૧૫. અત્તદણ્ડસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના

૧૭૦. પન્નરસમે અત્તદણ્ડસુત્તનિદ્દેસે અત્તદણ્ડા ભયં જાતન્તિ પઠમગાથાય અત્થો – યં લોકસ્સ દિટ્ઠધમ્મિકં વા સમ્પરાયિકં વા ભયં જાતં, તં સબ્બં અત્તદણ્ડા ભયં જાતં અત્તનો દુચ્ચરિતકારણા જાતં, એવં સન્તેપિ જનં પસ્સથ મેધગં, ઇમં સાકિયાદિજનં પસ્સથ અઞ્ઞમઞ્ઞં મેધગં હિંસકં બાધકન્તિ. એવં તં પટિવિરુદ્ધં વિપ્પટિપન્નં જનં પરિભાસિત્વા અત્તનો સમ્મા પટિપત્તિદસ્સનેન તસ્સ સંવેગં જનેતું આહ ‘‘સંવેગં કિત્તયિસ્સામિ, યથા સંવિજિતં મયા’’તિ. પુબ્બે બોધિસત્તેનેવ સતાતિ અધિપ્પાયો.

તયોતિ ગણનપરિચ્છેદો. દણ્ડાતિ દુચ્ચરિતા. કાયદણ્ડોતિ કાયદુચ્ચરિતં. વચીદણ્ડાદીસુપિ એસેવ નયો. તિવિધં કાયદુચ્ચરિતન્તિ પાણાતિપાતાદિકાયતો પવત્તં દુટ્ઠું ચરિતં, કિલેસપૂતિકત્તા વા દુટ્ઠુ ચરિતન્તિ લદ્ધનામં તિવિધં દુચ્ચરિતં કાયદુચ્ચરિતં. ચતુબ્બિધન્તિ મુસાવાદાદિચતુબ્બિધં. તિવિધન્તિ અભિજ્ઝાદિતિવિધં. દિટ્ઠધમ્મિકન્તિ દિટ્ઠેવ ધમ્મે ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે પટિસંવેદનીયં. સમ્પરાયિકન્તિ અનાગતે અત્તભાવે પટિસંવેદનીયં. આગુચારીતિ પાપકારી અપરાધકારી. તમેનં રાજા પરિભાસતીતિ પાપકારિં રાજા પરિભાસતિ, ભયં ઉપ્પાદેતિ. દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદેતીતિ કાયિકં દુક્ખં ચેતસિકં દોમનસ્સં વિન્દતિ. એતં ભયં દુક્ખં દોમનસ્સન્તિ એવરૂપં ભયઞ્ચ દુક્ખઞ્ચ દોમનસ્સઞ્ચ. કુતો તસ્સાતિ તસ્સ ચોરસ્સ કુતો ઉપ્પન્નં. અત્તદણ્ડતો જાતન્તિ અત્તના કતદુચ્ચરિતતો ઉપ્પન્નં.

અન્તમસોતિ હેટ્ઠિમતો. સવચનીયમ્પિ કરોતિ ‘‘ન તે લબ્ભા ઇતો પક્કમિતુ’’ન્તિ ઇતો ઇમમ્હા ગામાદિના ગન્તું ન લબ્ભા. ન સક્કા બહિ નિક્ખમિતુન્તિ પલિબોધં સઙ્ગં કરોતિ. ધનજાનિપચ્ચયાપીતિ ધનપરિહાનિકારણાપિ. રાજા તસ્સ વિવિધા કમ્મકારણા કારાપેતિ. કસાહિપિ તાળેતીતિ કસાદણ્ડકેહિ પોથેતિ. વેત્તેહિપિ તાળેતીતિ સકણ્ટકવેત્તલતાહિ પોથેતિ. અડ્ઢદણ્ડકેહીતિઆદયો હેટ્ઠા વુત્તનયાયેવ. સુનખેહિપિખાદાપેતીતિ કતિપયાનિ દિવસાનિ આહારે અદત્વા છાતસુનખેહિ ખાદાપેતિ. તે મુહુત્તેન અટ્ઠિકસઙ્ખલિકમેવ કરોતિ. સૂલે ઉત્તાસેતીતિ સૂલં આરોપેતિ. રાજા ઇમેસં ચતુન્નં દણ્ડાનં ઇસ્સરોતિ ઇમાસં ચતુન્નં આણાનં કાતું રાજા સમત્થો.

સકેન કમ્મેનાતિ સયંકતેન કમ્મેન. તમેનં નિરયપાલાતિ એત્થ એકચ્ચે થેરા ‘‘નિરયપાલા નામ નત્થિ, યન્તરૂપં વિય કમ્મમેવ કારણં કારેતી’’તિ વદન્તિ. તેસં તં ‘‘અત્થિ નિરયેસુ નિરયપાલાતિ, આમન્તા. અત્થિ ચ કારણિકા’’તિઆદિના નયેન અભિધમ્મે (કથા. ૮૬૬ આદયો) પટિસેધિતમેવ. યથા હિ મનુસ્સલોકે કમ્મકારણકારકા અત્થિ, એવમેવ નિરયેસુ નિરયપાલા અત્થીતિ. તત્તં અયોખિલન્તિ તિગાવુતં અત્તભાવં સમ્પજ્જલિતાય લોહપથવિયા ઉત્તાનકં નિપજ્જાપેત્વા દક્ખિણહત્થે તાલપ્પમાણં અયસૂલં પવેસેન્તિ, તથા વામહત્થાદીસુ. યથા ચ ઉત્તાનકં નિપજ્જાપેત્વા એવં ઉરેનપિ વામપસ્સેનપિ દક્ખિણપસ્સેનપિ નિપજ્જાપેત્વા તં કમ્મકારણં કરોન્તિયેવ.

સંવેસેત્વાતિ જલિતાય લોહપથવિયા તિગાવુતં અત્તભાવં નિપજ્જાપેત્વા. કુઠારીહીતિ મહતીહિ ગેહચ્છાદનસ્સ એકપક્ખમત્તાહિ કુઠારીહિ તચ્છેન્તિ, લોહિતં નદી હુત્વા સન્દતિ, લોહપથવિતો જાલા ઉટ્ઠહિત્વા તચ્છિતટ્ઠાનં ગણ્હાતિ, મહાદુક્ખં ઉપ્પજ્જતિ, તચ્છન્તા પન સુત્તાહતં કરિત્વા દારુ વિય અટ્ઠંસમ્પિ છળંસમ્પિ કરોન્તિ. વાસીહીતિ મહાસુપ્પપમાણાહિ વાસીહિ. રથે યોજેત્વાતિ સદ્ધિં યુગયોત્તઉપક્ખરચક્કકુબ્બરપાજનેહિ સબ્બતો પજ્જલિતે રથે યોજેત્વા. મહન્તન્તિ મહાકૂટાગારપ્પમાણં. આરોપેન્તીતિ સમ્પજ્જલિતેહિ અયમુગ્ગરેહિ પોથેન્તા આરોપેન્તિ. સકિમ્પિ ઉદ્ધન્તિ સુપક્કુત્થિતાય ઉક્ખલિયા પક્ખિત્તતણ્ડુલં વિય ઉદ્ધં અધો તિરિયઞ્ચ ગચ્છતિ. મહાનિરયેતિ અવીચિમહાનિરયમ્હિ.

ચતુક્કણ્ણોતિ ચતુરસ્સમઞ્જૂસાસદિસો. વિભત્તોતિ ચતુદ્વારવસેન વિભત્તો. ભાગસો મિતોતિ દ્વારવીથીનં વસેન ભાગે ઠપેત્વા ઠપેત્વા વિભત્તો. પરિયન્તોતિ પરિક્ખિત્તો. અયસાતિ ઉપરિ નવયોજનિકેન અયપત્તેન છાદિતો. સમન્તા યોજનસતં ફરિત્વા તિટ્ઠતીતિ એવં ફરિત્વા તિટ્ઠતિ, યથા સમન્તા યોજનસતે ઠત્વા ઓલોકેન્તસ્સ અક્ખીનિ યમકગોળકા વિય નિક્ખમન્તિ. કદરિયાતપનાતિ સબ્બેપિ તે ઉસ્સદેહિ સદ્ધિં અટ્ઠ મહાનિરયા કદરિયા નિચ્ચં તપન્તીતિ કદરિયાતપના. બલવદુક્ખતાય ઘોરા. કપ્પટ્ઠિકાનં અચ્ચીનં અત્થિતાય અચ્ચિમન્તો. આસાદેતું ઘટ્ટેતું દુક્કરતાય દુરાસદા. દિટ્ઠમત્તા વા સુતમત્તા વા લોમાનિ હંસેન્તીતિ લોમહંસનરૂપા. ભીસનતાય ભિસ્મા. ભયજનનતાય પટિભયા. સુખાભાવેન દુખા.

પુરત્થિમાય ભિત્તિયાતિઆદિગાથાનં એવં અવીચિનિરયોતિ પરિયન્તં કત્વા અયં સઙ્ખેપત્થો – અગ્ગિજાલાનં વા પન સત્તાનં વા તેસં દુક્ખસ્સ વા વીચિ અન્તરં નત્થિ એત્થાતિ અવીચિ. તત્ર હિ પુરત્થિમાદીહિ ભિત્તીહિ જાલારાસિ ઉટ્ઠહિત્વા પાપકમ્મિનો પુગ્ગલે ઝાપેન્તો પચ્છિમાદીસુ ભિત્તીસુ પટિહઞ્ઞતિ પહરતિ, તા ચ ભિત્તિયો વિનિવિજ્ઝિત્વા પરતો યોજનસતં ગણ્હાતિ, હેટ્ઠા ઉટ્ઠિતા ઉપરિ પટિહઞ્ઞતિ, ઉપરિ ઉટ્ઠિતા હેટ્ઠા પટિહઞ્ઞતિ. એવં તાવેત્થ જાલાનં વીચિ નામ નત્થિ. તસ્સ પન અન્તો યોજનસતટ્ઠાનં ખીરવલ્લિપિટ્ઠસ્સ પૂરિતનાળિ વિય સત્તેહિ નિરન્તરં પૂરિતં ચતૂહિ ઇરિયાપથેહિ પચ્ચન્તાનં સત્તાનં પમાણં નત્થિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં બ્યાબાધેન્તિ, સકસકટ્ઠાનેયેવ પચ્ચન્તિ. એવમેત્થ સત્તાનં વીચિ નામ નત્થિ. યથા પન જિવ્હગ્ગે છ મધુબિન્દૂનિ સત્તમસ્સ તમ્બલોહબિન્દુનો અનુદહનબલવતાય અબ્બોહારિકાનિ હોન્તિ, તથા તત્થ અનુદહનબલવતાય સેસા છ અકુસલવિપાકુપેક્ખા અબ્બોહારિકા હોન્તિ, દુક્ખમેવ નિરન્તરં પઞ્ઞાયતિ. એવમેત્થ દુક્ખસ્સ વીચિ નામ નત્થિ. નિરસ્સાદટ્ઠેન નિરયો.

તત્થ સત્તા મહાલુદ્દાતિ તસ્મિં નિબ્બત્તા સત્તા મહન્તા લુદ્દા. મહાકિબ્બિસકારિનોતિ મહન્તદારુણકમ્મકારિનો. અચ્ચન્તપાપકમ્મન્તાતિ એકંસેન પાપકમ્મિનો. પચ્ચન્તિ ન ચ મિય્યરેતિ છન્નં જાલાનમન્તરે પચ્ચન્તિ, ન ચ મિય્યન્તિ. જાતવેદસમો કાયોતિ તેસં સરીરં અગ્ગિસદિસં. તેસં નિરયવાસિનન્તિ તેસં પાપકમ્માનં નિરયવાસીનં. પસ્સ કમ્માનં દળ્હત્તન્તિ પાપકમ્માનં થિરભાવં ઓલોકેહિ. ન ભસ્મા હોતિ નપી મસીતિ છારિકાપિ ન હોતિ અઙ્ગારોપિ. પુરત્થિમેનાતિ યદા તં દ્વારં અપારુતં હોતિ, અથ તદભિમુખા ધાવન્તિ, તેસં તત્થ છવિઆદીનિ ઝાયન્તિ. દ્વારસમીપં પત્તાનઞ્ચ તેસં તં પીધીયતિ, પચ્છિમં અપારુતં વિય ખાયતિ. એસ નયો સબ્બત્થ. અભિનિક્ખમિતાસા તેતિ નિરયા નિક્ખમિતું આસા એતેસન્તિ નિક્ખમિતાસા. મોક્ખગવેસિનોતિ મુઞ્ચનુપાયં એસન્તા ગવેસન્તાપિ. ન તે તતો નિક્ખમિતું, લભન્તિ કમ્મપચ્ચયાતિ તે સત્તા નિરયતો નિક્ખમનદ્વારં પાપકમ્મપચ્ચયા નાધિગચ્છન્તિ. તેસઞ્ચ પાપકમ્મન્તં, અવિપક્કં કતં બહુન્તિ તેસઞ્ચ સત્તાનં લામકં દારુણકમ્મં અવિપાકં બહુવિધં નાનપ્પકારં અદિન્નવિપાકં કતં ઉપચિતં અત્થિ.

સંવેગન્તિ વિનિલનં. ઉબ્બેગન્તિ ઠિતટ્ઠાનતો ગમનં. ઉત્રાસન્તિ ઉબ્બેજનં અસન્નિટ્ઠાનં. ભયન્તિ ચિત્તુત્રાસનં. પીળનન્તિ ઘટ્ટનં. ઘટ્ટનન્તિ પીળાકરણં. ઉપદ્દવન્તિ ઈતિં. ઉપસગ્ગન્તિ રુન્ધનં.

૧૭૧. ઇદાનિ યથાનેન સંવિજિતં, તં પકારં દસ્સેન્તો ‘‘ફન્દમાન’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ ફન્દમાનન્તિ તણ્હાદિટ્ઠીહિ કમ્પમાનં. અપ્પોદકેતિ અપ્પે ઉદકે. અઞ્ઞમઞ્ઞેહિ બ્યારુદ્ધે દિસ્વાતિ નાનાસત્તે ચ અઞ્ઞમઞ્ઞેહિ સદ્ધિં વિરુદ્ધે દિસ્વા. મં ભયમાવિસીતિ મં ભયં પવિટ્ઠં.

કિલેસફન્દનાય ફન્દમાનન્તિ રાગાદિકિલેસચલનાય ચલમાનં. પયોગોતિ કાયવચીમનોપયોગો.

વિરુદ્ધાતિ વિરોધમાપન્ના. પટિવિરુદ્ધાતિ પટિમુખં હુત્વા વિરોધમાપન્ના, સુટ્ઠુ વિરુદ્ધા વા. આહતાતિ કોધેન આહતા પહતા. પચ્ચાહતાતિ પટિમલ્લા હુત્વા આહતા. આઘાતિતાતિ ઘટ્ટિતા. પચ્ચાઘાતિતાતિ વિસેસેન ઘટ્ટિતા. પાણીહિપિ ઉપક્કમન્તીતિ હત્થેહિપિ પહરન્તિ.

૧૭૨. સમન્તમસારો લોકોતિ નિરયં આદિં કત્વા સમન્તતો લોકો અસારો નિચ્ચસારાદિરહિતો. દિસા સબ્બા સમેરિતાતિ સબ્બા દિસા અનિચ્ચતાય કમ્પિતા. ઇચ્છં ભવનમત્તનોતિ અત્તનો તાણં ઇચ્છન્તો. નાદ્દસાસિં અનોસિતન્તિ કિઞ્ચિ ઠાનં જરાદીહિ અનજ્ઝાવુટ્ઠં નાદ્દક્ખિન્તિ.

અસારોતિ ન સારો, સારવિરહિતો વા. નિસ્સારોતિ સબ્બેન સબ્બં સારવિરહિતો. સારાપગતોતિ સારતો અપગતો. નિચ્ચસારસારેન વાતિ સતતસારસઙ્ખાતેન સારેન વા. ઉપરિપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. યે પુરત્થિમાય દિસાય સઙ્ખારાતિ યે પુરત્થિમાય દિસાય પચ્ચયેહિ સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ કતા સઙ્ખારા. તેપિ એરિતાતિ તેપિ સઙ્ખારા કમ્પિતા. સમેરિતાતિ સમ્મા કમ્પિતા. ચલિતાતિ ચલનં ગતા. ઘટ્ટિતાતિ ઉદયબ્બયેન પીળિતા. અનિચ્ચતાયાતિ હુત્વા અભાવતાય. જાતિયા અનુગતાતિ નિબ્બત્તિયા અનુપવિટ્ઠા. જરાય અનુસટાતિ પરિપક્કતાય અનુપત્થટા. બ્યાધિના અભિભૂતાતિ ચાતુવિસમેન ઉપ્પન્નબ્યાધિના અજ્ઝોત્થટા. મરણેન અબ્ભાહતાતિ મચ્ચુના અભિઆહતા પહતા. અતાણાતિ રક્ખવિરહિતા. અલેણાતિ લેણવિરહિતા. અસરણાતિ નત્થિ એતેસં સરણન્તિ અસરણા. અસરણીભૂતાતિ સયં સરણકિચ્ચં ન કરોન્તીતિ અસરણીભૂતા.

અત્તનો ભવનન્તિ નિદ્દેસપદસ્સ ઉદ્દેસપદં. તાણન્તિ પાલનં. લેણન્તિ લેણટ્ઠાનં. સરણન્તિ દુક્ખનાસનં. ગતિન્તિ પતિટ્ઠં. પરાયનન્તિ પરં અયનં. અજ્ઝોસિતંયેવ અદ્દસન્તિ જરાદીહિ મદ્દિતંયેવ અદ્દક્ખિં. સબ્બં યોબ્બઞ્ઞન્તિ યોબ્બનભાવો યોબ્બઞ્ઞં, સચેતનાનં સબ્બં યોબ્બઞ્ઞં. જરાય ઓસિતન્તિ પરિપાકાય જરાય અવસિતં મદ્દિતં. એવં સબ્બત્થ.

૧૭૩. ઓસાને ત્વેવ બ્યારુદ્ધે, દિસ્વા મે અરતી અહૂતિ યોબ્બઞ્ઞાદીનં ઓસાનેયેવ અન્તગમકે એવ વિનાસકે એવ જરાદીહિ બ્યારુદ્ધે આહતચિત્તે સત્તે દિસ્વા અરતિ મે અહોસિ. અથેત્થ સલ્લન્તિ અથ એતેસુ સત્તેસુ રાગાદિસલ્લં. હદયસ્સિતન્તિ ચિત્તનિસ્સિતં.

યોબ્બઞ્ઞં જરા ઓસાપેતીતિ જરા અત્થઙ્ગમેતિ વિનાસેતિ. એવં સબ્બત્થ.

૧૭૪. ‘‘કથં આનુભાવં સલ્લ’’ન્તિ ચે? યેન સલ્લેન ઓતિણ્ણોતિ ગાથા. તત્થ દિસા સબ્બા વિધાવતીતિ સબ્બા દુચ્ચરિતદિસાપિ પુરત્થિમાદિદિસાપિ વિદિસાપિ ધાવતિ. તમેવ સલ્લમબ્બુય્હ, ન ધાવતિ ન સીદતીતિ તમેવ સલ્લં ઉદ્ધરિત્વા તા ચ દિસા ન ધાવતિ, ચતુરોઘે ચ ન સીદતિ.

અઞ્ઞાણન્તિઆદીસુ ઞાણદસ્સનપટિપક્ખતો અઞ્ઞાણં અદસ્સનં. અભિમુખો હુત્વા ધમ્મેન ન સમેતિ ન સમાગચ્છતીતિ અનભિસમયો. અનુરૂપતો ધમ્મે બુજ્ઝતીતિ અનુબોધો. તપ્પટિપક્ખતાય અનનુબોધો. અનિચ્ચાદીહિ સદ્ધિં યોજેત્વા ન બુજ્ઝતીતિ અસમ્બોધો. અસન્તં અસમઞ્ચ બુજ્ઝતીતિપિ અસમ્બોધો. ચતુસચ્ચધમ્મં ન પટિવિજ્ઝતીતિ અપ્પટિવેધો. રૂપાદીસુ એકધમ્મમ્પિ અનિચ્ચાદિસામઞ્ઞતો ન સઙ્ગણ્હાતીતિ અસઙ્ગાહણા. તમેવ ધમ્મં ન પરિયોગાહતીતિ અપરિયોગાહણા. ન સમં પેક્ખતીતિ અસમપેક્ખના. ધમ્માનં સભાવં પતિ ન અપેક્ખતીતિ અપચ્ચવેક્ખણા.

કુસલાકુસલકમ્મેસુ વિપરીતવુત્તિયા સભાવગહણાભાવેન વા એકમ્પિ કમ્મં એતસ્સ પચ્ચક્ખં નત્થિ, સયં વા કસ્સચિ ધમ્મસ્સ પચ્ચક્ખકરણં નામ ન હોતીતિ અપચ્ચક્ખકમ્મં. યં એતસ્મિં અનુપ્પજ્જમાને ચિત્તસન્તાનં મેજ્ઝં ભવેય્ય સુચિ વોદાનં, તં દુટ્ઠું મેજ્ઝં ઇમિનાતિ દુમ્મેજ્ઝં. બાલાનં ભાવો બાલ્યં. મુય્હતીતિ મોહો. બલવતરો મોહો પમોહો. સમન્તતો મુય્હતીતિ સમ્મોહો. વિજ્જાય પટિપક્ખભાવતો ન વિજ્જાતિ અવિજ્જા. ઓઘયોગત્થો વુત્તોયેવ. થામગતટ્ઠેન અનુસેતીતિ અનુસયો. ચિત્તં પરિયુટ્ઠાતિ અભિભવતીતિ પરિયુટ્ઠાનં. હિતગ્ગહણાભાવેન હિતાભિમુખં ગન્તું ન સક્કોતિ અઞ્ઞદત્થુ લઙ્ગતિયેવાતિ લઙ્ગી, ખઞ્જતીતિ અત્થો. દુરુગ્ઘાટનટ્ઠેન વા લઙ્ગી. યથા હિ મહાપલિઘસઙ્ખાતા લઙ્ગી દુરુગ્ઘાટા હોતિ, એવમયમ્પિ લઙ્ગી વિયાતિ લઙ્ગી. સેસં ઉત્તાનત્થમેવ.

યા એવરૂપા કઙ્ખાતિ એત્થ કઙ્ખનવસેન કઙ્ખા. કઙ્ખં આનયતીતિ કઙ્ખાયના. પુરિમકઙ્ખા હિ ઉત્તરકઙ્ખં આનયતિ નામ. આકારવસેન વા એતં વુત્તં. કઙ્ખાસમઙ્ગિચિત્તં કઙ્ખાય આયિતત્તા કઙ્ખાયિતં નામ. તસ્સ ભાવો કઙ્ખાયિતત્તં. વિમતીતિ વિગતા મતિ વિમતિ. વિચિકિચ્છાતિ વિગતા ચિકિચ્છા વિચિકિચ્છા, સભાવં વા વિચિનન્તો કિચ્છતિ કિલમતિ એતાયાતિ વિચિકિચ્છા. સા સંસયલક્ખણા, કમ્પનરસા, અનિચ્છયપચ્ચુપટ્ઠાના, અનેકંસગ્ગાહપચ્ચુપટ્ઠાના વા, અયોનિસોમનસિકારપદટ્ઠાના, પટિપત્તિયા અન્તરાયકરાતિ દટ્ઠબ્બા.

કમ્પનટ્ઠેન દ્વિધા એળયતીતિ દ્વેળ્હકં. પટિપત્તિનિવારણેન દ્વિધાપથો વિયાતિ દ્વેધાપથો. ‘‘નિચ્ચં વા ઇદં અનિચ્ચં વા’’તિઆદિપવત્તિયા એકસ્મિં આકારે સણ્ઠાતું અસમત્થતાય સમન્તતો સેતીતિ સંસયો. એકંસં ગહેતું અસમત્થતાય ન એકંસગ્ગાહોતિ અનેકંસગ્ગાહો. નિચ્છેતું અસક્કોન્તી આરમ્મણતો ઓસક્કતીતિ આસપ્પના. ઓગાહિતું અસક્કોન્તી પરિસમન્તતો સપ્પતીતિ પરિસપ્પના. પરિયોગાહિતું અસમત્થતાય અપરિયોગાહણા. નિચ્છયવસેન આરમ્મણે પવત્તિતું અસમત્થતાય છમ્ભિતત્તં ચિત્તસ્સ, થદ્ધભાવોતિ અત્થો. વિચિકિચ્છા હિ ઉપ્પજ્જિત્વા ચિત્તં થદ્ધં કરોતિ, યસ્મા પન સા ઉપ્પજ્જમાના આરમ્મણં ગહેત્વા મનં વિલિખન્તી વિય, તસ્મા મનોવિલેખોતિ વુત્તા.

વિદ્ધોતિ સલ્લેન લદ્ધપ્પહારો. ફુટ્ઠોતિ ઘટ્ટિતો. પરેતોતિ પીળિતો. ધાવતીતિ પુરતો ગચ્છતિ. વિધાવતીતિ અનેકવિધેન ગચ્છતિ. સન્ધાવતીતિ વેગેન ધાવતિ. સંસરતીતિ ઇતો ચિતો ચ ચરતિ.

અચેલકોતિ નિચ્ચોલો, નગ્ગોતિ અત્થો. મુત્તાચારોતિ વિસટ્ઠાચારો, ઉચ્ચારકમ્માદીસુ લોકિયકુલપુત્તાચારેન વિરહિતો ઠિતકોવ ઉચ્ચારં કરોતિ, પસ્સાવં કરોતિ, ખાદતિ ભુઞ્જતિ. હત્થાપલેખનોતિ હત્થે પિણ્ડમ્હિ ઠિતે જિવ્હાય હત્થં અપલિખતિ, ઉચ્ચારં વા કત્વા હત્થમ્હિયેવ દણ્ડકસઞ્ઞી હુત્વા હત્થેન અપલિખતિ. તે કિર દણ્ડકં ‘‘સત્તો’’તિ પઞ્ઞપેન્તિ. ભિક્ખાગહણત્થં ‘‘એહિ ભદન્તે’’તિ વુત્તો ન એતીતિ ન એહિભદન્તિકો. તેન હિ ‘‘તિટ્ઠ ભદન્તે’’તિ વુત્તોપિ ન તિટ્ઠતીતિ ન તિટ્ઠભદન્તિકો. તદુભયમ્પિ કિર સો ‘‘એતસ્સ વચનં કતં ભવિસ્સતી’’તિ ન કરોતિ.

અભિહટન્તિ પુરેતરં ગહેત્વા આહટં ભિક્ખં. ઉદ્દિસ્સકતન્તિ ‘‘ઇદં તુમ્હે ઉદ્દિસ્સ કત’’ન્તિ એવં આરોચિતં ભિક્ખં. ન નિમન્તનન્તિ ‘‘અસુકં નામ કુલં વા વીથિં વા ગામં વા પવિસેય્યાથા’’તિ એવં નિમન્તિતભિક્ખમ્પિ ન સાદિયતિ ન ગણ્હાતિ. ન કુમ્ભિમુખાતિ કુમ્ભિતો ઉદ્ધરિત્વા દિય્યમાનં ભિક્ખં ન ગણ્હાતિ. ન કળોપિમુખાતિ કળોપીતિ ઉક્ખલિ વા પચ્છિ વા, તતોપિ ન ગણ્હાતિ. કસ્મા? કુમ્ભિકળોપિયો મં નિસ્સાય કટચ્છુના પહારં લભન્તીતિ. ન એળકમન્તરન્તિ ઉમ્મારં અન્તરં કરિત્વા દિય્યમાનં ન ગણ્હાતિ. કસ્મા? અયં મં નિસ્સાય અન્તરકરણં લભતીતિ. દણ્ડમુસલેસુપિ એસેવ નયો.

ન દ્વિન્નન્તિ દ્વીસુ ભુઞ્જમાનેસુ એકસ્મિં ઉટ્ઠાય દેન્તે ન ગણ્હાતિ. કસ્મા? કબળન્તરાયો હોતીતિ. ન ગબ્ભિનિયાતિઆદીસુ પન ‘‘ગબ્ભિનિયા કુચ્છિયં દારકો કિલમતી’’તિ, પાયન્તિયા દારકસ્સ ખીરન્તરાયો હોતી’’તિ, ‘‘પુરિસન્તરગતાય રતિઅન્તરાયો હોતી’’તિ ન ગણ્હાતિ. ન સંકિત્તીસૂતિ સંકિત્તેત્વા કતભત્તેસુ. દુબ્ભિક્ખસમયે કિર અચેલકસાવકા અચેલકાનમત્થાય તતો તતો તણ્ડુલાદીનિ સમાદપેત્વા ભત્તં પચન્તિ, ઉક્કટ્ઠો અચેલકો તતોપિ ન પટિગ્ગણ્હાતિ. ન યત્થ સાતિ યત્થ સુનખો ‘‘પિણ્ડં લભિસ્સામી’’તિ ઉપટ્ઠિતો હોતિ, તત્થ તસ્સ અદત્વા આહટં ન ગણ્હાતિ. કસ્મા? એતસ્સ પિણ્ડન્તરાયો હોતીતિ. સણ્ડસણ્ડચારિનીતિ સમૂહસમૂહચારિની. સચે હિ અચેલકં દિસ્વા ‘‘ઇમસ્સ ભિક્ખં દસ્સામા’’તિ મનુસ્સા ભત્તગેહં પવિસન્તિ, તેસુ ચ પવિસન્તેસુ કળોપિમુખાદીસુ નિલીના મક્ખિકા ઉપ્પતિત્વા સણ્ડસણ્ડા ચરન્તિ. તતો આહટં ભિક્ખં ન ગણ્હાતિ. કસ્મા? મં નિસ્સાય મક્ખિકાનં ગોચરન્તરાયો જાતોતિ. થુસોદકન્તિ સબ્બસસ્સસમ્ભારેહિ કતં સોવીરકં. એત્થ ચ સુરાપાનમેવ સાવજ્જં, અયં પન સબ્બેસુપિ સાવજ્જસઞ્ઞી.

એકાગારિકોતિ યો એકસ્મિંયેવ ગેહે ભિક્ખં લભિત્વા નિવત્તતિ. એકાલોપિકોતિ યો એકેનેવ આલોપેન યાપેતિ. દ્વાગારિકાદીસુપિ એસેવ નયો. એકિસ્સાપિ દત્તિયાતિ એકાય દત્તિયા. દત્તિ નામ એકા ખુદ્દકપાતિ હોતિ, યત્થ અગ્ગભિક્ખં પક્ખિપિત્વા ઠપેન્તિ. એકાહિકન્તિ એકદિવસન્તરિકં. અડ્ઢમાસિકન્તિ અડ્ઢમાસન્તરિકં. પરિયાયભત્તભોજનન્તિ વારભત્તભોજનં, એકાહવારેન દ્વીહવારેન સત્તાહવારેન અડ્ઢમાસવારેનાતિ એવં દિવસવારેન આભતં ભત્તભોજનં.

સાકભક્ખોતિઆદીનિ વુત્તત્થાનેવ. ઉબ્ભટ્ઠકોતિ ઉદ્ધં ઠિતકો. ઉક્કુટિકપ્પધાનમનુયુત્તોતિ ઉક્કુટિકં વીરિયં અનુયુત્તો. ગચ્છન્તોપિ ઉક્કુટિકોવ હુત્વા ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા ગચ્છતિ. કણ્ટકાપસ્સયિકોતિ અયકણ્ટકે વા પકતિકણ્ટકે વા ભૂમિયં કોટ્ટેત્વા તત્થ ચમ્મં અત્થરિત્વા ઠાનચઙ્કમાદીનિ કરોતિ. સેય્યન્તિ સયન્તોપિ તત્થેવ સેય્યં કપ્પેતિ. ફલકસેય્યન્તિ રુક્ખફલકે સેય્યં. થણ્ડિલસેય્યન્તિ થણ્ડિલે ઉચ્ચે ભૂમિટ્ઠાને સેય્યં. એકપસ્સયિકોતિ એકપસ્સેનેવ સયતિ. રજોજલ્લધરોતિ સરીરં તેલેન મક્ખેત્વા રજુટ્ઠાનટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, અથસ્સ સરીરે રજોજલ્લં લગ્ગતિ, તં ધારેતિ. યથાસન્થતિકોતિ લદ્ધં આસનં અકોપેત્વા યદેવ લભતિ, તત્થેવ નિસીદનસીલો. વેકટિકોતિ વિકટખાદનસીલો, વિકટન્તિ ગૂથં વુચ્ચતિ. અપાનકોતિ પટિક્ખિત્તસીતુદકપાનો. સાયં તતિયં અસ્સાતિ સાયતતિયકં. પાતો મજ્ઝન્હિકે સાયન્તિ દિવસસ્સ તિક્ખત્તું ‘‘પાપં પવાહેસ્સામી’’તિ ઉદકોરોહનાનુયોગં અનુયુત્તો વિહરતિ.

તે સલ્લે અભિસઙ્ખરોતીતિ તે રાગાદિસત્તસલ્લે અભિનિબ્બત્તેતિ. અભિસઙ્ખરોન્તોતિ અભિનિબ્બત્તેન્તો. સલ્લાભિસઙ્ખારવસેનાતિ સલ્લાભિનિબ્બત્તાપનકારણા. પુરત્થિમં દિસં ધાવતીતિ પુરિમં દિસં ગચ્છતિ. તે સલ્લાભિસઙ્ખારા અપ્પહીનાતિ એતે રાગાદિસલ્લા પયોગા નપ્પહીના. સલ્લાભિસઙ્ખારાનં અપ્પહીનત્તાતિ સલ્લપયોગાનં અપ્પહીનભાવેન. ગતિયા ધાવતીતિ ગતિયં ધાવતિ. ગતિયા ગતિન્તિ ગતિતો ગતિં.

ન સીદતીતિ ન નિમુજ્જતિ. ન સંસીદતીતિ ન સમન્તતો મુજ્જતિ. ન ઓસીદતીતિ ન ઓસક્કતિ. ન અવસીદતીતિ ન પચ્ચોસક્કતિ. ન અવગચ્છતીતિ ન હેટ્ઠા ગચ્છતિ.

૧૭૫. એવં મહાનુભાવેન સલ્લેન ઓતિણ્ણેસુ ચ સત્તેસુ – તત્થ સિક્ખાનુગીયન્તિ, યાનિ લોકે ગધિતાનીતિ ગાથા. તસ્સત્થો – યે લોકે પઞ્ચ કામગુણા પટિલાભાય ગિજ્ઝન્તીતિ કત્વા ‘‘ગધિતાની’’તિ વુચ્ચન્તિ, ચિરકાલસેવિતત્તા વા ‘‘ગધિતાની’’તિ વુચ્ચન્તિ. તત્થ તં નિમિત્તં હત્થિસિક્ખાદિકા અનેકા સિક્ખા કથીયન્તિ, ઉગ્ગય્હન્તિ વા. પસ્સથ યાવ સમત્થો વાયં લોકો, યતો પણ્ડિતો કુલપુત્તો તેસુ વા ગધિતેસુ તાસુ વા સિક્ખાસુ અધિમુત્તો ન સિયા, અઞ્ઞદત્થુ અનિચ્ચાદિદસ્સનેન નિબ્બિજ્ઝ સબ્બસો કામે. અત્તનો નિબ્બાનમેવ સિક્ખેતિ.

પટિવિજ્ઝિત્વાતિ ઞાણેન નિક્ખમેત્વા વા નિબ્બિજ્ઝિત્વા વા.

૧૭૬. ઇદાનિ યથા નિબ્બાનાય સિક્ખિતબ્બં, તં દસ્સેન્તો ‘‘સચ્ચો સિયા’’તિઆદિમાહ. તત્થ સચ્ચોતિ વાચાસચ્ચેન ઞાણસચ્ચેન મગ્ગસચ્ચેન ચ સમન્નાગતો. રિત્તપેસુણોતિ પહીનપેસુણો. વેવિચ્છન્તિ મચ્છરિયં.

૧૭૭. નિદ્દં તન્દિં સહે થીનન્તિ પચલાયિકઞ્ચ કાયાલસિયઞ્ચ ચિત્તાલસિયઞ્ચાતિ ઇમે તયો ધમ્મે અભિભવેય્ય. નિબ્બાનમાનસોતિ નિબ્બાનનિન્નચિત્તો.

કાયસ્સ અકલ્યતાતિ ખન્ધત્તયસઙ્ખાતસ્સ નામકાયસ્સ ગિલાનભાવો. ગિલાનો હિ અકલ્લકોતિ વુચ્ચતિ. વિનયેપિ (પારા. ૧૫૧) વુત્તં – ‘‘નાહં, ભન્તે, અકલ્લકો’’તિ. અકમ્મઞ્ઞતાતિ કાયગેલઞ્ઞસઙ્ખાતો અકમ્મઞ્ઞતાકારો. મેઘો વિય આકાસં કાયં ઓનય્હતીતિ ઓનાહો. સબ્બતો ભાગેન ઓનાહો પરિયોનાહો. અબ્ભન્તરે સમોરુન્ધતીતિ અન્તોસમોરોધો. મેધતીતિ મિદ્ધં, અકમ્મઞ્ઞભાવેન વિહિંસતીતિ અત્થો. સુપન્તિ તેનાતિ સુપ્પં. અક્ખિદલાદીનં પચલભાવં કરોતીતિ પચલાયિકા. સુપ્પના સુપ્પિતત્તન્તિ આકારભાવનિદ્દેસા. ઓલીયનાતિ ઓલીયનાકારો. દુતિયં ઉપસગ્ગવસેન વડ્ઢિતં. લીનન્તિ અવિપ્ફારિકતાય પટિકુટિકં. ઇતરે દ્વે આકારભાવનિદ્દેસા. થિનન્તિ સપ્પિપિણ્ડો વિય અવિપ્ફારિકતાય ઘનભાવેન ઠિતં. થિયનાતિ આકારનિદ્દેસો. થિયિતસ્સ ભાવો થિયિતત્તં, અવિપ્ફારવસેન થદ્ધતાતિ અત્થો.

સબ્બસઙ્ખારધાતુયાતિ નિબ્બાનનિન્નમાનસો સબ્બતેભૂમિકસઙ્ખાતધાતુયા. ચિત્તં પટિવાપેત્વાતિ ચિત્તં નિવત્તાપેત્વા. એતં સન્તન્તિ એતં નિબ્બાનં. કિલેસસન્તતાય સન્તં. અતપ્પકટ્ઠેન પણીતં.

ન પણ્ડિતા ઉપધિસુખસ્સ હેતૂતિ દબ્બજાતિકા કામસુખસ્સ કારણા દાનાનિ ન દેન્તિ. કામઞ્ચ તે ઉપધિપરિક્ખયાયાતિ એકંસેન તે પણ્ડિતા કામક્ખયાય કામક્ખેપનત્થં દાનાનિ દેન્તિ. અપુનબ્ભવાયાતિ નિબ્બાનત્થાય. ઝાનાનિ ભાવેન્તીતિ પઠમજ્ઝાનાદીનિ વડ્ઢેન્તિ. પુનબ્ભવાયાતિ પુનબ્ભવકારણા. તે પણ્ડિતા નિબ્બાનં અભિમુખં હુત્વા દાનં દદન્તિ.

૧૭૮. સાહસાતિ રત્તસ્સ રાગચરિતાદિભેદા સાહસાકારણા. નિદ્દેસો ઉત્તાનત્થોયેવ.

૧૭૯. પુરાણં નાભિનન્દેય્યાતિ અતીતં રૂપાદિં નાભિનન્દેય્ય. નવેતિ પચ્ચુપ્પન્ને. હીયમાનેતિ વિનસ્સમાને. આકાસં ન સિતો સિયાતિ તણ્હાનિસ્સિતો ન ભવેય્ય. તણ્હા હિ રૂપાદીનં આકાસનતો ‘‘આકાસો’’તિ વુચ્ચતિ.

વેમાનેતિ અભવમાને. વિગચ્છમાનેતિ અપગચ્છમાને.

‘‘આકાસતી’’તિ ‘‘આકસ્સતી’’તિ ચ દુવિધો પાઠો.

૧૮૦. કિં કારણા આકાસં ન સિતો સિયાતિ ચે? ગેધં બ્રૂમીતિ ગાથા. તસ્સત્થો – અહઞ્હિ ઇમં આકાસસઙ્ખાતં તણ્હં રૂપાદીસુ ગિજ્ઝનતો ગેધં બ્રૂમિ ‘‘ગેધો’’તિ વદામિ. કિઞ્ચ ભિય્યો – અવહનનટ્ઠેન ‘‘ઓઘો’’તિ ચ આજવનટ્ઠેન ‘‘આજવ’’ન્તિ ચ ‘‘ઇદં મય્હં, ઇદં મય્હ’’ન્તિ જપ્પકારણતો ‘‘જપ્પન’’ન્તિ ચ દુમ્મુઞ્ચનટ્ઠેન ‘‘આરમ્મણ’’ન્તિ ચ કમ્પકરણટ્ઠેન ‘‘કમ્પન’’ન્તિ ચ બ્રૂમિ, એસાવ લોકસ્સ પલિબોધટ્ઠેન દુરતિક્કમનીયટ્ઠેન ચ ‘‘કામપઙ્કો દુરચ્ચયો’’તિ.

આજવન્તિ આપટિસન્ધિતો જવતિ ધાવતીતિ આજવં, વટ્ટમૂલતાય પુનબ્ભવે પટિસન્ધિદાનતણ્હાયેતં અધિવચનં. જપ્પનન્તિ પત્થના, તણ્હાયેતં અધિવચનં. આરમ્મણમ્પિ વુચ્ચતિ તણ્હાતિ રૂપાદીસુ આરમ્મણેસુ ઉપ્પન્નતણ્હા મુચ્ચિતું અસક્કુણેય્યટ્ઠેન આરમ્મણાતિ કથીયતિ. કામપઙ્કોતિ ઓસીદનટ્ઠેન કલલં. કદ્દમોતિ સઙ્ગટ્ઠેન કદ્દમો. તાપનટ્ઠેન કિલેસો. નિય્યાસં વિય લગ્ગાપનટ્ઠેન પલિપો. રુન્ધિત્વા ધારણટ્ઠેન પલિરોધો. એવમેતં ગેધાદિપરિયાયં આકાસં અનિસ્સિતો.

૧૮૧. સચ્ચા અવોક્કમન્તિ ગાથા. તસ્સત્થો – પુબ્બે વુત્તા તિવિધાપિ સચ્ચા અવોક્કમં મોનેય્યપત્તિયા મુનીતિ સઙ્ખં ગતો નિબ્બાનથલે તિટ્ઠતિ બ્રાહ્મણો, સ વેએવરૂપો સબ્બાનિ આયતનાનિ નિસ્સજ્જિત્વા ‘‘સન્તો’’તિ વુચ્ચતિ. નિદ્દેસે વત્તબ્બં નત્થિ.

૧૮૨. કિઞ્ચ ભિય્યો – સ વે વિદ્વાતિ ગાથા. તત્થ ઞત્વા ધમ્મન્તિ અનિચ્ચાદિનયેન સઙ્ખતધમ્મં અઞ્ઞાય. સમ્મા સો લોકે ઇરિયાનોતિ અસમ્માઇરિયનકરાનં કિલેસાનં પહાના સમ્મા સો લોકે ઇરિયમાનો.

૧૮૩. એવં અપિહેન્તો ચ – યોધ કામેતિ ગાથા. તત્થ સઙ્ગન્તિ સત્તવિધં સઙ્ગં યો અચ્ચતરિ. નાજ્ઝેતીતિ ન અભિજ્ઝાયતિ.

૧૮૪. તસ્મા તુમ્હેસુપિ યો એવરૂપો હોતું ઇચ્છતિ, તં વદામિ – યં પુબ્બેતિ ગાથા. તત્થ યં પુબ્બેતિ અતીતે સઙ્ખારે આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનધમ્મં કિલેસજાતં અતીતં કમ્મઞ્ચ. પચ્છા તે માહુ કિઞ્ચનન્તિ અનાગતેપિ સઙ્ખારે આરબ્ભ ઉપ્પજ્જનધમ્મં રાગાદિકિઞ્ચનં મા અહુ. મજ્ઝે ચે નો ગહેસ્સસીતિ પચ્ચુપ્પન્નરૂપાદિધમ્મેપિ ન ગહેસ્સસિ ચે. એવં ઉપસન્તો ચરિસ્સસિ.

અબીજં કરોહીતિ મગ્ગઞાણેન ન બીજં કરોહિ. રાગકિઞ્ચનન્તિ રાગફન્દનં. દોસકિઞ્ચનાદીસુપિ એસેવ નયો.

૧૮૫. એવં અરહત્તપ્પત્તિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ અરહતો થુતિવસેન ઇતો પરા ગાથાયો અભાસિ. તત્થ સબ્બસોતિ ગાથાય મમાયિતન્તિ મમત્તકરણં. ‘‘મમ ઇદ’’ન્તિ ગહિતં વા વત્થુ. અસતા ચ ન સોચતીતિ અવિજ્જમાનકારણા અસન્તકારણા ન સોચતિ. ન જીયતીતિ જાનિં નાધિગચ્છતિ.

અહુ વત મેતિ મય્હં અહોસિ વત. તં વત મે નત્થીતિ યં અતીતે અહોસિ, તં મય્હં ઇદાનિ ન સન્તિ. સિયા વત મેતિ યં મય્હં ભવિસ્સતિ, તં વતાહં ન લભામીતિ ઇદાનિ અહં એકંસેન ન પાપુણામિ.

૧૮૬. કિઞ્ચ ભિય્યો – યસ્સ નત્થીતિ ગાથા. તત્થ કિઞ્ચનન્તિ કિઞ્ચિ રૂપાદિધમ્મજાતં.

અભિસઙ્ખતન્તિ કમ્મેન સઙ્ખરિતં. અભિસઞ્ચેતયિતન્તિ ચિત્તેન રાસિકતં. અવિજ્જાય ત્વેવાતિ અવિજ્જાય તુ એવ. અસેસવિરાગનિરોધાતિ વિરાગસઙ્ખાતેન મગ્ગેન નિરવસેસનિરોધા.

સુઞ્ઞતો લોકં અવેક્ખસ્સૂતિ અવસવત્તિસલ્લક્ખણવસેન વા તુચ્છસઙ્ખારસમનુપસ્સનવસેન વાતિ દ્વીહાકારેહિ સુઞ્ઞતો લોકં પસ્સ. અત્તાનુદિટ્ઠિં ઊહચ્ચાતિ સક્કાયદિટ્ઠિં ઉદ્ધરિત્વા. એવં મચ્ચુતરો સિયાતિ એવં મરણસ્સ તરણો ભવેય્ય. એવં લોકં અવેક્ખન્તન્તિ એવં ખન્ધલોકં પસ્સન્તં. મચ્ચુરાજા ન પસ્સતીતિ મરણરાજા ન ઓલોકેતિ ન દક્ખતિ.

નાઞ્ઞં પત્થયતે કિઞ્ચીતિ અઞ્ઞં અપ્પમત્તકમ્પિ ન પત્થયતિ ન પિહયતિ. અઞ્ઞત્ર અપ્પટિસન્ધિયાતિ નિબ્બાનં ઠપેત્વા. ‘‘અઞ્ઞત્રપ્પટિસન્ધિયા’’તિ એકપદં કત્વાપિ પઠન્તિ.

૧૮૭. કિઞ્ચ ભિય્યો – અનિટ્ઠુરીતિ ગાથા. તત્થ અનિટ્ઠુરીતિ અનિસ્સુકી. ‘‘અનિટ્ઠરી’’તિપિ કેચિ પઠન્તિ. સબ્બધી સમોતિ સબ્બત્થ સમો, ઉપેક્ખકોતિ અધિપ્પાયો. કિં વુત્તં હોતિ? યો સો ‘‘નત્થિ મે’’તિ ન સોચતિ, તમહં અવિકમ્પિનં પુગ્ગલં પુટ્ઠો સમાનો અનિટ્ઠુરી અનનુગિદ્ધો, અનેજો સબ્બધી સમોતિ ઇમં તસ્મિં પુગ્ગલે ચતુબ્બિધં આનિસંસં બ્રૂમીતિ.

નિટ્ઠુરિયોતિ ઇસ્સુકી. નિટ્ઠુરભાવો નિટ્ઠુરિયં, તં નિસ્સાય એત્તકમ્પિ નત્થીતિ ખેળપાતન્તિ અત્થો. નિટ્ઠુરિયકમ્મન્તિ નિટ્ઠુરિયકરણં. ગહટ્ઠો વા હિ ગહટ્ઠં ભિક્ખુ વા ભિક્ખું નિસ્સાય વસન્તો અપ્પમત્તકેનેવ કુજ્ઝિત્વા તં નિસ્સાય એત્તકમ્પિ નત્થીતિ ખેળં પાતેત્વા પાદેન મદ્દન્તો વિય નિટ્ઠુરિયં નામ કરોતિ. તસ્સ તં કમ્મં ‘‘નિટ્ઠુરિયકમ્મ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. ઇસ્સાતિ સભાવનિદ્દેસો. તતો પરા દ્વે આકારભાવનિદ્દેસા. ઇતરત્તયં પરિયાયવચનં. લક્ખણાદિતો પનેસા પરસમ્પત્તીનં ઉસૂયનલક્ખણા ઇસ્સા; તત્થ ચ અનભિરતિરસા; તતો વિમુખભાવપચ્ચુપટ્ઠાના; પરસમ્પત્તિપદટ્ઠાના.

લાભેપિ ન ઇઞ્જતીતિ પચ્ચયલાભે ન ચલતિ. અલાભેપીતિ પચ્ચયાનં અલાભેપિ.

૧૮૮. કિઞ્ચ ભિય્યો – અનેજસ્સાતિ ગાથા. તત્થ નિસઙ્ખતીતિ પુઞ્ઞાભિસઙ્ખારાદીસુ યો કોચિ સઙ્ખારો. સો હિ યસ્મા નિસઙ્ખરિયતિ, નિસઙ્ખરોતિ વા, તસ્મા ‘‘નિસઙ્ખતી’’તિ વુચ્ચતિ. વિયારમ્ભાતિ વિવિધા પુઞ્ઞાભિસઙ્ખારાદિકા આરમ્ભા. ખેમં પસ્સતિ સબ્બધીતિ સબ્બત્થ અભયમેવ પસ્સતિ.

આરમ્ભાતિ કમ્માનં પઠમારમ્ભા. વિયારમ્ભાતિ ઉપરૂપરિ વિવિધઆરમ્ભનવસેન વીરિયારમ્ભા. તીસુ ભવેસુ પટિસન્ધિજનકકમ્માનં એતં અધિવચનં. તસ્મા વિયારમ્ભા આરતો.

૧૮૯. એવં પસ્સન્તો ન સમેસૂતિ ગાથા. તત્થ ન વદતેતિ ‘‘સદિસોહમસ્મી’’તિઆદિના માનવસેન સમેસુપિ અત્તાનં ન વદતિ ઓમેસુપિ ઉસ્સેસુપિ. નાદેતિ ન નિરસ્સતીતિ રૂપાદીસુ કઞ્ચિ ધમ્મં ન ગણ્હાતિ ન નિસ્સજ્જતિ. સેસં સબ્બત્થ તત્થ તત્થ વુત્તનયત્તા પાકટમેવ. એવં અરહત્તનિકૂટેનેવ દેસનં નિટ્ઠાપેસીતિ.

સદ્ધમ્મપ્પજ્જોતિકાય મહાનિદ્દેસટ્ઠકથાય

અત્તદણ્ડસુત્તનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.