૫. ઉચ્છુપેતવત્થુવણ્ણના

ઇદં મમ ઉચ્છુવનં મહન્તન્તિ ઇદં ઉચ્છુપેતવત્થુ. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ વેળુવને વિહરન્તે અઞ્ઞતરો પુરિસો ઉચ્છુકલાપં ખન્ધે કત્વા એકં ઉચ્છું ખાદન્તો ગચ્છતિ. અથ અઞ્ઞતરો ઉપાસકો સીલવા કલ્યાણધમ્મો બાલદારકેન સદ્ધિં તસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગચ્છતિ. દારકો ઉચ્છું પસ્સિત્વા ‘‘દેહી’’તિ પરોદતિ. ઉપાસકો દારકં પરોદન્તં દિસ્વા તં પુરિસં સઙ્ગણ્હન્તો તેન સદ્ધિં સલ્લાપમકાસિ. સો પન પુરિસો તેન સદ્ધિં ન કિઞ્ચિ આલપિ, દારકસ્સ ઉચ્છુખણ્ડમ્પિ નાદાસિ. ઉપાસકો તં દારકં દસ્સેત્વા ‘‘અયં દારકો અતિવિય રોદતિ, ઇમસ્સ એકં ઉચ્છુખણ્ડં દેહી’’તિ આહ. તં સુત્વા સો પુરિસો અસહન્તો પટિહતચિત્તં ઉપટ્ઠપેત્વા અનાદરવસેન એકં ઉચ્છુલટ્ઠિં પિટ્ઠિતો ખિપિ.

સો અપરેન સમયેન કાલં કત્વા ચિરં પરિભાવિતસ્સ લોભસ્સ વસેન પેતેસુ નિબ્બત્તિ, તસ્સ ફલં નામ સકકમ્મસરિક્ખકં હોતીતિ અટ્ઠકરીસમત્તં ઠાનં અવત્થરન્તં અઞ્જનવણ્ણં મુસલદણ્ડપરિમાણેહિ ઉચ્છૂહિ ઘનસઞ્છન્નં મહન્તં ઉચ્છુવનં નિબ્બત્તિ. તસ્મિં ખાદિતુકામતાય ‘‘ઉચ્છું ગહેસ્સામી’’તિ ઉપગતમત્તે તં ઉચ્છૂ અભિહનન્તિ, સો તેન પુચ્છિતો પતતિ.

અથેકદિવસં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો રાજગહં પિણ્ડાય ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે તં પેતં અદ્દસ. સો થેરં દિસ્વા અત્તના કતકમ્મં પુચ્છિ –

૭૩૭. ‘‘ઇદં મમ ઉચ્છુવનં મહન્તં, નિબ્બત્તતિ પુઞ્ઞફલં અનપ્પકં;

તં દાનિ મે ન પરિભોગમેતિ, આચિક્ખ ભન્તે કિસ્સ અયં વિપાકો.

૭૩૮. ‘‘હઞ્ઞામિ ખજ્જામિ ચ વાયમામિ, પરિસક્કામિ પરિભુઞ્જિતું કિઞ્ચિ;

સ્વાહં છિન્નથામો કપણો લાલપામિ, કિસ્સ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો.

૭૩૯. ‘‘વિઘાતો ચાહં પરિપતામિ છમાયં,

પરિવત્તામિ વારિચરોવ ઘમ્મે;

રુદતો ચ મે અસ્સુકા નિગ્ગલન્તિ,

આચિક્ખ ભન્તે કિસ્સ અયં વિપાકો.

૭૪૦. ‘‘છાતો કિલન્તો ચ પિપાસિતો ચ, સન્તસ્સિતો સાતસુખં ન વિન્દે;

પુચ્છામિ તં એતમત્થં ભદન્તે, કથં નુ ઉચ્છુપરિભોગં લભેય્ય’’ન્તિ.

૭૪૧. ‘‘પુરે તુવં કમ્મમકાસિ અત્તના, મનુસ્સભૂતો પુરિમાય જાતિયા;

અહઞ્ચ તં એતમત્થં વદામિ, સુત્વાન ત્વં એતમત્થં વિજાન.

૭૪૨. ‘‘ઉચ્છું તુવં ખાદમાનો પયાતો, પુરિસો ચ તે પિટ્ઠિતો અન્વગચ્છિ;

સો ચ તં પચ્ચાસન્તો કથેસિ, તસ્સ તુવં ન કિઞ્ચિ આલપિત્થ.

૭૪૩. ‘‘સો ચ તં અભણન્તં અયાચિ, દેહય્ય ઉચ્છુન્તિ ચ તં અવોચ;

તસ્સ તુવં પિટ્ઠિતો ઉચ્છું અદાસિ, તસ્સેતં કમ્મસ્સ અયં વિપાકો.

૭૪૪. ‘‘ઇઙ્ઘ ત્વં ગન્ત્વાન પિટ્ઠિતો ગણ્હેય્યાસિ, ગહેત્વાન તં ખાદસ્સુ યાવદત્થં;

તેનેવ ત્વં અત્તમનો ભવિસ્સસિ, હટ્ઠો ચુદગ્ગો ચ પમોદિતો ચાતિ.

૭૪૫. ‘‘ગન્ત્વાન સો પિટ્ઠિતો અગ્ગહેસિ, ગહેત્વાન તં ખાદિ યાવદત્થં;

તેનેવ સો અત્તમનો અહોસિ, હટ્ઠો ચુદગ્ગો ચ પમોદિતો ચા’’તિ. –

વચનપટિવચનગાથા પેતેન થેરેન ચ વુત્તા.

૭૩૭-૮. તત્થ કિસ્સાતિ કીદિસસ્સ, કમ્મસ્સાતિ અધિપ્પાયો. હઞ્ઞામીતિ વિહઞ્ઞામિ વિઘાતં આપજ્જામિ. વિહઞ્ઞામીતિ વા વિબાધિયામિ, વિસેસતો પીળિયામીતિ અત્થો. ખજ્જામીતિ ખાદિયામિ, અસિપત્તસદિસેહિ નિસિતેહિ ખાદન્તેહિ વિય ઉચ્છુપત્તેહિ કન્તિયામીતિ અત્થો. વાયમામીતિ ઉચ્છું ખાદિતું વાયામં કરોમિ. પરિસક્કામીતિ પયોગં કરોમિ. પરિભુઞ્જિતુન્તિ ઉચ્છુરસં પરિભુઞ્જિતું, ઉચ્છું ખાદિતુન્તિ અત્થો. છિન્નથામોતિ છિન્નસહો ઉપચ્છિન્નથામો, પરિક્ખીણબલોતિ અત્થો. કપણોતિ દીનો. લાલપામીતિ દુક્ખેન અટ્ટિતો અતિવિય વિલપામિ.

૭૩૯. વિઘાતોતિ વિઘાતવા, વિહતબલો વા. પરિપતામિ છમાયન્તિ ઠાતું અસક્કોન્તો ભૂમિયં પપતામિ. પરિવત્તામીતિ પરિબ્ભમામિ. વારિચરોવાતિ મચ્છો વિય. ઘમ્મેતિ ઘમ્મસન્તત્તે થલે.

૭૪૦-૪. સન્તસ્સિતોતિ ઓટ્ઠકણ્ઠતાલૂનં સોસપ્પત્તિયા સુટ્ઠુ તસિતો. સાતસુખન્તિ સાતભૂતં સુખં. ન વિન્દેતિ ન લભામિ. તન્તિ તુવં. વિજાનાતિ વિજાનાહિ. પયાતોતિ ગન્તું આરદ્ધો. અન્વગચ્છીતિ અનુબન્ધિ. પચ્ચાસન્તોતિ પચ્ચાસીસમાનો. તસ્સેતં કમ્મસ્સાતિ એત્થ એતન્તિ નિપાતમત્તં, તસ્સ કમ્મસ્સાતિ અત્થો. પિટ્ઠિતો ગણ્હેય્યાસીતિ અત્તનો પિટ્ઠિપસ્સેનેવ ઉચ્છું ગણ્હેય્યાસિ. પમોદિતોતિ પમુદિતો.

૭૪૫. ગહેત્વાન તં ખાદિ યાવદત્થન્તિ થેરેન આણત્તિનિયામેન ઉચ્છું ગહેત્વા યથારુચિ ખાદિત્વા મહન્તં ઉચ્છુકલાપં ગહેત્વા થેરસ્સ ઉપનેસિ, થેરો તં અનુગ્ગણ્હન્તો તેનેવ તં ઉચ્છુકલાપં ગાહાપેત્વા વેળુવનં ગન્ત્વા ભગવતો અદાસિ, ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં તં પરિભુઞ્જિત્વા અનુમોદનં અકાસિ, પેતો પસન્નચિત્તો વન્દિત્વા ગતો, તતો પટ્ઠાય યથાસુખં ઉચ્છું પરિભુઞ્જિ.

સો અપરેન સમયેન કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિ. સા પનેસા પેતસ્સ પવત્તિ મનુસ્સલોકે પાકટા અહોસિ. અથ મનુસ્સા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા તં પવત્તિં પુચ્છિંસુ. સત્થા તેસં તમત્થં વિત્થારતો કથેત્વા ધમ્મં દેસેસિ, તં સુત્વા મનુસ્સા મચ્છેરમલતો પટિવિરતા અહેસુન્તિ.

ઉચ્છુપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.