૧૪. પચ્ચવેક્ખણઞાણનિદ્દેસવણ્ણના

૬૫. પચ્ચવેક્ખણઞાણનિદ્દેસે મગ્ગક્ખણેયેવ હેતુટ્ઠેન પઠમં મગ્ગઙ્ગાનિ વિસું વિસું વત્વા પુન મગ્ગઙ્ગભૂતે ચ અમગ્ગઙ્ગભૂતે ચ ધમ્મે ‘‘બુજ્ઝનટ્ઠેન બોધી’’તિ લદ્ધનામસ્સ અરિયસ્સ અઙ્ગભાવેન બોજ્ઝઙ્ગે વિસું દસ્સેસિ. સતિધમ્મવિચયવીરિયસમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગા હિ મગ્ગઙ્ગાનેવ, પીતિપસ્સદ્ધિઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગા અમગ્ગઙ્ગાનિ. પુન બલવસેન ઇન્દ્રિયવસેન ચ વિસું નિદ્દિટ્ઠેસુ સદ્ધા એવ અમગ્ગઙ્ગભૂતા. પુન મગ્ગક્ખણે જાતેયેવ ધમ્મે રાસિવસેન દસ્સેન્તો આધિપતેય્યટ્ઠેનાતિઆદિમાહ. તત્થ ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિપટ્ઠાનાતિ એકાવ નિબ્બાનારમ્મણા સતિ કાયવેદનાચિત્તધમ્મેસુ સુભસુખનિચ્ચઅત્તસઞ્ઞાપહાનકિચ્ચસાધનવસેન ચત્તારો સતિપટ્ઠાના નામ. નિબ્બાનારમ્મણં એકમેવ વીરિયં ઉપ્પન્નાનુપ્પન્નાનં અકુસલાનં પહાનાનુપ્પત્તિકિચ્ચસ્સ, અનુપ્પન્નુપ્પન્નાનં કુસલાનં ઉપ્પાદટ્ઠિતિકિચ્ચસ્સ સાધનવસેન ચત્તારો સમ્મપ્પધાના નામ.

તથટ્ઠેન સચ્ચાતિ દુક્ખભાવાદીસુ અવિસંવાદકટ્ઠેન ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ. એતાનેવ ચેત્થ પટિવેધટ્ઠેન તદા સમુદાગતાનિ, ‘‘અમતોગધં નિબ્બાન’’ન્તિ વિસું વુત્તં નિબ્બાનઞ્ચ, સેસા પન ધમ્મા પટિલાભટ્ઠેન તદા સમુદાગતા. ‘‘તથટ્ઠેન સચ્ચા તદા સમુદાગતા’’તિ વચનતો મગ્ગફલપરિયોસાને અવસ્સં ચત્તારિ સચ્ચાનિ પચ્ચવેક્ખતીતિ નિટ્ઠમેત્થ ગન્તબ્બં. ‘‘કતં કરણીયં નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ (દી. નિ. ૧.૨૪૮) વચનતો ચ ‘‘દુક્ખં મે પરિઞ્ઞાતં, સમુદયો મે પહીનો, નિરોધો મે સચ્છિકતો, મગ્ગો ચ મે ભાવિતો’’તિ પચ્ચવેક્ખણં વુત્તમેવ હોતિ. તથા પચ્ચવેક્ખણં યુજ્જતિ ચ. સમુદયોતિ ચેત્થ તંતંમગ્ગવજ્ઝોયેવ વેદિતબ્બો. એત્થ વુત્તસમુદયપચ્ચવેક્ખણવસેનેવ અટ્ઠકથાયં દુવિધં કિલેસપચ્ચવેક્ખણં મગ્ગફલનિબ્બાનપચ્ચવેક્ખણાનિ ઇધ સરૂપેનેવ આગતાનીતિ વુત્તાનિ. કેવલં દુક્ખપચ્ચવેક્ખણમેવ ન વુત્તં. કિઞ્ચાપિ ન વુત્તં, અથ ખો પાઠસબ્ભાવતો યુત્તિસબ્ભાવતો ચ ગહેતબ્બમેવ. સચ્ચપટિવેધત્થઞ્હિ પટિપન્નસ્સ નિટ્ઠિતે સચ્ચપટિવેધે સયં કતકિચ્ચપચ્ચવેક્ખણં યુત્તમેવાતિ. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમથોતિઆદિ મગ્ગસમ્પયુત્તે એવ સમથવિપસ્સનાધમ્મે એકરસટ્ઠેન અનતિવત્તનટ્ઠેન ચ દસ્સેતું વુત્તં. સંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધીતિ સમ્માવાચાકમ્મન્તાજીવા એવ. અવિક્ખેપટ્ઠેન ચિત્તવિસુદ્ધીતિ સમ્માસમાધિ એવ. દસ્સનટ્ઠેન દિટ્ઠિવિસુદ્ધીતિ સમ્માદિટ્ઠિયેવ. વિમુત્તટ્ઠેનાતિ સમુચ્છેદવસેન મગ્ગવજ્ઝકિલેસેહિ મુચ્ચનટ્ઠેન, નિબ્બાનારમ્મણે વા અધિમુચ્ચનટ્ઠેન. વિમોક્ખોતિ સમુચ્છેદવિમોક્ખો, અરિયમગ્ગોયેવ. પટિવેધટ્ઠેન વિજ્જાતિ સચ્ચપટિવેધટ્ઠેન વિજ્જા, સમ્માદિટ્ઠિયેવ. પરિચ્ચાગટ્ઠેન વિમુત્તીતિ મગ્ગવજ્ઝકિલેસાનં પજહનટ્ઠેન તતો મુચ્ચનતો વિમુત્તિ, અરિયમગ્ગોયેવ. સમુચ્છેદટ્ઠેન ખયે ઞાણન્તિ કિલેસસમુચ્છિન્દનટ્ઠેન કિલેસક્ખયકરે અરિયમગ્ગે ઞાણં, સમ્માદિટ્ઠિયેવ.

છન્દાદયો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બા. કેવલઞ્હેત્થ મગ્ગક્ખણેયેવ મગ્ગસ્સ આદિમજ્ઝપરિયોસાનાકારેન દસ્સિતા. વિમુત્તીતિ ચેત્થ મગ્ગવિમુત્તિયેવ. ‘‘તથટ્ઠેન સચ્ચા’’તિ એત્થ ગહિતમ્પિ ચ નિબ્બાનં ઇધ પરિયોસાનભાવદસ્સનત્થં પુન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. ફલક્ખણેપિ એસેવ નયો. એત્થ પન હેતુટ્ઠેન મગ્ગોતિ ફલમગ્ગભાવેનેવ. સમ્મપ્પધાનાતિ મગ્ગક્ખણે ચતુકિચ્ચસાધકસ્સ વીરિયકિચ્ચસ્સ ફલસ્સ ઉપ્પાદક્ખણે સિદ્ધત્તા વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અઞ્ઞથા હિ ફલક્ખણે સમ્મપ્પધાના એવ ન લબ્ભન્તિ. વુત્તઞ્હિ મગ્ગક્ખણે સત્તતિંસ બોધિપક્ખિયધમ્મે ઉદ્ધરન્તેન થેરેન ‘‘ફલક્ખણે ઠપેત્વા ચત્તારો સમ્મપ્પધાને અવસેસા તેત્તિંસ ધમ્મા લબ્ભન્તી’’તિ. એવમેવ પટિવેધકિચ્ચાદિસિદ્ધિવસેન સચ્ચાદીનિપિ યથાયોગં વેદિતબ્બાનિ. વિમોક્ખોતિ ચ ફલવિમોક્ખો. વિમુત્તીતિ ફલવિમુત્તિ. પટિપ્પસ્સદ્ધટ્ઠેન અનુપ્પાદે ઞાણં વુત્તત્થમેવ. વુટ્ઠહિત્વાતિ અન્તરા વુટ્ઠાનાભાવા ફલાવસાનેન એવં વુત્તં. ઇમે ધમ્મા તદા સમુદાગતાતિ ઇમે વુત્તપ્પકારા ધમ્મા મગ્ગક્ખણે ફલક્ખણે ચ સમુદાગતાતિ પચ્ચવેક્ખતીતિ ઇતિ-સદ્દં પાઠસેસં કત્વા સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો.

પચ્ચવેક્ખણઞાણનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.