૯. તણ્હાસુત્તવણ્ણના

૫૮. નવમે તણ્હાયનટ્ઠેન તણ્હા, રૂપાદિવિસયં તસતીતિ વા તણ્હા. ઇદાનિ તં વિભજિત્વા દસ્સેતું ‘‘કામતણ્હા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ પઞ્ચકામગુણિકો રાગો કામતણ્હા. રૂપારૂપભવેસુ છન્દરાગો ઝાનનિકન્તિ સસ્સતદિટ્ઠિસહગતો રાગો ભવવસેન પત્થના ચ ભવતણ્હા. ઉચ્છેદદિટ્ઠિસહગતો રાગો વિભવતણ્હા. અપિચ પચ્છિમતણ્હાદ્વયં ઠપેત્વા સેસા સબ્બાપિ તણ્હા કામતણ્હા એવ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા ભવતણ્હા? સસ્સતદિટ્ઠિસહગતો રાગો સારાગો ચિત્તસ્સ સારાગો – અયં વુચ્ચતિ ભવતણ્હા. તત્થ કતમા વિભવતણ્હા? ઉચ્છેદદિટ્ઠિસહગતો રાગો સારાગો ચિત્તસ્સ સારાગો, અયં વુચ્ચતિ વિભવતણ્હા. અવસેસા તણ્હા કામતણ્હા’’તિ (વિભ. ૯૧૬).

ઇમા ચ તિસ્સો તણ્હા રૂપતણ્હા…પે… ધમ્મતણ્હાતિ વિસયભેદતો પચ્ચેકં છબ્બિધાતિ કત્વા અટ્ઠારસ હોન્તિ. તા અજ્ઝત્તરૂપાદીસુ અટ્ઠારસ, બહિદ્ધારૂપાદીસુ અટ્ઠારસાતિ છત્તિંસ, ઇતિ અતીતા છત્તિંસ, અનાગતા છત્તિંસ, પચ્ચુપ્પન્ના છત્તિંસાતિ વિભાગતો અટ્ઠસતં હોન્તિ. પુન સઙ્ગહે કરિયમાને કાલભેદં અનામસિત્વા ગય્હમાના છત્તિંસેવ હોન્તિ, રૂપાદીનં અજ્ઝત્તિકબાહિરવિભાગે અકરિયમાને અટ્ઠારસેવ, રૂપાદિઆરમ્મણવિભાગમત્તે ગય્હમાને છળેવ, આરમ્મણવિભાગમ્પિ અકત્વા ગય્હમાના તિસ્સોયેવ હોન્તીતિ.

ગાથાસુ તણ્હાયોગેનાતિ તણ્હાસઙ્ખાતેન યોગેન, કામયોગેન, ભવયોગેન ચ. સંયુત્તાતિ સમ્બન્ધા, ભવાદીસુ સંયોજિતા વા. તેનેવાહ ‘‘રત્તચિત્તા ભવાભવે’’તિ. ખુદ્દકે ચેવ મહન્તે ચ ભવે લગ્ગચિત્તાતિ અત્થો. અથ વા ભવોતિ સસ્સતદિટ્ઠિ, અભવોતિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ. તસ્મા ભવાભવે સસ્સતુચ્છેદદિટ્ઠીસુ સત્તવિસત્તચિત્તાતિ. એતેન ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા ચ દસ્સિતા. ઇમસ્મિં પક્ખે ‘‘તણ્હાયોગેના’’તિ ઇમિના કામતણ્હાવ દસ્સિતાતિ વેદિતબ્બા. તે યોગયુત્તા મારસ્સાતિ તે એવંભૂતા પુગ્ગલા મારસ્સ પાસસઙ્ખાતેન યોગેન યુત્તા બદ્ધા. રાગો હિ મારયોગો મારપાસોતિ વુચ્ચતિ. યથાહ –

‘‘અન્તલિક્ખચરો પાસો, ય્વાયં ચરતિ માનસો;

તેન તં બાધયિસ્સામિ, ન મે સમણ મોક્ખસી’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૫૧; મહાવ. ૩૩);

ચતૂહિ યોગેહિ અનુપદ્દુતત્તા યોગક્ખેમં, નિબ્બાનં અરહત્તઞ્ચ, તસ્સ અનધિગમેન અયોગક્ખેમિનો. ઉપરૂપરિ કિલેસાભિસઙ્ખારાનં જનનતો જના, પાણિનો. રૂપાદીસુ સત્તા વિસત્તાતિ સત્તા.

‘‘ખન્ધાનઞ્ચ પટિપાટિ, ધાતુઆયતનાન ચ;

અબ્બોચ્છિન્નં વત્તમાના, સંસારોતિ પવુચ્ચતી’’તિ. –

એવં વુત્તં ખન્ધાદીનં અપરાપરુપ્પત્તિસઙ્ખાતં સંસારં ગચ્છન્તિ, તતો ન મુચ્ચન્તિ. કસ્મા? તણ્હાયોગયુત્તત્તા. જાતિમરણગામિનો પુનપ્પુનં જનનમરણસ્સેવ ઉપગમનસીલાતિ. એત્તાવતા વટ્ટં દસ્સેત્વા ઇદાનિ વિવટ્ટં દસ્સેતું ‘‘યે ચ તણ્હં પહન્ત્વાના’’તિ ગાથમાહ. સા હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા સુવિઞ્ઞેય્યાવ.

નવમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.