૯. પરિવત્તનહારવિભઙ્ગવણ્ણના

૩૫. તત્થ કતમો પરિવત્તનો હારોતિ પરિવત્તનહારવિભઙ્ગો. તત્થ યસ્મા સંવણ્ણિયમાને સુત્તે યથાનિદ્દિટ્ઠાનં કુસલાકુસલધમ્માનં પટિપક્ખભૂતે અકુસલકુસલધમ્મે પહાતબ્બભાવાદિવસેન નિદ્ધારણં પટિપક્ખતો પરિવત્તનં, તસ્મા ‘‘સમ્માદિટ્ઠિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ નિજ્જિણ્ણા ભવતી’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ સમ્મા પસત્થા, સુન્દરા દિટ્ઠિ એતસ્સાતિ સમ્માદિટ્ઠિ, તસ્સ. સા પનસ્સ સમ્માદિટ્ઠિતા પુબ્બભાગસમ્માદિટ્ઠિયા વા લોકુત્તરસમ્માદિટ્ઠિયા વા વેદિતબ્બા. મિચ્છાદિટ્ઠિ નિજ્જિણ્ણા ભવતીતિ પુરિમનયે વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિયા પહીના હોતિ, વિક્ખમ્ભિતાતિ અત્થો. પચ્છિમનયે પઠમમગ્ગસમ્માદિટ્ઠિયા પહીના સમુચ્છિન્નાતિ અત્થો.

યે ચસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિપચ્ચયાતિ મિચ્છાભિનિવેસહેતુ યે અરિયાનં અદસ્સનકામતાદયો લોભાદયો પાણાતિપાતાદયો ચ અનેકે લામકટ્ઠેન પાપકા અકોસલ્લસમ્ભૂતટ્ઠેન અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જેય્યું. ઇમસ્સ આરદ્ધવિપસ્સકસ્સ અરિયસ્સ ચ. ધમ્માતિ સમથવિપસ્સનાધમ્મા, સત્તત્તિંસબોધિપક્ખિયધમ્મા વા અનુપ્પન્ના વા સમ્ભવન્તિ ઉપ્પન્ના, ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ. સમ્માસઙ્કપ્પસ્સાતિઆદીનમ્પિ ઇમિનાવ નયેન અત્થો વેદિતબ્બો. અયં પન વિસેસો – સમ્માવિમુત્તિઆદીનં મિચ્છાવિમુત્તિ અવિમુત્તાવ સમાના ‘‘વિમુત્તા મય’’ન્તિ એવંસઞ્ઞિનો અવિમુત્તિયં વા વિમુત્તિસઞ્ઞિનો. તત્રાયં વચનત્થો – મિચ્છા પાપિકા વિમુત્તિ વિમોક્ખો એતસ્સાતિ મિચ્છાવિમુત્તિ. અટ્ઠઙ્ગા ચ મિચ્છાવિમુત્તિ યથાવુત્તેનાકારેન મિચ્છાભિનિવેસવસેન ચ પવત્તા અન્તદ્વયલક્ખણા. સમ્માવિમુત્તિ પન ફલધમ્મા, મિચ્છાદિટ્ઠિકે સમાસેવતો મિચ્છાવિમોક્ખો વા મિચ્છાવિમુત્તિ. મિચ્છાવિમુત્તિઞાણદસ્સનં પન મિચ્છાવિમોક્ખે મિચ્છાદિટ્ઠિયા ચ સારન્તિ ગહણવસેન પવત્તો અકુસલચિત્તુપ્પાદો અન્તમસો પાપં કત્વા ‘‘સુકતં મયા’’તિ પચ્ચવેક્ખતો ઉપ્પન્નમોહો ચ. સમ્માવિમુત્તિઞાણદસ્સનસ્સાતિ એત્થ સેક્ખાનં પચ્ચવેક્ખણઞાણં સમ્માવિમુત્તિઞાણદસ્સનન્તિ અધિપ્પેતં. તઞ્હિ ઉત્તરિભાવનાપારિપૂરિયા સંવત્તતિ.

૩૬. એવં સમ્માદિટ્ઠિઆદિમુખેન મિચ્છાદિટ્ઠિઆદિં દસ્સેત્વા પુન પાણાતિપાતઅદિન્નાદાનકામેસુમિચ્છાચારાદિતો વેરમણિયાદીહિ પાણાતિપાતાદીનં પરિવત્તનં દસ્સેતું ‘‘યસ્સા’’તિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ કાલવાદિસ્સાતિ લક્ખણવચનં. કાલેન સાપદેસં પરિયન્તવતિં અત્થસઞ્હિતન્તિ સો સમ્ફપ્પલાપસ્સ પહાનાય પટિપન્નો હોતીતિ વુત્તં.

પુન ‘‘યે ચ ખો કેચી’’તિઆદિના સમ્માદિટ્ઠિઆદિમુખેનેવ મિચ્છાદિટ્ઠિઆદીહિ એવ પરિવત્તનં પકારન્તરેન દસ્સેતિ. તત્થ સન્દિટ્ઠિકાતિ પચ્ચક્ખા. સહધમ્મિકાતિ સકારણા. ગારય્હાતિ ગરહિતબ્બયુત્તા. વાદાનુવાદાતિ વાદા ચેવ અનુવાદા ચ. ‘‘વાદાનુપાતા’’તિપિ પાઠો, વાદાનુપવત્તિયોતિ અત્થો. પુજ્જાતિ પૂજનીયા. પાસંસાતિ પસંસિતબ્બા.

પુન ‘‘યે ચ ખો કેચી’’તિઆદિના મજ્ઝિમાય પટિપત્તિયા અન્તદ્વયપરિવત્તનં દસ્સેતિ. તત્થ ભુઞ્જિતબ્બાતિઆદીનિ ચત્તારિ પદાનિ વત્થુકામવસેન યોજેતબ્બાનિ. ભાવયિતબ્બા બહુલીકાતબ્બાતિ પદદ્વયં કિલેસકામવસેન. તેસં અધમ્મોતિ ભાવેતબ્બો નામ ધમ્મો સિયા, કામા ચ તેસં ભાવેતબ્બા ઇચ્છિતા, કામેહિ ચ વેરમણી કામાનં પટિપક્ખો, ઇતિ સા તેસં અધમ્મો આપજ્જતીતિ અધિપ્પાયો.

નિય્યાનિકો ધમ્મોતિ સહ વિપસ્સનાય અરિયમગ્ગો. દુક્ખોતિ પાપં નિજ્જરાપેસ્સામાતિ પવત્તિતં સરીરતાપનં વદતિ. સુખોતિ અનવજ્જપચ્ચયપરિભોગસુખં. એતેસુપિ વારેસુ વુત્તનયેનેવ અધમ્મભાવાપત્તિ વત્તબ્બા. ઇદાનિ અસુભસઞ્ઞાદિમુખેન સુભસઞ્ઞાદિપરિવત્તનં દસ્સેતું ‘‘યથા વા પના’’તિઆદિ વુત્તં. આરદ્ધવિપસ્સકસ્સ કિલેસાસુચિપગ્ઘરણવસેન તેભૂમકસઙ્ખારા અસુભતો ઉપટ્ઠહન્તીતિ કત્વા વુત્તં ‘‘સબ્બસઙ્ખારેસુ અસુભાનુપસ્સિનો વિહરતો’’તિ. ‘‘યં યં વા પના’’તિઆદિના પટિપક્ખસ્સ લક્ખણં વિભાવેતિ. તત્થ અજ્ઝાપન્નોતિ અધિઆપન્નો, અભિઉપગતો પરિઞ્ઞાતોતિ અત્થો.

પરિવત્તનહારવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.