૧. પુઞ્ઞકિરિયવત્થુસુત્તવણ્ણના

૬૦. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનીતિ પુજ્જભવફલં નિબ્બત્તેન્તિ, અત્તનો સન્તાનં પુનન્તીતિ વા પુઞ્ઞાનિ, પુઞ્ઞાનિ ચ તાનિ હેતુપચ્ચયેહિ કત્તબ્બતો કિરિયા ચાતિ પુઞ્ઞકિરિયા. તા એવ ચ તેસં તેસં આનિસંસાનં વત્થુભાવતો પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનિ. દાનમયન્તિ અનુપચ્છિન્નભવમૂલસ્સ અનુગ્ગહવસેન પૂજાવસેન વા અત્તનો દેય્યધમ્મસ્સ પરેસં પરિચ્ચાગચેતના દીયતિ એતાયાતિ દાનં, દાનમેવ દાનમયં. ચીવરાદીસુ હિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ અન્નાદીસુ વા દસસુ દાનવત્થૂસુ રૂપાદીસુ વા છસુ આરમ્મણેસુ તં તં દેન્તસ્સ તેસં ઉપ્પાદનતો પટ્ઠાય પુબ્બભાગે પરિચ્ચાગકાલે પચ્છા સોમનસ્સચિત્તેન અનુસ્સરણે ચાતિ તીસુ કાલેસુ વુત્તનયેન પવત્તચેતના દાનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ નામ.

સીલમયન્તિ નિચ્ચસીલઉપોસથનિયમાદિવસેન પઞ્ચ, અટ્ઠ, દસ વા સીલાનિ સમાદિયન્તસ્સ સીલપૂરણત્થં પબ્બજિસ્સામીતિ વિહારં ગચ્છન્તસ્સ પબ્બજન્તસ્સ મનોરથં મત્થકં પાપેત્વા ‘‘પબ્બજિતો વતમ્હિ સાધુ સુટ્ઠૂ’’તિ આવજ્જેન્તસ્સ સદ્ધાય પાતિમોક્ખં પરિપૂરેન્તસ્સ પઞ્ઞાય ચીવરાદિકે પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ સતિયા આપાથગતેસુ રૂપાદીસુ ચક્ખુદ્વારાદીનિ સંવરન્તસ્સ વીરિયેન આજીવં સોધેન્તસ્સ ચ પવત્તા ચેતના સીલતીતિ સીલમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ નામ.

તથા પટિસમ્ભિદાયં (પટિ. મ. ૧.૪૮) વુત્તેન વિપસ્સનામગ્ગેન ચક્ખું અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો વિપસ્સન્તસ્સ સોતં, ઘાનં, જિવ્હં, કાયં, મનં. રૂપે…પે… ધમ્મે, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… મનોવિઞ્ઞાણં. ચક્ખુસમ્ફસ્સં…પે… મનોસમ્ફસ્સં, ચક્ખુસમ્ફસ્સજં વેદનં…પે… મનોસમ્ફસ્સજં વેદનં. રૂપસઞ્ઞં…પે… ધમ્મસઞ્ઞં. જરામરણં અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો વિપસ્સન્તસ્સ યા ચેતના, યા ચ પથવીકસિણાદીસુ અટ્ઠતિંસાય આરમ્મણેસુ પવત્તા ઝાનચેતના, યા ચ અનવજ્જેસુ કમ્માયતનસિપ્પાયતનવિજ્જાટ્ઠાનેસુ પરિચયમનસિકારાદિવસેન પવત્તા ચેતના, સબ્બા ભાવેતિ એતાયાતિ ભાવનામયં વુત્તનયેન પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ ચાતિ.

એકમેકઞ્ચેત્થ યથારહં પુબ્બભાગતો પટ્ઠાય કાયેન કરોન્તસ્સ કાયકમ્મં હોતિ, તદત્થં વાચં નિચ્છારેન્તસ્સ વચીકમ્મં, કાયઙ્ગં વાચઙ્ગઞ્ચ અચોપેત્વા મનસા ચિન્તેન્તસ્સ મનોકમ્મં. અન્નાદીનિ દેન્તસ્સ ચાપિ ‘‘અન્નદાનાદીનિ દેમી’’તિ વા દાનપારમિં આવજ્જેત્વા વા દાનકાલે દાનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ. વત્તસીસે ઠત્વા દદતો સીલમયં, ખયતો વયતો કમ્મતો સમ્મસનં પટ્ઠપેત્વા દદતો ભાવનામયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ.

અપરાનિપિ સત્ત પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનિ – અપચિતિસહગતં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ વેય્યાવચ્ચસહગતં પત્તિઅનુપ્પદાનં અબ્ભનુમોદનં દેસનામયં સવનમયં દિટ્ઠિજુગતં પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂતિ. સરણગમનમ્પિ હિ દિટ્ઠિજુગતેનેવ સઙ્ગય્હતિ. યં પનેત્થ વત્તબ્બં, તં પરતો આવિ ભવિસ્સતિ.

તત્થ વુડ્ઢતરં દિસ્વા પચ્ચુગ્ગમનપત્તચીવરપટિગ્ગહણાભિવાદનમગ્ગસમ્પદાનાદિવસેન અપચાયનસહગતં વેદિતબ્બં. વુડ્ઢતરાનં વત્તપટિપત્તિકરણવસેન, ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠં ભિક્ખું દિસ્વા પત્તં ગહેત્વા ગામે ભિક્ખં સમ્પાદેત્વા ઉપસંહરણવસેન ‘‘ગચ્છ ભિક્ખૂનં પત્તં આહરા’’તિ સુત્વા વેગેન ગન્ત્વા પત્તાહરણાદિવસેન ચ વેય્યાવચ્ચસહગતં વેદિતબ્બં. ચત્તારો પચ્ચયે દત્વા પુપ્ફગન્ધાદીહિ રતનત્તયસ્સ પૂજં કત્વા અઞ્ઞં વા તાદિસં પુઞ્ઞં કત્વા ‘‘સબ્બસત્તાનં પત્તિ હોતૂ’’તિ પરિણામવસેન પત્તિઅનુપ્પદાનં વેદિતબ્બં. તથા પરેહિ દિન્નાય પત્તિયા કેવલં વા પરેહિ કતં પુઞ્ઞં ‘‘સાધુ, સુટ્ઠૂ’’તિ અનુમોદનવસેન અબ્ભનુમોદનં વેદિતબ્બં. અત્તનો પગુણધમ્મં અપચ્ચાસીસન્તો હિતજ્ઝાસયેન પરેસં દેસેતિ – ઇદં દેસનામયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ નામ. યં પન એકો ‘‘એવં મં ધમ્મકથિકોતિ જાનિસ્સન્તી’’તિ ઇચ્છાય ઠત્વા લાભસક્કારસિલોકસન્નિસ્સિતો ધમ્મં દેસેતિ, તં ન મહપ્ફલં હોતિ. ‘‘અદ્ધા અયં અત્તહિતપરહિતાનં પટિપજ્જનૂપાયો’’તિ યોનિસોમનસિકારપુરેચારિકહિતફરણેન મુદુચિત્તેન ધમ્મં સુણાતિ, ઇદં સવનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ. યં પનેકો ‘‘ઇતિ મં સદ્ધોતિ જાનિસ્સન્તી’’તિ સુણાતિ, તં ન મહપ્ફલં હોતિ. દિટ્ઠિયા ઉજુગમનં દિટ્ઠિજુગતં, ‘‘અત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિનયપ્પવત્તસ્સ સમ્માદસ્સનસ્સ એતં અધિવચનં. ઇદઞ્હિ પુબ્બભાગે વા પચ્છાભાગે વા ઞાણવિપ્પયુત્તમ્પિ ઉજુકરણકાલે ઞાણસમ્પયુત્તમેવ હોતિ. અપરે પનાહુ ‘‘વિજાનનપજાનનવસેન દસ્સનં દિટ્ઠિ કુસલઞ્ચ વિઞ્ઞાણં કમ્મસ્સકતાઞાણાદિ ચ સમ્માદસ્સન’’ન્તિ. તત્થ કુસલેન વિઞ્ઞાણેન ઞાણસ્સ અનુપ્પાદેપિ અત્તના કતપુઞ્ઞાનુસ્સરણવણ્ણારહવણ્ણનાદીનં સઙ્ગહો, કમ્મસ્સકતાઞાણેન કમ્મપથસમ્માદિટ્ઠિયા. ઇતરં પન દિટ્ઠિજુગતં સબ્બેસં નિયમલક્ખણં. યઞ્હિ કિઞ્ચિ પુઞ્ઞં કરોન્તસ્સ દિટ્ઠિયા ઉજુભાવેનેવ તં મહપ્ફલં હોતિ.

ઇમેસં પન સત્તન્નં પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનં પુરિમેહિ તીહિ દાનમયાદીહિ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂહિ સઙ્ગહો. તત્થ હિ અપચાયનવેય્યાવચ્ચાનિ સીલમયે, પત્તિઅનુપ્પદાનઅબ્ભનુમોદનાનિ દાનમયે, ધમ્મદેસનાસવનાનિ ભાવનામયે, દિટ્ઠિજુગતં તીસુપિ. તેનાહ ભગવા –

‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનિ. કતમાનિ તીણિ? દાનમયં…પે… ભાવનામયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂ’’તિ (અ. નિ. ૮.૩૬).

એત્થ ચ અટ્ઠન્નં કામાવચરકુસલચેતનાનં વસેન તિણ્ણમ્પિ પુઞ્ઞકિરિયવત્થૂનં પવત્તિ હોતિ. યથા હિ પગુણં ધમ્મં પરિવત્તેન્તસ્સ એકચ્ચે અનુસન્ધિં અસલ્લક્ખેન્તસ્સેવ ગચ્છન્તિ, એવં પગુણં સમથવિપસ્સનાભાવનં અનુયુઞ્જન્તસ્સ અન્તરન્તરા ઞાણવિપ્પયુત્તચિત્તેનાપિ મનસિકારો પવત્તતિ. સબ્બં તં પન મહગ્ગતકુસલચેતનાનં વસેન ભાવનામયમેવ પુઞ્ઞકિરિયવત્થુ હોતિ, ન ઇતરાનિ. ગાથાય અત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ.

પઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.