૮. પટિસલ્લાનસુત્તવણ્ણના

૪૫. અટ્ઠમે પટિસલ્લાનરામાતિ તેહિ તેહિ સત્તસઙ્ખારેહિ પટિનિવત્તિત્વા સલ્લાનં પટિસલ્લાનં, એકવિહારો એકમન્તસેવિતા, કાયવિવેકોતિ અત્થો. તં પટિસલ્લાનં રમન્તિ રોચન્તીતિ પટિસલ્લાનરામા. ‘‘પટિસલ્લાનારામા’’તિપિ પાઠો. યથા વુત્તં પટિસલ્લાનં આરમિતબ્બતો આરામો એતેસન્તિ પટિસલ્લાનારામા. વિહરથાતિ એવંભૂતા હુત્વા વિહરથાતિ અત્થો. પટિસલ્લાને રતા નિરતા સમ્મુદિતાતિ પટિસલ્લાનરતા. એત્તાવતા જાગરિયાનુયોગો, તસ્સ નિમિત્તભૂતા વૂપકટ્ઠકાયતા ચ દસ્સિતા. જાગરિયાનુયોગો, સીલસંવરો, ઇન્દ્રિયેસુ, ગુત્તદ્વારતા, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા, સતિસમ્પજઞ્ઞન્તિ ઇમેહિ ધમ્મેહિ વિના ન વત્તતીતિ તેપિ ઇધ અત્થતો વુત્તા એવાતિ વેદિતબ્બા.

અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તાતિ અત્તનો ચિત્તસમથે અનુયુત્તા. અજ્ઝત્તં અત્તનોતિ ચ એતં એકત્થં, બ્યઞ્જનમેવ નાનં. ભુમ્મત્થે ચેતં સમથન્તિ અનુસદ્દયોગેન ઉપયોગવચનં. અનિરાકતજ્ઝાનાતિ બહિ અનીહતજ્ઝાના અવિનાસિતજ્ઝાના વા. નીહરણં વિનાસો વાતિ ઇદં નિરાકતં નામ ‘‘થમ્ભં નિરંકત્વા નિવાતવુત્તી’’તિઆદીસુ (સુ. નિ. ૩૨૮) વિય. વિપસ્સનાય સમન્નાગતાતિ સત્તવિધાય અનુપસ્સનાય યુત્તા. સત્તવિધા અનુપસ્સના નામ અનિચ્ચાનુપસ્સના, દુક્ખાનુપસ્સના, અનત્તાનુપસ્સના, નિબ્બિદાનુપસ્સના, વિરાગાનુપસ્સના, નિરોધાનુપસ્સના, પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના ચ, તા વિસુદ્ધિમગ્ગે વિત્થારિતાવ.

બ્રૂહેતારો સુઞ્ઞાગારાનન્તિ વડ્ઢેતારો સુઞ્ઞાગારાનં. એત્થ ચ ‘‘સુઞ્ઞાગારાન’’ન્તિ યંકિઞ્ચિ વિવિત્તં ભાવનાનુયોગસ્સ અનુચ્છવિકટ્ઠાનં. સમથવિપસ્સનાવસેન કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા રત્તિન્દિવં સુઞ્ઞાગારં પવિસિત્વા ભાવનાનુયોગવસેન નિસીદમાના ભિક્ખૂ ‘‘બ્રૂહેતારો સુઞ્ઞાગારાન’’ન્તિ વેદિતબ્બા. એકભૂમિકાદિપાસાદેપિ પન વાસં કુરુમાના ઝાયિનો સુઞ્ઞાગારાનં બ્રૂહેતારોત્વેવ વેદિતબ્બા.

એત્થ ચ યા ‘‘પટિસલ્લાનરામા, ભિક્ખવે, વિહરથ પટિસલ્લાનરતા’’તિ વૂપકટ્ઠકાયતા વિહિતા, સા પરિસુદ્ધસીલસ્સ, ન અસીલસ્સ અવિસુદ્ધસીલસ્સ વા તસ્સ રૂપારમ્મણાદિતો ચિત્તવિનિવત્તનસ્સેવ અભાવતોતિ અત્થતો સીલવિસુદ્ધિ દસ્સિતાતિ વુત્તોવાયમત્થો. ‘‘અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તા અનિરાકતજ્ઝાના’’તિ પદદ્વયેન સમાધિભાવના, ‘‘વિપસ્સનાય સમન્નાગતા’’તિ ઇમિના પઞ્ઞાભાવના વિહિતાતિ લોકિયા તિસ્સો સિક્ખા દસ્સિતા.

ઇદાનિ તાસુ પતિટ્ઠિતસ્સ અવસ્સંભાવિફલં દસ્સેતું ‘‘પટિસલ્લાનરામાન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તત્થ બ્રૂહેતાનન્તિ વડ્ઢેતાનં. દ્વિન્નં ફલાનન્તિ તતિયચતુત્થફલાનં. પાટિકઙ્ખન્તિ ઇચ્છિતબ્બં અવસ્સંભાવી. અઞ્ઞાતિ અરહત્તં. તઞ્હિ હેટ્ઠિમમગ્ગઞાણેહિ ઞાતમરિયાદં અનતિક્કમિત્વા જાનનતો પરિપુણ્ણજાનનત્તા ઉપરિ જાનનકિચ્ચાભાવતો ચ ‘‘અઞ્ઞા’’તિ વુચ્ચતિ. સતિ વા ઉપાદિસેસેતિ સતિ વા કિલેસૂપાદિસેસે, પહાતું અસક્કુણેય્યે સતિ. ઞાણે હિ અપરિપક્કે યે તેન પરિપક્કેન પહાતબ્બકિલેસા, તે ન પહીયન્તિ. તં સન્ધાયાહ ‘‘સતિ વા ઉપાદિસેસે’’તિ. સતિ ચ કિલેસે ખન્ધાભિસઙ્ખારા તિટ્ઠન્તિ એવ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે અનાગામિફલં અરહત્તન્તિ દ્વે ધમ્મા દસ્સિતા. યથા ચેત્થ, એવં ઇતો પરેસુ દ્વીસુ સુત્તેસુ.

ગાથાસુ યે સન્તચિત્તાતિ યે યોગાવચરા તદઙ્ગવસેન વિક્ખમ્ભનવસેવ ચ સમિતકિલેસતાય સન્તચિત્તા. નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તાય સમન્નાગતત્તા નિપકા. ઇમિના તેસં કમ્મટ્ઠાનપરિહરણઞાણં દસ્સેતિ. સતિમન્તો ચ ઝાયિનોતિ ઠાનનિસજ્જાદીસુ કમ્મટ્ઠાનાવિજહનહેતુભૂતાય સતિયા સતિમન્તો, આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનલક્ખણેન ઝાનેન ઝાયિનો. સમ્મા ધમ્મં વિપસ્સન્તિ, કામેસુ અનપેક્ખિનોતિ પુબ્બેયેવ ‘‘અટ્ઠિકઙ્કલૂપમા કામા’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૩૪; પાચિ. ૪૧૭) વત્થુકામેસુ કિલેસકામેસુ ચ આદીનવપચ્ચવેક્ખણેન અનપેક્ખિનો અનત્થિકા તે પહાય અધિગતં ઉપચારસમાધિં અપ્પનાસમાધિં વા પાદકં કત્વા નામરૂપં તસ્સ પચ્ચયે ચ પરિગ્ગહેત્વા કલાપસમ્મસનાદિક્કમેન સમ્મા અવિપરીતં પઞ્ચક્ખન્ધધમ્મં અનિચ્ચાદિતો વિપસ્સન્તિ.

અપ્પમાદરતાતિ વુત્તપ્પકારાય સમથવિપસ્સનાભાવનાય અપ્પમજ્જને રતા અભિરતા તત્થ અપ્પમાદેનેવ રત્તિન્દિવં વીતિનામેન્તા. સન્તાતિ સમાના. ‘‘સત્તા’’તિપિ પાઠો, પુગ્ગલાતિ અત્થો. પમાદે ભયદસ્સિનોતિ નિરયૂપપત્તિઆદિકં પમાદે ભયં પસ્સન્તા. અભબ્બા પરિહાનાયાતિ તે એવરૂપા સમથવિપસ્સનાધમ્મેહિ મગ્ગફલેહિ વા પરિહાનાય અભબ્બા. સમથવિપસ્સનાતો હિ સમ્પત્તતો ન પરિહાયન્તિ, ઇતરાનિ ચ અપ્પત્તાનિ પાપુણન્તિ. નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકેતિ નિબ્બાનસ્સ ચ અનુપાદાપરિનિબ્બાનસ્સ ચ સન્તિકે એવ, ન ચિરસ્સેવ નં અધિગમિસ્સન્તીતિ.

અટ્ઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.