૧૩. ઉદયમાણવસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના

૭૪. તેરસમે ઉદયસુત્તે – અઞ્ઞાવિમોક્ખન્તિ પઞ્ઞાનુભાવનિજ્ઝાનં તં વિમોક્ખં પુચ્છતિ.

પઠમેનપિ ઝાનેન ઝાયીતિ વિતક્કવિચારપીતિસુખચિત્તેકગ્ગતાસમ્પયુત્તેન પઞ્ચઙ્ગિકેન પઠમજ્ઝાનેન ઝાયતીતિ ઝાયી. દુતિયેનાતિ પીતિસુખચિત્તેકગ્ગતાસમ્પયુત્તેન. તતિયેનાતિ સુખચિત્તેકગ્ગતાસમ્પયુત્તેન. ચતુત્થેનાતિ ઉપેક્ખાચિત્તેકગ્ગતાસમ્પયુત્તેન. સવિતક્કસવિચારેનપિ ઝાનેન ઝાયીતિ ચતુક્કનયપઞ્ચકનયેસુ પઠમજ્ઝાનેન સવિતક્કસવિચારેનપિ ઝાનેન ઝાયતીતિ ઝાયી. અવિતક્કવિચારમત્તેનાતિ પઞ્ચકનયે દુતિયેન ઝાનેન. અવિતક્કઅવિચારેનાતિ દુતિયતતિયાદિઅવસેસઝાનેન. સપ્પીતિકેનાતિ પીતિસમ્પયુત્તેન દુકતિકઝાનેન. નિપ્પીતિકેનાતિ પીતિવિરહિતેન તદવસેસઝાનેન. સાતસહગતેનાતિ સુખસહગતેન તિકચતુક્કઝાનેન. ઉપેક્ખાસહગતેનાતિ ચતુક્કપઞ્ચકેન. સુઞ્ઞતેનપીતિ સુઞ્ઞતવિમોક્ખસમ્પયુત્તેન. અનિમિત્તેનપીતિ અનિચ્ચનિમિત્તં ધુવનિમિત્તં અનિમિત્તઞ્ચ ઉગ્ઘાટેત્વા પટિલદ્ધેન અનિમિત્તેનપિ ઝાનેન ઝાયતીતિ ઝાયી. અપ્પણિહિતેનપીતિ મગ્ગાગમનવસેન પણિધિં સોધેત્વા પરિયાદિયિત્વા ફલસમાપત્તિવસેન અપ્પણિહિતેનપિ. લોકિયેનપીતિ લોકિયેન પઠમદુતિયતતિયચતુત્થેન.

લોકુત્તરેનપીતિ તેનેવ લોકુત્તરસમ્પયુત્તેન. ઝાનરતોતિ ઝાનેસુ અભિરતો. એકત્તમનુયુત્તોતિ એકત્તં એકીભાવં અનુયુત્તો પયુત્તો. સદત્થગરુકોતિ સકત્થગરુકો, ક-કારસ્સાયં દ-કારો કતો. સદત્થોતિ ચ અરહત્તં વેદિતબ્બં. તઞ્હિ અત્તૂપનિબદ્ધટ્ઠેન અત્તાનં અવિજહનટ્ઠેન અત્તનો પરમત્થટ્ઠેન ચ અત્તનો અત્થત્તા સકત્થોતિ વુચ્ચતિ. ફલસમાપત્તિસમાપજ્જનવસેન સકત્થગરુકો, ‘‘નિબ્બાનગરુકો’’તિ એકે. અરજોતિ નિક્કિલેસો. વિરજોતિ વિગતકિલેસો. નિરજોતિ અપનીતકિલેસો, ‘‘વિતરજો’’તિપિ પાઠો, સોયેવત્થો. રજાપગતોતિ કિલેસેહિ દૂરીભૂતો. રજવિપ્પહીનોતિ કિલેસપ્પહીનો. રજવિપ્પયુત્તોતિ કિલેસેહિ મુત્તો.

પાસાણકે ચેતિયેતિ પાસાણપિટ્ઠે પારાયનસુત્તન્તદેસિતટ્ઠાને. સબ્બોસ્સુક્કપટિપ્પસ્સદ્ધત્તાતિ સબ્બેસં કિલેસઉસ્સુક્કાનં પટિપ્પસ્સદ્ધત્તા, નાસિતત્તા આસીનો.

કિચ્ચાકિચ્ચન્તિ ‘‘ઇદં કત્તબ્બં, ઇદં ન કત્તબ્બ’’ન્તિ એવં મનસા ચિન્તેતબ્બં. કરણીયાકરણીયન્તિ કાયદ્વારેન અવસ્સં ઇદં કરણીયં, ઇદં ન કરણીયન્તિ એવં કરણીયાકરણીયં. પહીનન્તિ વિસ્સટ્ઠં. વસિપ્પત્તોતિ પગુણભાવપ્પત્તો.

૭૫. અથ ભગવા યસ્મા ઉદયો ચતુત્થજ્ઝાનલાભી, તસ્માસ્સ પટિલદ્ધઝાનવસેન નાનપ્પકારતો અઞ્ઞાવિમોક્ખં દસ્સેન્તો ઉપરૂપરિગાથમાહ. તત્થ પહાનં કામચ્છન્દાનન્તિ યદિદં પઠમં ઝાનં નિબ્બત્તેન્તસ્સ કામચ્છન્દપહાનં, તમ્પિ અઞ્ઞાવિમોક્ખન્તિ પબ્રૂમિ. એવં સબ્બપદાનિ યોજેતબ્બાનિ.

યા ચિત્તસ્સ અકલ્યતાતિ ચિત્તસ્સ ગિલાનભાવો. ગિલાનો હિ અકલ્લકોતિ વુચ્ચતિ. વિનયેપિ વુત્તં – ‘‘નાહં, ભન્તે, અકલ્લકો’’તિ (પારા. ૧૫૧). અકમ્મઞ્ઞતાતિ ચિત્તગેલઞ્ઞસઙ્ખાતોવ અકમ્મઞ્ઞતાકારો. ઓલીયનાતિ ઓલીયનાકારો. ઇરિયાપથિકચિત્તઞ્હિ ઇરિયાપથં સન્ધારેતું અસક્કોન્તં રુક્ખે વગ્ગુલિ વિય ખીલે લગ્ગિતફાણિતવારકો વિય ચ ઓલીયતિ, તસ્સ તં આકારં સન્ધાય ‘‘ઓલીયના’’તિ વુત્તં. દુતિયપદં ઉપસગ્ગવસેન વડ્ઢિતં. લીનાતિ અવિપ્ફારિકતાય પટિકુટિતં. ઇતરે દ્વે આકારભાવનિદ્દેસા. થિનન્તિ સપ્પિપિણ્ડો વિય અવિપ્ફારિકતાય ઘનભાવેન ઠિતં. થિયનાતિ આકારનિદ્દેસો. થિયિતભાવો થિયિતત્તં, અવિપ્ફારવસેનેવ થદ્ધતાતિ અત્થો (ધ. સ. અટ્ઠ. ૧૧૬૨).

૭૬. ઉપેક્ખાસતિસંસુદ્ધન્તિ ચતુત્થજ્ઝાનઉપેક્ખાસતીહિ સંસુદ્ધં. ધમ્મતક્કપુરેજવન્તિ ઇમિના તસ્મિં ચતુત્થજ્ઝાનવિમોક્ખે ઠત્વા ઝાનઙ્ગાનિ વિપસ્સિત્વા અધિગતં અરહત્તવિમોક્ખં વદતિ. અરહત્તવિમોક્ખસ્સ હિ મગ્ગસમ્પયુત્તસમ્માસઙ્કપ્પાદિભેદો ધમ્મતક્કો પુરેજવો હોતિ. તેનાહ ‘‘ધમ્મતક્કપુરેજવ’’ન્તિ. અવિજ્જાય પભેદનન્તિ એતમેવ ચ અઞ્ઞાવિમોક્ખં અવિજ્જાપભેદનસઙ્ખાતં નિબ્બાનં નિસ્સાય જાતત્તા કારણોપચારેન ‘‘અવિજ્જાય પભેદન’’ન્તિ બ્રૂમીતિ.

યા ચતુત્થે ઝાને ઉપેક્ખાતિ એત્થ ઉપપત્તિતો ઇક્ખતીતિ ઉપેક્ખા, સમં પસ્સતિ અપક્ખપતિતા હુત્વા પસ્સતીતિ અત્થો. ઉપેક્ખનાતિ આકારનિદ્દેસો. અજ્ઝુપેક્ખનાતિ ઉપસગ્ગવસેન પદં વડ્ઢિતં. ચિત્તસમતાતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગભાવો. ચિત્તપ્પસ્સદ્ધતાતિ ચિત્તસ્સ ઊનાતિરિત્તવજ્જિતભાવો. મજ્ઝત્તતાતિ ચિત્તસ્સ મજ્ઝે ઠિતભાવો.

૭૭. એવં અવિજ્જાપભેદવચનેન વુત્તં નિબ્બાનં સુત્વા ‘‘તં કિસ્સ વિપ્પહાનેન વુચ્ચતી’’તિ પુચ્છન્તો ‘‘કિંસુ સંયોજનો’’તિ ગાથમાહ. તત્થ કિંસુ સંયોજનોતિ કિંસંયોજનો. વિચારણન્તિ વિચારણકારણં. કિસ્સસ્સ વિપ્પહાનેનાતિ કિંનામકસ્સ અસ્સ ધમ્મસ્સ વિપ્પહાનેન.

૭૮. અથસ્સ ભગવા તમત્થં બ્યાકરોન્તો ‘‘નન્દિસંયોજનો’’તિ ગાથમાહ. તત્થ વિતક્કસ્સાતિ કામવિતક્કાદિકો વિતક્કો અસ્સ.

૭૯. ઇદાનિ તસ્સ નિબ્બાનસ્સ મગ્ગં પુચ્છન્તો ‘‘કથં સતસ્સા’’તિ ગાથમાહ. તત્થ વિઞ્ઞાણન્તિ અભિસઙ્ખારવિઞ્ઞાણં.

૮૦. અથસ્સ મગ્ગં કથેન્તો ભગવા ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચા’’તિ ગાથમાહ. તત્થ એવં સતસ્સાતિ એવં સતસ્સ સમ્પજાનસ્સ. સેસં સબ્બત્થ પાકટમેવ.

એવં ભગવા ઇદમ્પિ સુત્તં અરહત્તનિકૂટેનેવ દેસેસિ, દેસનાપરિયોસાને ચ પુબ્બસદિસોવ ધમ્માભિસમયો અહોસીતિ.

સદ્ધમ્મપ્પજ્જોતિકાય ચૂળનિદ્દેસ-અટ્ઠકથાય

ઉદયમાણવસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.