૧૦. ધાતુવિવણ્ણપેતવત્થુવણ્ણના

અન્તલિક્ખસ્મિં તિટ્ઠન્તોતિ ઇદં ધાતુવિવણ્ણપેતવત્થુ. ભગવતિ કુસિનારાયં ઉપવત્તને મલ્લાનં સાલવને યમકસાલાનમન્તરે પરિનિબ્બુતે ધાતુવિભાગે ચ કતે રાજા અજાતસત્તુ અત્તના લદ્ધધાતુભાગં ગહેત્વા સત્ત વસ્સાનિ સત્ત ચ માસે સત્ત ચ દિવસે બુદ્ધગુણે અનુસ્સરન્તો ઉળારપૂજં પવત્તેસિ. તત્થ અસઙ્ખેય્યા અપ્પમેય્યા મનુસ્સા ચિત્તાનિ પસાદેત્વા સગ્ગૂપગા અહેસું, છળાસીતિમત્તાનિ પન પુરિસસહસ્સાનિ ચિરકાલભાવિતેન અસ્સદ્ધિયેન મિચ્છાદસ્સનેન ચ વિપલ્લત્થચિત્તા પસાદનીયેપિ ઠાને અત્તનો ચિત્તાનિ પદોસેત્વા પેતેસુ ઉપ્પજ્જિંસુ. તસ્મિંયેવ રાજગહે અઞ્ઞતરસ્સ વિભવસમ્પન્નસ્સ કુટુમ્બિકસ્સ ભરિયા ધીતા સુણિસા ચ પસન્નચિત્તા ‘‘ધાતુપૂજં કરિસ્સામા’’તિ ગન્ધપુપ્ફાદીનિ ગહેત્વા ધાતુટ્ઠાનં ગન્તું આરદ્ધા. સો કુટુમ્બિકો ‘‘કિં અટ્ઠિકાનં પૂજનેના’’તિ તા પરિભાસેત્વા ધાતુપૂજં વિવણ્ણેસિ. તાપિ તસ્સ વચનં અનાદિયિત્વા તત્થ ગન્ત્વા ધાતુપૂજં કત્વા ગેહં આગતા તાદિસેન રોગેન અભિભૂતા નચિરસ્સેવ કાલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિંસુ. સો પન કોધેન અભિભૂતો નચિરસ્સેવ કાલં કત્વા તેન પાપકમ્મેન પેતેસુ નિબ્બત્તિ.

અથેકદિવસં આયસ્મા મહાકસ્સપો સત્તેસુ અનુકમ્પાય તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખાસિ, યથા મનુસ્સા તે પેતે તા ચ દેવતાયો પસ્સન્તિ. તથા પન કત્વા ચેતિયઙ્ગણે ઠિતો તં ધાતુવિવણ્ણકં પેતં તીહિ ગાથાહિ પુચ્છિ. તસ્સ સો પેતો બ્યાકાસિ –

૫૦૭. ‘‘અન્તલિક્ખસ્મિં તિટ્ઠન્તો, દુગ્ગન્ધો પૂતિ વાયસિ;

મુખઞ્ચ તે કિમયો પૂતિગન્ધં, ખાદન્તિ કિં કમ્મમકાસિ પુબ્બે.

૫૦૮. ‘‘તતો સત્થં ગહેત્વાન, ઓક્કન્તન્તિ પુનપ્પુનં;

ખારેન પરિપ્ફોસિત્વા, ઓક્કન્તન્તિ પુનપ્પુનં.

૫૦૯. ‘‘કિં નુ કાયેન વાચાય, મનસા દુક્કટં કતં;

કિસ્સકમ્મવિપાકેન, ઇદં દુક્ખં નિગચ્છસી’’તિ.

૫૧૦. ‘‘અહં રાજગહે રમ્મે, રમણીયે ગિરિબ્બજે;

ઇસ્સરો ધનધઞ્ઞસ્સ, સુપહૂતસ્સ મારિસ.

૫૧૧. ‘‘તસ્સાયં મે ભરિયા ચ, ધીતા ચ સુણિસા ચ મે;

તા માલં ઉપ્પલઞ્ચાપિ, પચ્ચગ્ઘઞ્ચ વિલેપનં;

થૂપં હરન્તિયો વારેસિં, તં પાપં પકતં મયા.

૫૧૨. ‘‘છળાસીતિસહસ્સાનિ, મયં પચ્ચત્તવેદના;

થૂપપૂજં વિવણ્ણેત્વા, પચ્ચામ નિરયે ભુસં.

૫૧૩. ‘‘યે ચ ખો થૂપપૂજાય, વત્તન્તે અરહતો મહે;

આદીનવં પકાસેન્તિ, વિવેચયેથ ને તતો.

૫૧૪. ‘‘ઇમા ચ પસ્સ અયન્તિયો, માલધારી અલઙ્કતા;

માલાવિપાકંનુભોન્તિયો, સમિદ્ધા ચ તા યસસ્સિનિયો.

૫૧૫. ‘‘તઞ્ચ દિસ્વાન અચ્છેરં, અબ્ભુતં લોમહંસનં;

નમો કરોન્તિ સપ્પઞ્ઞા, વન્દન્તિ તં મહામુનિં.

૫૧૬. ‘‘સોહં નૂન ઇતો ગન્ત્વા, યોનિં લદ્ધાન માનુસિં;

થૂપપૂજં કરિસ્સામિ, અપ્પમત્તો પુનપ્પુન’’ન્તિ.

૫૦૭-૮. તત્થ દુગ્ગન્ધોતિ અનિટ્ઠગન્ધો, કુણપગન્ધગન્ધીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પૂતિ વાયસી’’તિ. તતોતિ દુગ્ગન્ધવાયનતો કિમીહિ ખાયિતબ્બતો ચ ઉપરિ. સત્તં ગહેત્વાન, ઓક્કન્તન્તિ પુનપ્પુનન્તિ કમ્મસઞ્ચોદિતા સત્તા નિસિતધારં સત્થં ગહેત્વા પુનપ્પુનં તં વણમુખં અવકન્તન્તિ. ખારેન પરિપ્ફોસિત્વા, ઓક્કન્તન્તિ પુનપ્પુનન્તિ અવકન્તિતટ્ઠાને ખારોદકેન આસિઞ્ચિત્વા પુનપ્પુનમ્પિ અવકન્તન્તિ.

૫૧૦. ઇસ્સરો ધનધઞ્ઞસ્સ, સુપહૂતસ્સાતિ અતિવિય પહૂતસ્સ ધનસ્સ ધઞ્ઞસ્સ ચ ઇસ્સરો સામી, અડ્ઢો મહદ્ધનોતિ અત્થો.

૫૧૧. તસ્સાયં મે ભરિયા ચ, ધીતા ચ સુણિસા ચાતિ તસ્સ મય્હં અયં પુરિમત્તભાવે ભરિયા, અયં ધીતા, અયં સુણિસા. તા દેવભૂતા આકાસે ઠિતાતિ દસ્સેન્તો વદતિ. પચ્ચગ્ઘન્તિ અભિનવં. થૂપં હરન્તિયો વારેસિન્તિ થૂપં પૂજેતું ઉપનેન્તિયો ધાતું વિવણ્ણેન્તો પટિક્ખિપિં. તં પાપં પકતં મયાતિ તં ધાતુવિવણ્ણનપાપં કતં સમાચરિતં મયાતિ વિપ્પટિસારપ્પત્તો વદતિ.

૫૧૨. છળાસીતિસહસ્સાનીતિ છસહસ્સાધિકા અસીતિસહસ્સમત્તા. મયન્તિ તે પેતે અત્તના સદ્ધિં સઙ્ગહેત્વા વદતિ. પચ્ચત્તવેદનાતિ વિસું વિસું અનુભુય્યમાનદુક્ખવેદના. નિરયેતિ બલદુક્ખતાય પેત્તિવિસયં નિરયસદિસં કત્વા આહ.

૫૧૩. યે ચ ખો થૂપપૂજાય, વત્તન્તે અરહતો મહેતિ અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ થૂપં ઉદ્દિસ્સ પૂજામહે પવત્તમાને અહં વિય યે થૂપપૂજાય આદીનવં દોસં પકાસેન્તિ. તે પુગ્ગલે તતો પુઞ્ઞતો વિવેચયેથ વિવેચાપયેથ, પરિબાહિરે જનયેથાતિ અઞ્ઞાપદેસેન અત્તનો મહાજાનિયતં વિભાવેતિ.

૫૧૪. આયન્તિયોતિ આકાસેન આગચ્છન્તિયો. માલાવિપાકન્તિ થૂપે કતમાલાપૂજાય વિપાકં ફલં. સમિદ્ધાતિ દિબ્બસમ્પત્તિયા સમિદ્ધા. તા યસસ્સિનિયોતિ તા પરિવારવન્તિયો.

૫૧૫. તઞ્ચ દિસ્વાનાતિ તસ્સ અતિપરિત્તસ્સ પૂજાપુઞ્ઞસ્સ અચ્છરિયં અબ્ભુતં લોમહંસનં અતિઉળારં વિપાકવિસેસં દિસ્વા. નમો કરોન્તિ સપ્પઞ્ઞા, વન્દન્તિ તં મહામુનિન્તિ, ભન્તે કસ્સપ, ઇમા ઇત્થિયો તં ઉત્તમપુઞ્ઞક્ખેત્તભૂતં વન્દન્તિ અભિવાદેન્તિ, નમો કરોન્તિ નમક્કારઞ્ચ કરોન્તીતિ અત્થો.

૫૧૬. અથ સો પેતો સંવિગ્ગમાનસો સંવેગાનુરૂપં આયતિં અત્તના કાતબ્બં દસ્સેન્તો ‘‘સોહં નૂના’’તિ ગાથમાહ. તં ઉત્તાનત્થમેવ.

એવં પેતેન વુત્તો મહાકસ્સપો તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ.

ધાતુવિવણ્ણપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય પેતવત્થુસ્મિં

દસવત્થુપટિમણ્ડિતસ્સ

તતિયસ્સ ચૂળવગ્ગસ્સ અત્થસંવણ્ણના નિટ્ઠિતા.