભવમ્પિ વા બ્રાહ્મણં, પબ્બજ્જુપગતં સમણં, તતો અઞ્ઞં વાપિ યંકિઞ્ચિ યાચનકં. મુસાવાદેન વઞ્ચેતીતિ ‘‘વદ, ભન્તે, પચ્ચયેના’’તિ પવારેત્વા યાચિતો વા પટિજાનિત્વા પચ્છા અપ્પદાનેન તસ્સ તં આસં વિસંવાદેતિ. ઇમાય ગાથાય બ્રાહ્મણાદીનં મુસાવાદેન વઞ્ચનં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં. એતેન હિ સમન્નાગતો ઇધ નિન્દં, સમ્પરાયે દુગ્ગતિં સુગતિયમ્પિ અધિપ્પાયવિપત્તિઞ્ચ પાપુણાતિ. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘દુસ્સીલસ્સ સીલવિપન્નસ્સ પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતી’’તિ (દી. નિ. ૨.૧૪૯; અ. નિ. ૫.૨૧૩; મહાવ. ૨૮૫).

તથા –

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ ચતૂહિ? મુસાવાદી હોતી’’તિઆદિ (અ. નિ. ૪.૮૨).

તથા –

‘‘ઇધ, સારિપુત્ત, એકચ્ચો સમણં વા બ્રાહ્મણં વા ઉપસઙ્કમિત્વા પવારેતિ, ‘વદ, ભન્તે, પચ્ચયેના’તિ, સો યેન પવારેતિ, તં ન દેતિ. સો ચે તતો ચુતો ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. સો યં યદેવ વણિજ્જં પયોજેતિ, સાસ્સ હોતિ છેદગામિની. ઇધ પન સારિપુત્ત…પે… સો યેન પવારેતિ, ન તં યથાધિપ્પાયં દેતિ. સો ચે તતો ચુતો ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. સો યં યદેવ વણિજ્જં પયોજેતિ, સાસ્સ ન હોતિ યથાધિપ્પાયા’’તિ (અ. નિ. ૪.૭૯).

એવમિમાનિ નિન્દાદીનિ પાપુણન્તો પરાભવતિયેવ, તસ્મા ‘‘પરાભવતો મુખ’’ન્તિ વુત્તં.

૧૦૨. પહૂતવિત્તોતિ પહૂતજાતરૂપરજતમણિરતનો. સહિરઞ્ઞોતિ સકહાપણો. સભોજનોતિ અનેકસૂપબ્યઞ્જનભોજનસમ્પન્નો. એકો ભુઞ્જતિ સાદૂનીતિ સાદૂનિ ભોજનાનિ અત્તનો પુત્તાનમ્પિ અદત્વા પટિચ્છન્નોકાસે ભુઞ્જતીતિ એકો ભુઞ્જતિ સાદૂનિ. ઇમાય ગાથાય ભોજનગિદ્ધતાય ભોજનમચ્છરિયં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં. એતેન હિ સમન્નાગતો નિન્દં વજ્જનીયં દુગ્ગતિન્તિ એવમાદીનિ પાપુણન્તો પરાભવતિયેવ, તસ્મા ‘‘પરાભવતો મુખ’’ન્તિ વુત્તં. વુત્તનયેનેવ સબ્બં સુત્તાનુસારેન યોજેતબ્બં, અતિવિત્થારભયેન પન ઇદાનિ યોજનાનયં અદસ્સેત્વા અત્થમત્તમેવ ભણામ.

૧૦૪. જાતિત્થદ્ધો નામ યો ‘‘અહં જાતિસમ્પન્નો’’તિ માનં જનેત્વા તેન થદ્ધો વાતપૂરિતભસ્તા વિય ઉદ્ધુમાતો હુત્વા ન કસ્સચિ ઓનમતિ. એસ નયો ધનગોત્તત્થદ્ધેસુ. સઞ્ઞાતિં અતિમઞ્ઞેતીતિ અત્તનો ઞાતિમ્પિ જાતિયા અતિમઞ્ઞતિ સક્યા વિય વિટટૂભં. ધનેનાપિ ચ ‘‘કપણો અયં દલિદ્દો’’તિ અતિમઞ્ઞતિ, સામીચિમત્તમ્પિ ન કરોતિ, તસ્સ તે ઞાતયો પરાભવમેવ ઇચ્છન્તિ. ઇમાય ગાથાય વત્થુતો ચતુબ્બિધં, લક્ખણતો એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૦૬. ઇત્થિધુત્તોતિ ઇત્થીસુ સારત્તો, યંકિઞ્ચિ અત્થિ, તં સબ્બમ્પિ દત્વા અપરાપરં ઇત્થિં સઙ્ગણ્હાતિ. તથા સબ્બમ્પિ અત્તનો સન્તકં નિક્ખિપિત્વા સુરાપાનપયુત્તો સુરાધુત્તો. નિવત્થસાટકમ્પિ નિક્ખિપિત્વા જૂતકીળનમનુયુત્તો અક્ખધુત્તો. એતેહિ તીહિ ઠાનેહિ યંકિઞ્ચિપિ લદ્ધં હોતિ, તસ્સ વિનાસનતો લદ્ધં લદ્ધં વિનાસેતીતિ વેદિતબ્બો. એવંવિધો પરાભવતિયેવ, તેનસ્સેતં ઇમાય ગાથાય તિવિધં પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૦૮. સેહિ દારેહીતિ અત્તનો દારેહિ. યો અત્તનો દારેહિ અસન્તુટ્ઠો હુત્વા વેસિયાસુ પદુસ્સતિ, તથા પરદારેસુ, સો યસ્મા વેસીનં ધનપ્પદાનેન પરદારસેવનેન ચ રાજદણ્ડાદીહિ પરાભવતિયેવ, તેનસ્સેતં ઇમાય ગાથાય દુવિધં પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૧૦. અતીતયોબ્બનોતિ યોબ્બનમતિચ્ચ આસીતિકો વા નાવુતિકો વા હુત્વા આનેતિ પરિગ્ગણ્હાતિ. તિમ્બરુત્થનિન્તિ તિમ્બરુફલસદિસત્થનિં તરુણદારિકં. તસ્સા ઇસ્સા ન સુપતીતિ ‘‘દહરાય મહલ્લકેન સદ્ધિં રતિ ચ સંવાસો ચ અમનાપો, મા હેવ ખો તરુણં પત્થેય્યા’’તિ ઇસ્સાય તં રક્ખન્તો ન સુપતિ. સો યસ્મા કામરાગેન ચ ઇસ્સાય ચ ડય્હન્તો બહિદ્ધા કમ્મન્તે ચ અપ્પયોજેન્તો પરાભવતિયેવ, તેનસ્સેતં ઇમાય ગાથાય ઇમં ઇસ્સાય અસુપનં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૧૨. સોણ્ડિન્તિ મચ્છમંસાદીસુ લોલં ગેધજાતિકં. વિકિરણિન્તિ તેસં અત્થાય ધનં પંસુકં વિય વિકિરિત્વા નાસનસીલં. પુરિસં વાપિ તાદિસન્તિ પુરિસો વાપિ યો એવરૂપો હોતિ, તં યો ઇસ્સરિયસ્મિં ઠપેતિ, લઞ્છનમુદ્દિકાદીનિ દત્વા ઘરાવાસે કમ્મન્તે વા વણિજ્જાદિવોહારેસુ વા તદેવ વાવટં કારેતિ. સો યસ્મા તસ્સ દોસેન ધનક્ખયં પાપુણન્તો પરાભવતિયેવ, તેનસ્સેતં ઇમાય ગાથાય તથાવિધસ્સ ઇસ્સરિયસ્મિં ઠપનં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૧૪. અપ્પભોગો નામ સન્નિચિતાનઞ્ચ ભોગાનં આયમુખસ્સ ચ અભાવતો. મહાતણ્હોતિ મહતિયા ભોગતણ્હાય સમન્નાગતો, યં લદ્ધં, તેન અસન્તુટ્ઠો. ખત્તિયે જાયતે કુલેતિ ખત્તિયાનં કુલે જાયતિ. સો ચ રજ્જં પત્થયતીતિ સો એતાય મહાતણ્હતાય અનુપાયેન ઉપ્પટિપાટિયા અત્તનો દાયજ્જભૂતં અલબ્ભનેય્યં વા પરસન્તકં રજ્જં પત્થેતિ, સો એવં પત્થેન્તો યસ્મા તમ્પિ અપ્પકં ભોગં યોધાજીવાદીનં દત્વા રજ્જં અપાપુણન્તો પરાભવતિયેવ, તેનસ્સેતં ઇમાય ગાથાય રજ્જપત્થનં એકંયેવ પરાભવમુખં વુત્તં.

૧૧૫. ઇતો પરં યદિ સા દેવતા ‘‘તેરસમં ભગવા બ્રૂહિ…પે… સતસહસ્સિમં ભગવા બ્રૂહી’’તિ પુચ્છેય્ય, તમ્પિ ભગવા કથેય્ય. યસ્મા પન સા દેવતા ‘‘કિં ઇમેહિ પુચ્છિતેહિ, એકમેત્થ વુડ્ઢિકરં નત્થી’’તિ તાનિ પરાભવમુખાનિ અસુય્યમાના એત્તકમ્પિ પુચ્છિત્વા વિપ્પટિસારી હુત્વા તુણ્હી અહોસિ, તસ્મા ભગવા તસ્સાસયં વિદિત્વા દેસનં નિટ્ઠાપેન્તો ઇમં ગાથં અભાસિ ‘‘એતે પરાભવે લોકે’’તિ.

તત્થ પણ્ડિતોતિ પરિવીમંસાય સમન્નાગતો. સમવેક્ખિયાતિ પઞ્ઞાચક્ખુના ઉપપરિક્ખિત્વા. અરિયોતિ ન મગ્ગેન, ન ફલેન, અપિચ ખો, પન એતસ્મિં પરાભવસઙ્ખાતે અનયે ન ઇરિયતીતિ અરિયો. યેન દસ્સનેન યાય પઞ્ઞાય પરાભવે દિસ્વા વિવજ્જેતિ, તેન સમ્પન્નત્તા દસ્સનસમ્પન્નો. સ લોકં ભજતે સિવન્તિ સો એવરૂપો સિવં ખેમમુત્તમમનુપદ્દવં દેવલોકં ભજતિ, અલ્લીયતિ, ઉપગચ્છતીતિ વુત્તં હોતિ. દેસનાપરિયોસાને પરાભવમુખાનિ સુત્વા ઉપ્પન્નસંવેગાનુરૂપં યોનિસો પદહિત્વા સોતાપત્તિસકદાગામિઅનાગામિફલાનિ પત્તા દેવતા ગણનં વીતિવત્તા. યથાહ –

‘‘મહાસમયસુત્તે ચ, અથો મઙ્ગલસુત્તકે;

સમચિત્તે રાહુલોવાદે, ધમ્મચક્કે પરાભવે.

‘‘દેવતાસમિતી તત્થ, અપ્પમેય્યા અસઙ્ખિયા;

ધમ્માભિસમયો ચેત્થ, ગણનાતો અસઙ્ખિયો’’તિ.

પરમત્થજોતિકાય ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

સુત્તનિપાત-અટ્ઠકથાય પરાભવસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.