૪. પિટ્ઠધીતલિકપેતવત્થુવણ્ણના

યં કિઞ્ચારમ્મણં કત્વાતિ ઇદં સત્થા સાવત્થિયં જેતવને વિહરન્તો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિનો દાનં આરબ્ભ કથેસિ. અનાથપિણ્ડિકસ્સ કિર ગહપતિનો ધીતુ ધીતાય દારિકાય ધાતિ પિટ્ઠધીતલિકં અદાસિ ‘‘અયં તે ધીતા, ઇમં ગહેત્વા કીળસ્સૂ’’તિ. સા તત્થ ધીતુસઞ્ઞં ઉપ્પાદેસિ. અથસ્સા એકદિવસં તં ગહેત્વા કીળન્તિયા પમાદેન પતિત્વા ભિજ્જિ. તતો દારિકા ‘‘મમ ધીતા મતા’’તિ પરોદિ. તં રોદન્તિં કોચિપિ ગેહજનો સઞ્ઞાપેતું નાસક્ખિ. તસ્મિઞ્ચ સમયે સત્થા અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિનો ગેહે પઞ્ઞત્તે આસને નિસિન્નો હોતિ, મહાસેટ્ઠિ ચ ભગવતો સમીપે નિસિન્નો અહોસિ. ધાતિ તં દારિકં ગહેત્વા સેટ્ઠિસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. સેટ્ઠિ તં દિસ્વા ‘‘કિસ્સાયં દારિકા રોદતી’’તિ આહ. ધાતિ તં પવત્તિં સેટ્ઠિસ્સ આરોચેસિ. સેટ્ઠિ તં દારિકં અઙ્કે નિસીદાપેત્વા ‘‘તવ ધીતુદાનં દસ્સામી’’તિ સઞ્ઞાપેત્વા સત્થુ આરોચેસિ – ‘‘ભન્તે, મમ નત્તુધીતરં પિટ્ઠધીતલિકં ઉદ્દિસ્સ દાનં દાતુકામો, તં મે પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સ્વાતનાય અધિવાસેથા’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ભગવા દુતિયદિવસે પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સેટ્ઠિસ્સ ઘરં ગન્ત્વા ભત્તકિચ્ચં કત્વા અનુમોદનં કરોન્તો –

૧૦. ‘‘યં કિઞ્ચારમ્મણં કત્વા, દજ્જા દાનં અમચ્છરી;

પુબ્બપેતે ચ આરબ્ભ, અથ વા વત્થુદેવતા.

૧૧. ‘‘ચત્તારો ચ મહારાજે, લોકપાલે યસસ્સિને;

કુવેરં ધતરટ્ઠઞ્ચ, વિરૂપક્ખં વિરૂળ્હકં;

તે ચેવ પૂજિતા હોન્તિ, દાયકા ચ અનિપ્ફલા.

૧૨. ‘‘ન હિ રુણ્ણં વા સોકો વા, યા ચઞ્ઞા પરિદેવના;

ન તં પેતસ્સ અત્થાય, એવં તિટ્ઠન્તિ ઞાતયો.

૧૩. ‘‘અયઞ્ચ ખો દક્ખિણા દિન્ના, સઙ્ઘમ્હિ સુપ્પતિટ્ઠિતા;

દીઘરત્તં હિતાયસ્સ, ઠાનસો ઉપકપ્પતી’’તિ. – ઇમા ગાથા અભાસિ;

૧૦. તત્થ યં કિઞ્ચારમ્મણં કત્વાતિ મઙ્ગલાદીસુ અઞ્ઞતરં યં કિઞ્ચિ આરબ્ભ ઉદ્દિસ્સ. દજ્જાતિ દદેય્ય. અમચ્છરીતિ અત્તનો સમ્પત્તિયા પરેહિ સાધારણભાવાસહનલક્ખણસ્સ મચ્છેરસ્સ અભાવતો અમચ્છરી, પરિચ્ચાગસીલો મચ્છરિયલોભાદિચિત્તમલં દૂરતો કત્વા દાનં દદેય્યાતિ અધિપ્પાયો. પુબ્બપેતે ચ આરબ્ભાતિ પુબ્બકેપિ પેતે ઉદ્દિસ્સ. વત્થુદેવતાતિ ઘરવત્થુઆદીસુ અધિવત્થા દેવતા આરબ્ભાતિ યોજના. અથ વાતિ ઇમિના અઞ્ઞેપિ દેવમનુસ્સાદિકે યે કેચિ આરબ્ભ દાનં દદેય્યાતિ દસ્સેતિ.

૧૧. તત્થ દેવેસુ તાવ એકચ્ચે પાકટે દેવે દસ્સેન્તો ‘‘ચત્તારો ચ મહારાજે’’તિ વત્વા પુન તે નામતો ગણ્હન્તો ‘‘કુવેર’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ કુવેરન્તિ વેસ્સવણં. ધતરટ્ઠન્તિઆદીનિ સેસાનં તિણ્ણં લોકપાલાનં નામાનિ. તે ચેવ પૂજિતા હોન્તીતિ તે ચ મહારાજાનો પુબ્બપેતવત્થુદેવતાયો ચ ઉદ્દિસનકિરિયાય પટિમાનિકા હોન્તિ. દાયકા ચ અનિપ્ફલાતિ યે દાનં દેન્તિ, તે દાયકા ચ પરેસં ઉદ્દિસનમત્તેન ન નિપ્ફલા, અત્તનો દાનફલસ્સ ભાગિનો એવ હોન્તિ.

૧૨. ઇદાનિ ‘‘યે અત્તનો ઞાતીનં મરણેન રોદન્તિ પરિદેવન્તિ સોચન્તિ, તેસં તં નિરત્થકં, અત્તપરિતાપનમત્તમેવા’’તિ દસ્સેતું ‘‘ન હિ રુણ્ણં વા’’તિ ગાથમાહ. તત્થ રુણ્ણન્તિ રુદિતં અસ્સુમોચનં ન હિ કાતબ્બન્તિ વચનસેસો. સોકોતિ સોચનં ચિત્તસન્તાપો, અન્તોનિજ્ઝાનન્તિ અત્થો. યા ચઞ્ઞા પરિદેવનાતિ યા ચ રુણ્ણસોકતો અઞ્ઞા પરિદેવના, ‘‘કહં એકપુત્તકા’’તિઆદિવાચાવિપ્પલાપો, સોપિ ન કાતબ્બોતિ અત્થો. સબ્બત્થ વા-સદ્દો વિકપ્પનત્થો. ન તં પેતસ્સ અત્થાયાતિ યસ્મા રુણ્ણં વા સોકો વા પરિદેવના વાતિ સબ્બમ્પિ તં પેતસ્સ કાલકતસ્સ અત્થાય ઉપકારાય ન હોતિ, તસ્મા ન હિ તં કાતબ્બં, તથાપિ એવં તિટ્ઠન્તિ ઞાતયો અવિદ્દસુનોતિ અધિપ્પાયો.

૧૩. એવં રુણ્ણાદીનં નિરત્થકભાવં દસ્સેત્વા ઇદાનિ યા પુબ્બપેતાદિકે આરબ્ભ દાયકેન સઙ્ઘસ્સ દક્ખિણા દિન્ના, તસ્સા સાત્થકભાવં દસ્સેન્તો ‘‘અયઞ્ચ ખો દક્ખિણા’’તિ ગાથમાહ. તત્થ અયન્તિ દાયકેન તં દિન્નં દાનં પચ્ચક્ખતો દસ્સેન્તો વદતિ. ચ-સદ્દો બ્યતિરેકત્થો, તેન યથા રુણ્ણાદિ પેતસ્સ ન કસ્સચિ અત્થાય હોતિ, ન એવમયં, અયં પન દક્ખિણા દીઘરત્તં હિતાયસ્સ હોતીતિ વક્ખમાનમેવ વિસેસં જોતેતિ. ખોતિ અવધારણે. દક્ખિણાતિ દાનં. સઙ્ઘમ્હિ સુપ્પતિટ્ઠિતાતિ અનુત્તરે પુઞ્ઞક્ખેત્તે સઙ્ઘે સુટ્ઠુ પતિટ્ઠિતા. દીઘરત્તં હિતાયસ્સાતિ અસ્સ પેતસ્સ ચિરકાલં હિતાય અત્થાય. ઠાનસો ઉપકપ્પતીતિ તઙ્ખણઞ્ઞેવ નિપ્ફજ્જતિ, ન કાલન્તરેતિ અત્થો. અયઞ્હિ તત્થ ધમ્મતા – યં પેતે ઉદ્દિસ્સ દાને દિન્ને પેતા ચે અનુમોદન્તિ, તાવદેવ તસ્સ ફલેન પેતા પરિમુચ્ચન્તીતિ.

એવં ભગવા ધમ્મં દેસેત્વા મહાજનં પેતે ઉદ્દિસ્સ દાનાભિરતમાનસં કત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. પુનદિવસે સેટ્ઠિભરિયા અવસેસા ચ ઞાતકા સેટ્ઠિં અનુવત્તન્તા એવં તેમાસમત્તં મહાદાનં પવત્તેસું. અથ રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘કસ્મા, ભન્તે, ભિક્ખૂ માસમત્તં મમ ઘરં નાગમિંસૂ’’તિ પુચ્છિ. સત્થારા તસ્મિં કારણે કથિતે રાજાપિ સેટ્ઠિં અનુવત્તન્તો બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં પવત્તેસિ, તં દિસ્વા નાગરા રાજાનં અનુવત્તન્તા માસમત્તં મહાદાનં પવત્તેસું. એવં માસદ્વયં પિટ્ઠધીતલિકમૂલકં મહાદાનં પવત્તેસુન્તિ.

પિટ્ઠધીતલિકપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.