૧૦. ગોત્રભુઞાણનિદ્દેસવણ્ણના

૫૯. ગોત્રભુઞાણનિદ્દેસે અભિભુય્યતીતિ અભિભવતિ અતિક્કમતિ. બહિદ્ધા સઙ્ખારનિમિત્તન્તિ સકસન્તાનપ્પવત્તઅકુસલક્ખન્ધતો બહિદ્ધાભૂતં સઙ્ખારનિમિત્તં. લોકિકસઙ્ખારા હિ કિલેસાનં નિમિત્તત્તા, નિમિત્તાકારેન ઉપટ્ઠાનતો વા નિમિત્તન્તિ વુચ્ચન્તિ. અભિભુય્યતીતિ ગોત્રભૂતિ ચ પુથુજ્જનગોત્તાભિભવનતો ગોત્રભુભાવો વુત્તો. પક્ખન્દતીતિ ગોત્રભૂતિ અરિયગોત્તભાવનતો ગોત્રભુભાવો વુત્તો. અભિભુય્યિત્વા પક્ખન્દતીતિ ગોત્રભૂતિ ઉભો અત્થે સમાસેત્વા વુત્તં. વુટ્ઠાતીતિ ગોત્રભૂતિ ચ વિવટ્ટતીતિ ગોત્રભૂતિ ચ માતિકાય વુટ્ઠાનવિવટ્ટનપદાનુરૂપેન પુથુજ્જનગોત્તાભિભવનત્થોયેવ વુત્તો. સમથવસેન વુત્તગોત્રભૂનં પન નીવરણાદિગોત્તાભિભવનતો ગોત્રભૂતિ, ‘‘સોતાપત્તિફલસમાપત્તત્થાયા’’તિઆદીસુ છસુ સમાપત્તિવારેસુ ઉપ્પાદાદિગોત્તાભિભવનતો ગોત્રભૂતિ, ‘‘સકદાગામિમગ્ગં પટિલાભત્થાયા’’તિઆદીસુ તીસુ મગ્ગવારેસુ સોતાપન્નાદિગોત્તાભિભવનતો ગોત્રભૂતિ અત્થો વેદિતબ્બો. ગોત્તત્થો ચેત્થ બીજત્થો. વત્તનિપકરણે કિર વુત્તં – ગોત્તં વુચ્ચતિ નિબ્બાનં સબ્બપરિપન્થેહિ ગુત્તત્તા, તં પટિપજ્જતીતિ ગોત્રભૂતિ, અટ્ઠ સમાપત્તિયોપિ ગોત્તં ગોત્રભુપરિપન્થેહિ ગુત્તત્તા, તં ગોત્તં પટિપજ્જતીતિ ગોત્રભૂતિ વુત્તં. ‘‘ચતુન્નં મગ્ગાનંયેવ ગોત્રભુ નિબ્બાનારમ્મણં, ચતસ્સન્નં ફલસમાપત્તીનં ગોત્રભુ સઙ્ખારારમ્મણં ફલસમાપત્તિનિન્નત્તા’’તિ વદન્તિ. વુત્તઞ્હેતં વિસુદ્ધિમગ્ગે – ‘‘તસ્સ પવત્તાનુપુબ્બવિપસ્સનસ્સ સઙ્ખારારમ્મણગોત્રભુઞાણાનન્તરં ફલસમાપત્તિવસેન નિરોધે ચિત્તં અપ્પેતી’’તિ (વિસુદ્ધિ. ૨.૮૬૩). તેનેવેત્થ મગ્ગવારેસુ સોળસમં કત્વા ગહિતસ્સ બહિદ્ધાસઙ્ખારનિમિત્તપદસ્સ સમાપત્તિવારેસુ છટ્ઠં કત્વા ગહણં ન કતન્તિ વેદિતબ્બં. ઇતરથા હિ મૂલપદગહણેન ગહેતબ્બં ભવેય્ય.

અઞ્ઞે પન ‘‘યો નિબ્બાને પઠમાભોગો પઠમસમન્નાહારો, અયં વુચ્ચતિ ગોત્રભૂ’’તિ વદન્તિ. તં ફલં સન્ધાય ન યુજ્જતિ. પન્નરસ ગોત્રભુધમ્મા કુસલાતિ એત્થ અરહતો અભિભવિતબ્બનીવરણાભાવતો વિતક્કવિચારાદીનં સુખેનેવ પહાતબ્બભાવતો ચ અભિભવનટ્ઠેન ગોત્રભુનામં નારહન્તીતિ કત્વા ગોત્રભૂનં અબ્યાકતતા ન વુત્તાતિ વેદિતબ્બા. અરહતા પન ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જન્તેન સઙ્ખારે અનભિભુય્ય સમાપજ્જિતું ન સક્કાતિ ‘‘તયો ગોત્રભુધમ્મા અબ્યાકતા’’તિ વુત્તા. કેચિ પન ‘‘અટ્ઠ સમાપત્તિયો નિબ્બેધભાગિયા એવ ઇધ નિદ્દિટ્ઠા, તસ્મા અટ્ઠ સમાપત્તિગોત્રભૂ કુસલા હોન્તી’’તિ વદન્તિ. તથા સઙ્ખારુપેક્ખાયપિ વેદિતબ્બં.

૬૦. સામિસઞ્ચાતિઆદીસુ વટ્ટામિસલોકામિસકિલેસામિસાનં કિલેસામિસેન સામિસં સનિકન્તિકત્તા. કિં તં? અટ્ઠવિધં સમથગોત્રભુઞાણં. વટ્ટામિસન્તિ ચેત્થ તેભૂમકવટ્ટમેવ. લોકામિસન્તિ પઞ્ચ કામગુણા. કિલેસામિસન્તિ કિલેસા એવ. નિરામિસન્તિ દસવિધં વિપસ્સનાગોત્રભુઞાણં અનિકન્તિકત્તા. ન હિ અરિયા ગોત્રભુસ્મિં નિકન્તિં કરોન્તિ. પોત્થકે ‘‘સામિસઞ્ચે’’તિ લિખન્તિ, તં ન સુન્દરતરં. એવમેવ પણિહિતઞ્ચ અપ્પણિહિતં સઞ્ઞુત્તઞ્ચ વિસઞ્ઞુત્તં વુટ્ઠિતઞ્ચ અવુટ્ઠિતં વેદિતબ્બં. નિકન્તિપણિધિયા હિ પણિહિતં પત્થિતન્તિ અત્થો. તદભાવેન અપ્પણિહિતં. નિકન્તિસઞ્ઞોગેનેવ સઞ્ઞુત્તં. તદભાવેન વિસઞ્ઞુત્તં. વુટ્ઠિતન્તિ વિપસ્સનાગોત્રભુઞાણમેવ. તઞ્હિ નિકન્તિચ્છેદકત્તા વુટ્ઠિતં નામ. ઇતરં અવુટ્ઠિતં. બહિદ્ધા વુટ્ઠાનત્તા વા વુટ્ઠિતં. ફલગોત્રભુપિ હિ નિબ્બાનજ્ઝાસયવસેન નિબ્બાનાભિમુખીભૂતત્તા બહિદ્ધાસઙ્ખારનિમિત્તા વુટ્ઠિતં નામાતિ વેદિતબ્બં. હેટ્ઠાભિભવનવુટ્ઠાનવિવટ્ટનવારેસુપિ ફલગોત્રભુ અજ્ઝાસયવસેન નિબ્બાનાભિમુખીભૂતત્તા અભિભુય્યતિ વુટ્ઠાતિ વિવટ્ટતીતિ વેદિતબ્બં. તિણ્ણં વિમોક્ખાન પચ્ચયાતિ તિણ્ણં લોકુત્તરવિમોક્ખાનં સમથગોત્રભુ પકતૂપનિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, વિપસ્સનાગોત્રભુ અનન્તરસમનન્તરૂપનિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ. પઞ્ઞા યસ્સ પરિચ્ચિતાતિ પુબ્બભાગપઞ્ઞા યસ્સ પરિચિતા પરિચિણ્ણા. કુસલો વિવટ્ટે વુટ્ઠાનેતિ અસમ્મોહવસેનેવ વિવટ્ટસઙ્ખાતે ગોત્રભુઞાણે કુસલો છેકો, પુબ્બભાગઞાણેન વા કુસલો. નાનાદિટ્ઠીસુ ન કમ્પતીતિ સમુચ્છેદેન પહીનાસુ નાનપ્પકારાસુ દિટ્ઠીસુ ન વેધતીતિ.

ગોત્રભુઞાણનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.