૨. સુલભસુત્તવણ્ણના

૧૦૧. દુતિયે અપ્પાનીતિ પરિત્તાનિ. સુલભાનીતિ સુખેન લદ્ધબ્બાનિ, યત્થ કત્થચિ વા સક્કા હોતિ લદ્ધું. અનવજ્જાનીતિ વજ્જરહિતાનિ નિદ્દોસાનિ આગમનસુદ્ધિતો કાયમણ્ડનાદિકિલેસવત્થુભાવાભાવતો ચ. તત્થ સુલભતાય પરિયેસનદુક્ખસ્સ અભાવો દસ્સિતો, અપ્પતાય પરિહરણદુક્ખસ્સપિ અભાવો દસ્સિતો, અનવજ્જતાય અગરહિતબ્બતાય ભિક્ખુસારુપ્પભાવો દસ્સિતો હોતિ. અપ્પતાય વા પરિત્તાસસ્સ અવત્થુતા, સુલભતાય ગેધાય અવત્થુતા, અનવજ્જતાય આદીનવવસેન નિસ્સરણપઞ્ઞાય વત્થુતા દસ્સિતા હોતિ. અપ્પતાય વા લાભેન ન સોમનસ્સં જનયન્તિ, સુલભતાય અલાભેન ન દોમનસ્સં જનયન્તિ, અનવજ્જતાય વિપ્પટિસારનિમિત્તં અઞ્ઞાણુપેક્ખં ન જનયન્તિ અવિપ્પટિસારવત્થુભાવતો.

પંસુકૂલન્તિ રથિકાસુસાનસઙ્કારકૂટાદીસુ યત્થ કત્થચિ પંસૂનં ઉપરિ ઠિતત્તા અબ્ભુગ્ગતટ્ઠેન પંસુકૂલં વિયાતિ પંસુકૂલં, પંસુ વિય કુચ્છિતભાવં ઉલતિ ગચ્છતીતિ પંસુકૂલન્તિ એવં લદ્ધનામં રથિકાદીસુ પતિતનન્તકાનિ ઉચ્ચિનિત્વા કતચીવરં. પિણ્ડિયાલોપોતિ જઙ્ઘપિણ્ડિયા બલેન ચરિત્વા ઘરે ઘરે આલોપમત્તં કત્વા લદ્ધભોજનં. રુક્ખમૂલન્તિ વિવેકાનુરૂપં યંકિઞ્ચિ રુક્ખસમીપં. પૂતિમુત્તન્તિ યંકિઞ્ચિ ગોમુત્તં. યથા હિ સુવણ્ણવણ્ણોપિ કાયો પૂતિકાયોવ એવં અભિનવમ્પિ મુત્તં પૂતિમુત્તમેવ. તત્થ કેચિ ગોમુત્તભાવિતં હરિતકીખણ્ડં ‘‘પૂતિમુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ, પૂતિભાવેન આપણાદિતો વિસ્સટ્ઠં છડ્ડિતં અપરિગ્ગહિતં યંકિઞ્ચિ ભેસજ્જં પૂતિમુત્તન્તિ અધિપ્પેતન્તિ અપરે.

યતો ખોતિ પચ્ચત્તે નિસ્સક્કવચનં, યં ખોતિ વુત્તં હોતિ. તેન ‘‘તુટ્ઠો હોતી’’તિ વુત્તકિરિયં પરામસતિ. તુટ્ઠોતિ સન્તુટ્ઠો. ઇદમસ્સાહન્તિ ય્વાયં ચતુબ્બિધેન યથાવુત્તેન પચ્ચયેન અપ્પેન સુલભેન સન્તોસો, ઇદં ઇમસ્સ ભિક્ખુનો સીલસંવરાદીસુ અઞ્ઞતરં એકં સામઞ્ઞઙ્ગં સમણભાવકારણન્તિ અહં વદામિ. સન્તુટ્ઠસ્સ હિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલં સુપરિપુણ્ણં હોતિ, સમથવિપસ્સના ચ ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ. અથ વા સામઞ્ઞં નામ અરિયમગ્ગો. તસ્સ સઙ્ખેપતો દ્વે અઙ્ગાનિ – બાહિરં, અજ્ઝત્તિકન્તિ. તત્થ બાહિરં સપ્પુરિસૂપનિસ્સયો સદ્ધમ્મસ્સવનઞ્ચ, અજ્ઝત્તિકં પન યોનિસો મનસિકારો ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિ ચ. તેસુ યસ્મા યથારહં ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિભૂતા તસ્સા મૂલભૂતા ચેતે ધમ્મા, યદિદં અપ્પિચ્છતા સન્તુટ્ઠિતા પવિવિત્તતા અસંસટ્ઠતા આરદ્ધવીરિયતાતિ એવમાદયો, તસ્મા વુત્તં ‘‘ઇદમસ્સાહં અઞ્ઞતરં સામઞ્ઞઙ્ગન્તિ વદામી’’તિ.

ગાથાસુ સેનાસનમારબ્ભાતિ વિહારાદિં મઞ્ચપીઠાદિઞ્ચ સેનાસનં નિસ્સાય. ચીવરં પાનભોજનન્તિ નિવાસનાદિચીવરં, અમ્બપાનકાદિપાનં, ખાદનીયભોજનીયાદિભુઞ્જિતબ્બવત્થુઞ્ચ આરબ્ભાતિ સમ્બન્ધો. વિઘાતો વિહતભાવો ચેતોદુક્ખં ન હોતીતિ યોજના. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપત્થો – ‘‘અસુકસ્મિં નામ આવાસે પચ્ચયા સુલભા’’તિ લભિતબ્બટ્ઠાનગમનેન વા ‘‘મય્હં પાપુણાતિ ન તુય્હ’’ન્તિ વિવાદાપજ્જનેન વા નવકમ્મકરણાદિવસેન વા સેનાસનાદીનિ પરિયેસન્તાનં અસન્તુટ્ઠાનં ઇચ્છિતલાભાદિના યો વિઘાતો ચિત્તસ્સ હોતિ, સો તત્થ સન્તુટ્ઠસ્સ ન હોતીતિ. દિસા નપ્પટિહઞ્ઞતીતિ સન્તુટ્ઠિયા ચાતુદ્દિસાભાવેન દિસા નપ્પટિહન્તિ. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘ચાતુદ્દિસો અપ્પટિઘો ચ હોતિ,

સન્તુસ્સમાનો ઇતરીતરેના’’તિ. (સુ. નિ. ૪૨; ચૂળનિ. ખગ્ગવિસાણસુત્તનિદ્દેસ ૧૨૮);

યસ્સ હિ ‘‘અસુકટ્ઠાનં નામ ગતો ચીવરાદીનિ લભિસ્સામી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ દિસા પટિહઞ્ઞતિ નામ. યસ્સ પન એવં ન ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ દિસા ન પટિહઞ્ઞતિ નામ. ધમ્માતિ પટિપત્તિધમ્મા. સામઞ્ઞસ્સાનુલોમિકાતિ સમણધમ્મસ્સ સમથવિપસ્સનાભાવનાય અરિયમગ્ગસ્સેવ વા અનુચ્છવિકા અપ્પિચ્છતાદયો. અધિગ્ગહિતાતિ સબ્બે તે તુટ્ઠચિત્તસ્સ સન્તુટ્ઠચિત્તેન ભિક્ખુના અધિગ્ગહિતા પટિપક્ખધમ્મે અભિભવિત્વા ગહિતા હોન્તિ અબ્ભન્તરગતા, ન બાહિરગતાતિ.

દુતિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.