૯. સિક્ખાનિસંસસુત્તવણ્ણના

૪૬. નવમે સિક્ખાનિસંસાતિ એત્થ સિક્ખિતબ્બાતિ સિક્ખા, સા તિવિધા અધિસીલસિક્ખા, અધિચિત્તસિક્ખા, અધિપઞ્ઞાસિક્ખાતિ. તિવિધાપિ ચેસા સિક્ખા આનિસંસા એતેસં, ન લાભસક્કારસિલોકાતિ સિક્ખાનિસંસા. વિહરથાતિ સિક્ખાનિસંસા હુત્વા વિહરથ, તીસુ સિક્ખાસુ આનિસંસદસ્સાવિનો હુત્વા તાહિ સિક્ખાહિ લદ્ધબ્બં આનિસંસમેવ સમ્પસ્સન્તા વિહરથાતિ અત્થો. પઞ્ઞુત્તરાતિ તાસુ સિક્ખાસુ યા અધિપઞ્ઞાસિક્ખાસઙ્ખાતા પઞ્ઞા, સા ઉત્તરા પધાના વિસિટ્ઠા એતેસન્તિ પઞ્ઞુત્તરા. યે હિ સિક્ખાનિસંસા વિહરન્તિ, તે પઞ્ઞુત્તરા ભવન્તીતિ. વિમુત્તિસારાતિ અરહત્તફલસઙ્ખાતા વિમુત્તિ સારં એતેસન્તિ વિમુત્તિસારા, યથાવુત્તં વિમુત્તિંયેવ સારતો ગહેત્વા ઠિતાતિ અત્થો. યે હિ સિક્ખાનિસંસા પઞ્ઞુત્તરા ચ, ન તે ભવવિસેસં પત્થેન્તિ, અપિચ ખો વિભવં આકઙ્ખન્તા વિમુત્તિંયેવ સારતો પચ્ચેન્તિ. સતાધિપતેય્યાતિ જેટ્ઠકકરણટ્ઠેન સતિ અધિપતેય્યં એતેસન્તિ સતાધિપતેય્યા અધિપતિ એવ અધિપતેય્યન્તિ કત્વા, ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તા કાયાનુપસ્સનાદિમુખેન સમથવિપસ્સનાભાવનાનુયુત્તાતિ અત્થો.

અથ વા સિક્ખાનિસંસાતિ ભિક્ખવે, એવરૂપે દુલ્લભક્ખણપટિલાભે તિવિધસિક્ખાસિક્ખનમેવ આનિસંસં કત્વા વિહરથ, એવં વિહરન્તા ચ પઞ્ઞુત્તરા પઞ્ઞાય ઉત્તરા લોકુત્તરપઞ્ઞાય સમન્નાગતા હુત્વા વિહરથ, એવંભૂતા ચ વિમુત્તિસારા નિબ્બાનસારા અનઞ્ઞસારા વિહરથ. તથાભાવસ્સ ચાયં ઉપાયો, યં સતાધિપતેય્યા વિહરથ, સતિપટ્ઠાનભાવનાય યુત્તપ્પયુત્તા હોથ, સબ્બત્થ વા સતારક્ખેન ચેતસા વિહરથાતિ એવમેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. ઇતિ ભગવા તીસુ સિક્ખાસુ ભિક્ખૂ નિયોજેન્તો યથા તા સિક્ખિતબ્બા, યેન ચ પારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, તં સઙ્ખેપેનેવ દસ્સેત્વા ઇદાનિ યથાનુસિટ્ઠં પટિપજ્જમાનાનં ફલવિસેસદસ્સનેન તસ્સા પટિપત્તિયા અમોઘભાવં પકાસેન્તો ‘‘સિક્ખાનિસંસાન’’ન્તિઆદિમાહ. તં વુત્તત્થમેવ.

ગાથાસુ પરિપુણ્ણસિક્ખન્તિ અગ્ગફલપ્પત્તિયા પરિસુદ્ધસિક્ખં, અસેક્ખન્તિ અત્થો. અપહાનધમ્મન્તિ એત્થ પહાનધમ્મા વુચ્ચન્તિ કુપ્પા વિમુત્તિયો. પહાનધમ્મોતિ હિ હાનધમ્મો કુપ્પધમ્મો. ન પહાનધમ્મોતિ અપહાનધમ્મો, અકુપ્પધમ્મો. ‘‘અપ્પહાનધમ્મો’’તિપિ પાળિ, સો એવ અત્થો. ખયો એવ અન્તોતિ ખયન્તો, જાતિયા ખયન્તો જાતિખયન્તો, નિબ્બાનં. ખયો વા મરણં, જાતિખયન્તો નિબ્બાનમેવ, તસ્સ દિટ્ઠત્તા જાતિખયન્તદસ્સી.

તસ્માતિ યસ્મા સિક્ખાપારિપૂરિયા અયં જરાપારઙ્ગમનપરિયોસાનો આનિસંસો, તસ્મા. સદાતિ સબ્બકાલં. ઝાનરતાતિ લક્ખણૂપનિજ્ઝાને, આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનેતિ દુવિધેપિ ઝાને રતા, તતો એવ સમાહિતા. મારં સસેનં અભિભુય્યાતિ કિલેસસેનાય અનટ્ઠસેનાય ચ સસેનં અનવસિટ્ઠં ચતુબ્બિધમ્પિ મારં અભિભવિત્વા. દેવપુત્તમારસ્સપિ હિ ગુણમારણે સહાયભાવૂપગમનતો કિલેસા ‘‘સેના’’તિ વુચ્ચન્તિ. તથા રોગાદયો અનટ્ઠા મચ્ચુમારસ્સ. યથાહ –

‘‘કામા તે પઠમા સેના, દુતિયા અરતિ વુચ્ચતિ;

તતિયા ખુપ્પિપાસા તે, ચતુત્થી તણ્હા પવુચ્ચતિ.

‘‘પઞ્ચમી થિનમિદ્ધં તે, છટ્ઠા ભીરૂ પવુચ્ચતિ;

સત્તમી વિચિકિચ્છા તે, મક્ખો થમ્ભો ચ અટ્ઠમો.

‘‘લાભો સિલોકો સક્કારો, મિચ્છાલદ્ધો ચ યો યસો;

યો ચત્તાનં સમુક્કંસે, પરે ચ અવજાનતિ.

‘‘એસા નમુચિ તે સેના, કણ્હસ્સાભિપ્પહારિની;

ન નં અસૂરો જિનાતિ, જેત્વા ચ લભતે સુખ’’ન્તિ. (સુ. નિ. ૪૩૮-૪૪૧; મહાનિ. ૨૮);

યથા ચાહ –

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના’’તિ. (મ. નિ. ૩.૨૮૦; જા. ૨.૨૨.૧૨૧);

ભવથ જાતિમરણસ્સ પારગાતિ જાતિયા મરણસ્સ ચ પારગામિનો નિબ્બાનગામિનો ભવથાતિ.

નવમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.