૧૦. મારધેય્યસુત્તવણ્ણના

૫૯. દસમસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? એકદિવસં કિર સત્થા સેક્ખબહુલાય પરિસાય પરિવુતો નિસિન્નો તેસં અજ્ઝાસયં ઓલોકેત્વા ઉપરિ વિસેસાધિગમાય ઉસ્સાહં જનેતું અસેક્ખભૂમિં થોમેન્તો ઇદં સુત્તં અભાસિ. તત્થ અતિક્કમ્માતિઆદીસુ અયં સઙ્ખેપત્થો – અતિક્કમ્મ અતિક્કમિત્વા અભિભવિત્વા. મારધેય્યં મારસ્સ વિસયં ઇસ્સરિયટ્ઠાનં. આદિચ્ચોવ યથા આદિચ્ચો અબ્ભાદિઉપક્કિલેસવિમુત્તો અત્તનો ઇદ્ધિયા આનુભાવેન તેજસાતિ તીહિ ગુણેહિ સમન્નાગતો નભં અબ્ભુસ્સક્કમાનો સબ્બં આકાસગતં તમં અતિક્કમ્મ અતિક્કમિત્વા અભિભવિત્વા વિધમિત્વા વિરોચતિ, ઓભાસતિ, તપતિ; એવમેવ ખીણાસવો ભિક્ખુ તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સબ્બુપક્કિલેસવિમુત્તો મારધેય્યસઙ્ખાતં તેભૂમકધમ્મપ્પવત્તં અભિભવિત્વા વિરોચતીતિ.

અસેક્ખેનાતિ એત્થ સિક્ખાસુ જાતાતિ સેક્ખા, સત્તન્નં સેક્ખાનં એતેતિ વા સેક્ખા, અપરિયોસિતસિક્ખત્તા સયમેવ સિક્ખન્તીતિ વા સેક્ખા મગ્ગધમ્મા હેટ્ઠિમફલત્તયધમ્મા ચ. અગ્ગફલધમ્મા પન ઉપરિ સિક્ખિતબ્બાભાવેન ન સેક્ખાતિ અસેક્ખા. યત્થ હિ સેક્ખભાવાસઙ્કા અત્થિ, તત્થાયં પટિસેધોતિ લોકિયધમ્મેસુ નિબ્બાને ચ અસેક્ખભાવાનાપત્તિ દટ્ઠબ્બા. સીલસમાધિપઞ્ઞાસઙ્ખાતા હિ સિક્ખા અત્તનો પટિપક્ખકિલેસેહિ વિપ્પયુત્તા પરિસુદ્ધા ઉપક્કિલેસાનં આરમ્મણભાવમ્પિ અનુપગમનતો સાતિસયં સિક્ખાતિ વત્તું યુત્તા, અટ્ઠસુપિ મગ્ગફલેસુ વિજ્જન્તિ; તસ્મા ચતુમગ્ગહેટ્ઠિમફલત્તયધમ્મા વિય અરહત્તફલધમ્માપિ ‘‘તાસુ સિક્ખાસુ જાતા’’તિ ચ, તંસિક્ખાસમઙ્ગિનો અરહતો ઇતરેસં વિય સેક્ખત્તે સતિ ‘‘સેક્ખસ્સ એતે’’તિ ચ ‘‘સિક્ખા સીલં એતેસ’’ન્તિ ચ સેક્ખાતિ આસઙ્કા સિયુન્તિ તદાસઙ્કાનિવત્તનત્થં અસેક્ખાતિ યથાવુત્તસેક્ખભાવપ્પટિસેધં કત્વા વુત્તં. અરહત્તફલે પવત્તમાના હિ સિક્ખા પરિનિટ્ઠિતકિચ્ચત્તા ન સિક્ખાકિચ્ચં કરોન્તિ, કેવલં સિક્ખાફલભાવેન પવત્તન્તિ. તસ્મા તા ન સિક્ખાવચનં અરહન્તિ, નાપિ તંસમઙ્ગિનો સેક્ખવચનં, ન ચ તંસમ્પયુત્તધમ્મા સિક્ખનસીલા. ‘‘સિક્ખાસુ જાતા’’તિ એવમાદિઅત્થેહિ અગ્ગફલધમ્મા સેક્ખા ન હોન્તિ. હેટ્ઠિમફલેસુ પન સિક્ખા સકદાગામિમગ્ગવિપસ્સનાદીનં ઉપનિસ્સયભાવતો સિક્ખાકિચ્ચં કરોન્તીતિ સિક્ખાવચનં અરહન્તિ, તંસમઙ્ગિનો ચ સેક્ખવચનં, તંસમ્પયુત્તા ધમ્મા ચ સિક્ખનસીલા. સેક્ખધમ્મા યથાવુત્તેહિ અત્થેહિ સેક્ખા હોન્તિયેવ.

અથ વા સેક્ખાતિ અપરિયોસિતસિક્ખાનં વચનન્તિ, અસેક્ખાતિ પદં પરિયોસિતસિક્ખાનં દસ્સનન્તિ ન લોકિયધમ્મનિબ્બાનાનં અસેક્ખભાવાપત્તિ. વુડ્ઢિપ્પત્તા સેક્ખા અસેક્ખા ચ સેક્ખધમ્મેસુ એવ કેસઞ્ચિ વુડ્ઢિપ્પત્તાનં અસેક્ખતા આપજ્જતીતિ અરહત્તમગ્ગધમ્મા વુડ્ઢિપ્પત્તા. યથાવુત્તેહિ ચ અત્થેહિ સેક્ખાતિ કત્વા અસેક્ખા આપન્નાતિ ચે? તં ન, સદિસેસુ તબ્બોહારતો. અરહત્તમગ્ગતો હિ નિન્નાનાકરણં અરહત્તફલં ઠપેત્વા પરિઞ્ઞાદિકિચ્ચકરણં વિપાકભાવઞ્ચ, તસ્મા તે એવ સેક્ખા ધમ્મા અરહત્તફલભાવં આપન્નાતિ સક્કા વત્તું. કુસલસુખતો ચ વિપાકસુખં સન્તતરતાય પણીતતરન્તિ વુડ્ઢિપ્પત્તાવ તે ધમ્મા હોન્તીતિ ‘‘અસેક્ખા’’તિ વુચ્ચન્તિ.

તે પન અસેક્ખધમ્મે ખન્ધવસેન ઇધ તિધા વિભજિત્વા તેહિ સમન્નાગમેન ખીણાસવસ્સ આનુભાવં વિભાવેન્તો ભગવા ‘‘અસેક્ખેન સીલક્ખન્ધેના’’તિઆદિમાહ. તત્થ સીલસદ્દસ્સ અત્થો હેટ્ઠા વુત્તો. ખન્ધસદ્દો પન રાસિમ્હિ પઞ્ઞત્તિયં રુળ્હિયં ગુણેતિ બહૂસુ અત્થેસુ દિટ્ઠપ્પયોગો. તથા હિ ‘‘અસઙ્ખેય્યો અપ્પમેય્યો મહાઉદકક્ખન્ધોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિઆદીસુ (અ. નિ. ૪.૫૧; ૬.૩૭) રાસિમ્હિ આગતો. ‘‘અદ્દસા ખો ભગવા મહન્તં દારુક્ખન્ધં ગઙ્ગાય નદિયા સોતેન વુય્હમાન’’ન્તિઆદીસુ (સં. નિ. ૪.૨૪૧) પઞ્ઞત્તિયં. ‘‘ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો’’તિઆદીસુ (ધ. સ. ૬૩, ૬૫) રુળ્હિયં. ‘‘ન ખો, આવુસો વિસાખ, અરિયેન અટ્ઠઙ્ગિકેન મગ્ગેન તયો ખન્ધા સઙ્ગહિતા, તીહિ ચ ખો, આવુસો વિસાખ, ખન્ધેહિ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સઙ્ગહિતો’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૪૬૨) ગુણે. ઇધાપિ ગુણેયેવ દટ્ઠબ્બો. તસ્મા અસેક્ખેન સીલસઙ્ખાતેન ગુણેનાતિ અત્થો. સમન્નાગતોતિ સમ્પયુત્તો સમઙ્ગીભૂતો. સમાદહતિ એતેન, સયં વા સમાદહતિ, સમાધાનમેવ વાતિ સમાધિ. પકારેહિ જાનાતિ યથાસભાવં પટિવિજ્ઝતીતિ પઞ્ઞા. સીલમેવ ખન્ધો સીલક્ખન્ધો. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

તત્થ અગ્ગફલભૂતા સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો ચ સભાવેનેવ અસેક્ખો સીલક્ખન્ધો નામ, તથા સમ્માસમાધિ અસેક્ખો સમાધિક્ખન્ધો. તદુપકારકતો પન સમ્માવાયામસમ્માસતિયો સમાધિક્ખન્ધે સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ. તથા સમ્માદિટ્ઠિ અસેક્ખો પઞ્ઞાક્ખન્ધો. તદુપકારકતો સમ્માસઙ્કપ્પો પઞ્ઞાક્ખન્ધે સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ એવમેત્થ અટ્ઠપિ અરહત્તફલધમ્મા તીહિ ખન્ધેહિ સઙ્ગહેત્વા દસ્સિતાતિ વેદિતબ્બં.

યસ્સ એતે સુભાવિતાતિ યેન અરહતા એતે સીલાદયો અસેક્ખધમ્મક્ખન્ધા સુભાવિતા સુટ્ઠુ વડ્ઢિતા, સો આદિચ્ચોવ વિરોચતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘યસ્સ ચેતે’’તિપિ પઠન્તિ. તેસઞ્ચ સદ્દો નિપાતમત્તં. એવમેતસ્મિં વગ્ગે પઠમસુત્તે વટ્ટં, પરિયોસાનસુત્તે વિવટ્ટં, ઇતરેસુ વટ્ટવિવટ્ટં કથિતં.

દસમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઠમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.