૧. મિચ્છાદિટ્ઠિકસુત્તવણ્ણના

૭૦. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે દિટ્ઠા મયાતિ મયા દિટ્ઠા, મમ સમન્તચક્ખુના દિબ્બચક્ખુના ચાતિ દ્વીહિપિ ચક્ખૂહિ દિટ્ઠા પચ્ચક્ખતો વિદિતા. તેન અનુસ્સવાદિં પટિક્ખિપતિ, અયઞ્ચ અત્થો ઇદાનેવ પાળિયં આગમિસ્સતિ. કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતાતિ કાયદુચ્ચરિતેન સમઙ્ગીભૂતા. અરિયાનં ઉપવાદકાતિ બુદ્ધાદીનં અરિયાનં અન્તમસો ગિહિસોતાપન્નાનમ્પિ ગુણપરિધંસનેન અભૂતબ્ભક્ખાનેન ઉપવાદકા અક્કોસકા ગરહકા. મિચ્છાદિટ્ઠિકાતિ વિપરીતદસ્સના. મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાનાતિ મિચ્છાદસ્સનહેતુ સમાદિન્નનાનાવિધકમ્મા યે ચ, મિચ્છાદિટ્ઠિમૂલકેસુ કાયકમ્માદીસુ અઞ્ઞેપિ સમાદપેન્તિ. એત્થ ચ વચીમનોદુચ્ચરિતગ્ગહણેનેવ અરિયૂપવાદમિચ્છાદિટ્ઠીસુ ગહિતાસુ પુનવચનં મહાસાવજ્જભાવદસ્સનત્થં નેસં. મહાસાવજ્જો હિ અરિયૂપવાદો આનન્તરિયસદિસો. યથાહ –

‘‘સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો, સમાધિસમ્પન્નો, પઞ્ઞાસમ્પન્નો, દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞં આરાધેય્ય; એવંસમ્પદમિદં, સારિપુત્ત, વદામિ તં વાચં અપ્પહાય, તં ચિત્તં અપ્પહાય, તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૪૯).

મિચ્છાદિટ્ઠિતો ચ મહાસાવજ્જતરં નામ અઞ્ઞં નત્થિ. યથાહ –

‘‘નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકધમ્મમ્પિ સમનુપસ્સામિ, યં એવં મહાસાવજ્જતરં યથયિદં, ભિક્ખવે, મિચ્છાદિટ્ઠિ. મિચ્છાદિટ્ઠિપરમાનિ, ભિક્ખવે, વજ્જાની’’તિ (અ. નિ. ૧.૩૧૦).

તં ખો પનાતિઆદિ યથાવુત્તસ્સ અત્થસ્સ અત્તપચ્ચક્ખભાવં દળ્હતરં કત્વા દસ્સેતું આરદ્ધં. તમ્પિ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ગાથાસુ મિચ્છા મનં પણિધાયાતિ અભિજ્ઝાદીનં વસેન ચિત્તં અયોનિસો ઠપેત્વા. મિચ્છા વાચઞ્ચ ભાસિયાતિ મિચ્છા મુસાવાદાદિવસેન વાચં ભાસિત્વા. મિચ્છા કમ્માનિ કત્વાનાતિ પાણાતિપાતાદિવસેન કાયકમ્માનિ કત્વા. અથ વા મિચ્છા મનં પણિધાયાતિ મિચ્છાદિટ્ઠિવસેન ચિત્તં વિપરીતં ઠપેત્વા. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. ઇદાનિસ્સ તથા દુચ્ચરિતચરણે કારણં દસ્સેતિ અપ્પસ્સુતોતિ, અત્તનો પરેસઞ્ચ હિતાવહેન સુતેન વિરહિતોતિ અત્થો. અપુઞ્ઞકરોતિ તતો એવ અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદતાય કિબ્બિસકારી પાપધમ્મો. અપ્પસ્મિં ઇધ જીવિતેતિ ઇધ મનુસ્સલોકે જીવિતે અતિપરિત્તે. તથા ચાહ ‘‘યો ચિરં જીવતિ, સો વસ્સસતં અપ્પં વા ભિય્યો’’તિ (દી. નિ. ૨.૯૩; સં. નિ. ૧.૧૪૫), ‘‘અપ્પમાયુ મનુસ્સાન’’ન્તિ (સં. નિ. ૧.૧૪૫; મહાનિ. ૧૦) ચ. તસ્મા બહુસ્સુતો સપ્પઞ્ઞો સીઘં પુઞ્ઞાનિ કત્વા સગ્ગૂપગો નિબ્બાનપતિટ્ઠો વા હોતિ. યો પન અપ્પસ્સુતો અપુઞ્ઞકરો, કાયસ્સ ભેદા દુપ્પઞ્ઞો નિરયં સો ઉપપજ્જતીતિ.

પઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.