૯. મહાપેસકારપેતિવત્થુવણ્ણના

ગૂથઞ્ચ મુત્તં રુહિરઞ્ચ પુબ્બન્તિ ઇદં સત્થરિ સાવત્થિયં વિહરન્તે અઞ્ઞતરં પેસકારપેતિં આરબ્ભ વુત્તં. દ્વાદસમત્તા કિર ભિક્ખૂ સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વસનયોગ્ગટ્ઠાનં વીમંસન્તા ઉપકટ્ઠાય વસ્સૂપનાયિકાય અઞ્ઞતરં છાયૂદકસમ્પન્નં રમણીયં અરઞ્ઞાયતનં તસ્સ ચ નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને ગોચરગામં દિસ્વા તત્થ એકરત્તિં વસિત્વા દુતિયદિવસે ગામં પિણ્ડાય પવિસિંસુ. તત્થ એકાદસ પેસકારા પટિવસન્તિ, તે તે ભિક્ખૂ દિસ્વા સઞ્જાતસોમનસ્સા હુત્વા અત્તનો અત્તનો ગેહં નેત્વા પણીતેન આહારેન પરિવિસિત્વા આહંસુ ‘‘કુહિં, ભન્તે, ગચ્છથા’’તિ? ‘‘યત્થ અમ્હાકં ફાસુકં, તત્થ ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘યદિ એવં, ભન્તે, ઇધેવ વસિતબ્બ’’ન્તિ વસ્સૂપગમનં યાચિંસુ. ભિક્ખૂ સમ્પટિચ્છિંસુ. ઉપાસકા તેસં તત્થ અરઞ્ઞકુટિકાયો કારેત્વા અદંસુ. ભિક્ખૂ તત્થ વસ્સં ઉપગચ્છિંસુ.

તત્થ જેટ્ઠકપેસકારો દ્વે ભિક્ખૂ ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહિ, ઇતરે એકેકં ભિક્ખું ઉપટ્ઠહિંસુ. જેટ્ઠકપેસકારસ્સ ભરિયા અસ્સદ્ધા અપ્પસન્ના મિચ્છાદિટ્ઠિકા મચ્છરિની ભિક્ખૂ ન સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠાતિ. સો તં દિસ્વા તસ્સાયેવ કનિટ્ઠભગિનિં આનેત્વા અત્તનો ગેહે ઇસ્સરિયં નિય્યાદેસિ. સા સદ્ધા પસન્ના હુત્વા સક્કચ્ચં ભિક્ખૂ પટિજગ્ગિ. તે સબ્બે પેસકારો વસ્સં વુત્થાનં ભિક્ખૂનં એકેકસ્સ એકેકં સાટકમદંસુ. તત્થ મચ્છરિની જેટ્ઠપેસકારસ્સ ભરિયા પદુટ્ઠચિત્તા અત્તનો સામિકં પરિભાસિ – ‘‘યં તયા સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં દાનં દિન્નં અન્નપાનં, તં તે પરલોકે ગૂથમુત્તં પુબ્બલોહિતઞ્ચ હુત્વા નિબ્બત્તતુ, સાટકા ચ જલિતા અયોમયપટ્ટા હોન્તૂ’’તિ.

તત્થ જેટ્ઠપેસકારો અપરેન સમયેન કાલં કત્વા વિઞ્ઝાટવિયં આનુભાવસમ્પન્ના રુક્ખદેવતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સ પન કદરિયા ભરિયા કાલં કત્વા તસ્સેવ વસનટ્ઠાનસ્સ અવિદૂરે પેતી હુત્વા નિબ્બત્તિ. સા નગ્ગા દુબ્બણ્ણરૂપા જિઘચ્છાપિપાસાભિભૂતા તસ્સ ભૂમદેવસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા આહ – ‘‘અહં, સામિ, નિચ્ચોળા અતિવિય જિઘચ્છાપિપાસાભિભૂતા વિચરામિ, દેહિ મે વત્થં અન્નપાનઞ્ચા’’તિ. સો તસ્સા દિબ્બં ઉળારં અન્નપાનં ઉપનેસિ. તં તાય ગહિતમત્તમેવ ગૂથમુત્તં પુબ્બલોહિતઞ્ચ સમ્પજ્જતિ, સાટકઞ્ચ દિન્નં તાય પરિદહિતં પજ્જલિતં અયોમયપટ્ટં હોતિ. સા મહાદુક્ખં અનુભવન્તી તં છડ્ડેત્વા કન્દન્તી વિચરતિ.

તેન ચ સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ વુત્થવસ્સો સત્થારં વન્દિતું ગચ્છન્તો મહતા સત્થેન સદ્ધિં વિઞ્ઝાટવિં પટિપજ્જિ. સત્થિકા રત્તિં મગ્ગં ગન્ત્વા દિવા વને સન્દચ્છાયૂદકસમ્પન્નં પદેસં દિસ્વા યાનાનિ મુઞ્ચિત્વા મુહુત્તં વિસ્સમિંસુ. ભિક્ખુ પન વિવેકકામતાય થોકં અપક્કમિત્વા અઞ્ઞતરસ્સ સન્દચ્છાયસ્સ વનગહનપટિચ્છન્નસ્સ રુક્ખસ્સ મૂલે સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞપેત્વા નિપન્નો રત્તિયં મગ્ગગમનપરિસ્સમેન કિલન્તકાયો નિદ્દં ઉપગઞ્છિ. સત્થિકા વિસ્સમિત્વા મગ્ગં પટિપજ્જિંસુ, સો ભિક્ખુ ન પટિબુજ્ઝિ. અથ સાયન્હસમયે ઉટ્ઠહિત્વા તે અપસ્સન્તો અઞ્ઞતરં કુમ્મગ્ગં પટિપજ્જિત્વા અનુક્કમેન તસ્સા દેવતાય વસનટ્ઠાનં સમ્પાપુણિ. અથ નં સો દેવપુત્તો દિસ્વા મનુસ્સરૂપેન ઉપગન્ત્વા પટિસન્થારં કત્વા અત્તનો વિમાનં પવેસેત્વા પાદબ્ભઞ્જનાદીનિ દત્વા પયિરુપાસન્તો નિસીદિ. તસ્મિઞ્ચ સમયે સા પેતી આગન્ત્વા ‘‘દેહિ મે, સામિ, અન્નપાનં સાટકઞ્ચા’’તિ આહ. સો તસ્સા તાનિ અદાસિ. તાનિ ચ તાય ગહિતમત્તાનિ ગૂથમુત્તપુબ્બલોહિતપજ્જલિતઅયોપટ્ટાયેવ અહેસું. સો ભિક્ખુ તં દિસ્વા સઞ્જાતસંવેગો તં દેવપુત્તં –

૫૪. ‘‘ગૂથઞ્ચ મુત્તં રુહિરઞ્ચ પુબ્બં, પરિભુઞ્જતિ કિસ્સ અયં વિપાકો;

અયં નુ કિં કમ્મમકાસિ નારી, યા સબ્બદા લોહિતપુબ્બભક્ખા.

૫૫. ‘‘નવાનિ વત્થાનિ સુભાનિ ચેવ, મુદૂનિ સુદ્ધાનિ ચ લોમસાનિ;

દિન્નાનિ મિસ્સા કિતકા ભવન્તિ, અયં નુ કિં કમ્મમકાસિ નારી’’તિ. –

દ્વીહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ. તત્થ કિસ્સ અયં વિપાકોતિ કીદિસસ્સ કમ્મસ્સ અયં વિપાકો, યં એસા ઇદાનિ પચ્ચનુભવતીતિ. અયં નુ કિં કમ્મમકાસિ નારીતિ અયં ઇત્થી કિં નુ ખો કમ્મં પુબ્બે અકાસિ. યા સબ્બદા લોહિતપુબ્બભક્ખાતિ યા સબ્બકાલં રુહિરપુબ્બમેવ ભક્ખતિ પરિભુઞ્જતિ. નવાનીતિ પચ્ચગ્ઘાનિ તાવદેવ પાતુભૂતાનિ. સુભાનીતિ સુન્દરાનિ દસ્સનીયાનિ. મુદૂનીતિ સુખસમ્ફસ્સાનિ. સુદ્ધાનીતિ પરિસુદ્ધવણ્ણાનિ. લોમસાનીતિ સલોમકાનિ સુખસમ્ફસ્સાનિ, સુન્દરાનીતિ અત્થો. દિન્નાનિ મિસ્સા કિતકા ભવન્તીતિ કિતકકણ્ટકસદિસાનિ લોહપટ્ટસદિસાનિ ભવન્તિ. ‘‘કીટકા ભવન્તી’’તિ વા પાઠો, ખાદકપાણકવણ્ણાનિ ભવન્તીતિ અત્થો.

એવં સો દેવપુત્તો તેન ભિક્ખુના પુટ્ઠો તાય પુરિમજાતિયા કતકમ્મં પકાસેન્તો –

૫૬. ‘‘ભરિયા મમેસા અહુ ભદન્તે, અદાયિકા મચ્છરિની કદરિયા;

સા મં દદન્તં સમણબ્રાહ્મણાનં, અક્કોસતિ ચ પરિભાસતિ ચ.

૫૭. ‘‘ગૂથઞ્ચ મુત્તં રુહિરઞ્ચ પુબ્બં, પરિભુઞ્જ ત્વં અસુચિં સબ્બકાલં;

એતં તે પરલોકસ્મિં હોતુ, વત્થા ચ તે કિતકસમા ભવન્તુ;

એતાદિસં દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, ઇધાગતા ચિરરત્તાય ખાદતી’’તિ. –

દ્વે ગાથા અભાસિ. તત્થ અદાયિકાતિ કસ્સચિ કિઞ્ચિપિ અદાનસીલા. મચ્છરિની કદરિયાતિ પઠમં મચ્છેરમલસ્સ સભાવેન મચ્છરિની, તાય ચ પુનપ્પુનં આસેવનતાય થદ્ધમચ્છરિની, તાય કદરિયા અહૂતિ યોજના. ઇદાનિ તસ્સા તમેવ કદરિયતં દસ્સેન્તો ‘‘સા મં દદન્ત’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ એતાદિસન્તિ એવરૂપં યથાવુત્તવચીદુચ્ચરિતાદિં ચરિત્વા. ઇધાગતાતિ ઇમં પેતલોકં આગતા, પેતત્તભાવં ઉપગતા. ચિરરત્તાય ખાદતીતિ ચિરકાલં ગૂથાદિમેવ ખાદતિ. તસ્સા હિ યેનાકારેન અક્કુટ્ઠં, તેનેવાકારેન પવત્તમાનમ્પિ ફલં. યં ઉદ્દિસ્સ અક્કુટ્ઠં, તતો અઞ્ઞત્થ પથવિયં કમન્તકસઙ્ખાતે મત્થકે અસનિપાતો વિય અત્તનો ઉપરિ પતતિ.

એવં સો દેવપુત્તો તાય પુબ્બે કતકમ્મં કથેત્વા પુન તં ભિક્ખું આહ – ‘‘અત્થિ પન, ભન્તે, કોચિ ઉપાયો ઇમં પેતલોકતો મોચેતુ’’ન્તિ? ‘‘અત્થી’’તિ ચ વુત્તે ‘‘કથેથ, ભન્તે’’તિ. યદિ ભગવતો અરિયસઙ્ઘસ્સ ચ એકસ્સેવ વા ભિક્ખુનો દાનં દત્વા ઇમિસ્સા ઉદ્દિસિયતિ, અયઞ્ચ તં અનુમોદતિ, એવમેતિસ્સા ઇતો દુક્ખતો મુત્તિ ભવિસ્સતીતિ. તં સુત્વા દેવપુત્તો તસ્સ ભિક્ખુનો પણીતં અન્નપાનં દત્વા તં દક્ખિણં તસ્સા પેતિયા આદિસિ. તાવદેવ સા પેતી સુહિતા પીણિન્દ્રિયા દિબ્બાહારસ્સ તિત્તા અહોસિ. પુન તસ્સેવ ભિક્ખુનો હત્થે દિબ્બસાટકયુગં ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ દત્વા તઞ્ચ દક્ખિણં પેતિયા આદિસિ. તાવદેવ ચ સા દિબ્બવત્થનિવત્થા દિબ્બાલઙ્કારવિભૂસિતા સબ્બકામસમિદ્ધા દેવચ્છરાપટિભાગા અહોસિ. સો ચ ભિક્ખુ તસ્સ દેવપુત્તસ્સ ઇદ્ધિયા તદહેવ સાવત્થિં પત્વા જેતવનં પવિસિત્વા ભગવતો સન્તિકં ઉપગન્ત્વા વન્દિત્વા તં સાટકયુગં દત્વા તં પવત્તિં આરોચેસિ. ભગવાપિ તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

મહાપેસકારપેતિવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.