૩૭. સલ્લેખટ્ઠઞાણનિદ્દેસવણ્ણના

૮૮. સલ્લેખટ્ઠઞાણનિદ્દેસે રાગો પુથૂતિ રાગો વિસું, લોકુત્તરેહિ અસમ્મિસ્સોતિ અત્થો. એસ નયો સેસેસુ. રાગોતિ રઞ્જનટ્ઠેન. દોસોતિ દુસ્સનટ્ઠેન. મોહોતિ મુય્હનટ્ઠેન. રઞ્જનલક્ખણો રાગો, દુસ્સનલક્ખણો દોસો, મુય્હનલક્ખણો મોહોતિ ઇમે તયો સીસકિલેસે વત્વા ઇદાનિ પભેદતો દસ્સેન્તો કોધોતિઆદિમાહ. તત્થ કુજ્ઝનલક્ખણો કોધોતિ ઇધ સત્તવત્થુકો અધિપ્પેતો. ઉપનન્ધનલક્ખણો ઉપનાહો, દળ્હભાવપ્પત્તો કોધોયેવ. પરગુણમક્ખનલક્ખણો મક્ખો, પરગુણપુઞ્છનન્તિ અત્થો. યુગગ્ગાહલક્ખણો પળાસો, યુગગ્ગાહવસેન પરગુણદસ્સનન્તિ અત્થો. પરસમ્પત્તિખીયનલક્ખણા ઇસ્સા, ઉસૂયનાતિ અત્થો. અત્તસમ્પત્તિનિગૂહનલક્ખણં મચ્છરિયં, ‘‘મય્હં અચ્છરિયં મા પરસ્સ હોતૂ’’તિ અત્થો. અત્તના કતપાપપટિચ્છાદનલક્ખણા માયા, પટિચ્છાદનટ્ઠેન માયા વિયાતિ અત્થો. અત્તનો અવિજ્જમાનગુણપ્પકાસનલક્ખણં સાઠેય્યં, સઠભાવોતિ અત્થો. ચિત્તસ્સ ઉદ્ધુમાતભાવલક્ખણો થમ્ભો, થદ્ધભાવોતિ અત્થો. કરણુત્તરિયલક્ખણો સારમ્ભો. ઉન્નતિલક્ખણો માનો. અબ્ભુન્નતિલક્ખણો અતિમાનો. મત્તભાવલક્ખણો મદો. પઞ્ચસુ કામગુણેસુ ચિત્તવોસગ્ગલક્ખણો પમાદો.

એવં વિસું વિસું કિલેસવસેન પુથૂ દસ્સેત્વા વુત્તકિલેસે ચ અવુત્તે ચ અઞ્ઞે સબ્બસઙ્ગાહિકવસેન દસ્સેતું સબ્બે કિલેસાતિઆદિમાહ. તત્થ દિટ્ઠધમ્મસમ્પરાયેસુ સત્તે કિલેસેન્તિ ઉપતાપેન્તિ વિબાધેન્તીતિ કિલેસા. અકુસલકમ્મપથસઙ્ગહિતા ચ અસઙ્ગહિતા ચ. દુટ્ઠુ ચરિતા, દુટ્ઠા વા ચરિતાતિ દુચ્ચરિતા. તે પન કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતન્તિ તિપ્પકારા. વિપાકં અભિસઙ્ખરોન્તીતિ અભિસઙ્ખારા. તેપિ પુઞ્ઞાભિસઙ્ખારો અપુઞ્ઞાભિસઙ્ખારો આનેઞ્જાભિસઙ્ખારોતિ તિપ્પકારા. વિપાકવસેન ભવં ગચ્છન્તીતિભવગામિનો, ભવગામિનો કમ્મા ભવગામિકમ્મા. ઇમિના અભિસઙ્ખારભાવેપિ સતિ અવેદનીયાનિ કમ્માનિ પટિક્ખિત્તાનિ હોન્તીતિ અયં વિસેસો. ‘‘દુચ્ચરિતા’’તિ ચ ‘‘કમ્મા’’તિ ચ લિઙ્ગવિપલ્લાસો કતો. નાનત્તેકત્તન્તિ એત્થ ઉદ્દેસે એકત્તસદ્દસ્સ અભાવેપિ નાનત્તેકત્તાનં અઞ્ઞમઞ્ઞાપેક્ખત્તા એકત્તમ્પિ નિદ્દિસિતુકામેન ‘‘નાનત્તેકત્ત’’ન્તિ ઉદ્દેસો કતો. નાનત્તસલ્લેખકે એકત્તે દસ્સિતે સલ્લેખઞાણં સુખેન દસ્સીયતીતિ. નાનત્તન્તિ અનવટ્ઠિતત્તા સપરિપ્ફન્દત્તા ચ નાનાસભાવો. એકત્તન્તિ અવટ્ઠિતત્તા અપરિપ્ફન્દત્તા ચ એકસભાવો.

ચરણતેજોતિ ચરન્તિ તેન અગતં દિસં નિબ્બાનં ગચ્છન્તીતિ ચરણં. કિં તં? સીલં. તદેવ પટિપક્ખતાપનટ્ઠેન તેજો. ગુણતેજોતિ સીલેન લદ્ધપતિટ્ઠો સમાધિતેજો. પઞ્ઞાતેજોતિ સમાધિના લદ્ધપતિટ્ઠો વિપસ્સનાતેજો. પુઞ્ઞતેજોતિ વિપસ્સનાહિ લદ્ધપતિટ્ઠો અરિયમગ્ગકુસલતેજો. ધમ્મતેજોતિ ચતુન્નં તેજાનં પતિટ્ઠાભૂતો બુદ્ધવચનતેજો. ચરણતેજેન તેજિતત્તાતિ સીલતેજેન તિખિણીકતત્તા. દુસ્સીલ્યતેજન્તિ દુસ્સીલભાવસઙ્ખાતં તેજં. તમ્પિ હિ સન્તાનં તાપનતો તેજો નામ. પરિયાદિયતીતિ ખેપેતિ. અગુણતેજન્તિ સમાધિસ્સ પટિપક્ખં વિક્ખેપતેજં. દુપ્પઞ્ઞતેજન્તિ વિપસ્સનાઞાણપટિપક્ખં મોહતેજં. અપુઞ્ઞતેજન્તિ તંતંમગ્ગવજ્ઝકિલેસપ્પહાનેન કિલેસસહાયં અકુસલકમ્મતેજં. ન કેવલઞ્હેતં અપુઞ્ઞમેવ ખેપેતિ, ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હં અસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતી’’તિ (અ. નિ. ૪.૨૩૩; દી. નિ. ૩.૩૧૨; મ. નિ. ૨.૧૮) વચનતો કુસલકમ્મમ્પિ ખેપેતિયેવ. પુઞ્ઞતેજપટિપક્ખવસેન અપુઞ્ઞતેજમેવ વુત્તં. અધમ્મતેજન્તિ નાનાતિત્થિયાનં સમયવચનતેજં. ઇમસ્સ ઞાણસ્સ ઉદ્દેસવણ્ણનાયં વુત્તે દુતિયે અત્થવિકપ્પે રાગાદયો એકૂનવીસતિ પુથુ દુસ્સીલ્યતેજા હોન્તિ. ‘‘અભિસઙ્ખારા, ભવગામિકમ્મા’’તિ એત્થ અપુઞ્ઞાભિસઙ્ખારા અકુસલકમ્મઞ્ચ અપુઞ્ઞતેજા હોન્તિ, આનેઞ્જાભિસઙ્ખારાનિ લોકિયકુસલકમ્માનિ પુઞ્ઞતેજેનેવ ખેપનીયતો અપુઞ્ઞતેજપક્ખિકાવ હોન્તિ. કામચ્છન્દાદયો પઞ્ચદસ નાનત્તા અગુણતેજા હોન્તિ, નિચ્ચસઞ્ઞાદયો અટ્ઠારસ નાનત્તા દુપ્પઞ્ઞતેજા હોન્તિ, ચતુમગ્ગવજ્ઝા ચત્તારો નાનત્તા અપુઞ્ઞતેજા હોન્તિ. સોતાપત્તિમગ્ગવજ્ઝનાનત્તેન અધમ્મતેજો સઙ્ગહેતબ્બો.

નિદ્દેસે સલ્લેખપટિપક્ખેન અસલ્લેખેન સલ્લેખં દસ્સેતુકામેન અસલ્લેખપુબ્બકો સલ્લેખો નિદ્દિટ્ઠો. નેક્ખમ્માદયો સત્તતિંસ એકત્તધમ્માવ પચ્ચનીકાનં સલ્લિખનતો ‘‘સલ્લેખો’’તિ વુત્તા. તસ્મિં નેક્ખમ્માદિકે સત્તતિંસપભેદે સલ્લેખે ઞાણં સલ્લેખટ્ઠે ઞાણન્તિ.

સલ્લેખટ્ઠઞાણનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.