૪. પઞ્ઞાપરિહીનસુત્તવણ્ણના

૪૧. ચતુત્થે સુપરિહીનાતિ સુટ્ઠુ પરિહીના. યે અરિયાય પઞ્ઞાય પરિહીનાતિ યે સત્તા પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં ઉદયબ્બયપટિવિજ્ઝનેન ચતુસચ્ચપટિવિજ્ઝનેન ચ કિલેસેહિ આરકા ઠિતત્તા અરિયાય પરિસુદ્ધાય વિપસ્સનાપઞ્ઞાય ચ મગ્ગપઞ્ઞાય ચ પરિહીના, તે લોકિયલોકુત્તરાહિ સમ્પત્તીહિ અતિવિય પરિહીના મહાજાનિકા. કે પન તેતિ? યે કમ્માવરણેન સમન્નાગતા. તે હિ મિચ્છત્તનિયતભાવતો એકન્તેન પરિહીના અપરિપુણ્ણા મહાજાનિકા. તેનાહ ‘‘દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા’’તિ. વિપાકાવરણસમઙ્ગિનોપિ પરિહીના. અથ વા સુક્કપક્ખે અપરિહીના નામ તિવિધાવરણવિરહિતા સમ્માદિટ્ઠિકા કમ્મસ્સકતઞાણેન ચ સમન્નાગતા. સેસં વુત્તનયાનુસારેન વેદિતબ્બં.

ગાથાસુ પઞ્ઞાયાતિ નિસ્સક્કવચનં, વિપસ્સનાઞાણતો મગ્ગઞાણતો ચ પરિહાનેનાતિ. સામિવચનં વા એતં, યથાવુત્તઞાણસ્સ પરિહાનેનાતિ, ઉપ્પાદેતબ્બસ્સ અનુપ્પાદનમેવ ચેત્થ પરિહાનં. નિવિટ્ઠં નામરૂપસ્મિન્તિ નામરૂપે ઉપાદાનક્ખન્ધપઞ્ચકે ‘‘એતં મમા’’તિઆદિના તણ્હાદિટ્ઠિવસેન અભિનિવિટ્ઠં અજ્ઝોસિતં, તતો એવ ઇદં સચ્ચન્તિ મઞ્ઞતીતિ ‘‘ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ મઞ્ઞતિ. ‘‘સદેવકે લોકે’’તિ વિભત્તિ પરિણામેતબ્બા.

એવં પઠમગાથાય સંકિલેસપક્ખં દસ્સેત્વા ઇદાનિ યસ્સા અનુપ્પત્તિયા નામરૂપસ્મિં મઞ્ઞનાભિનિવેસેહિ કિલેસવટ્ટં વત્તતિ, તસ્સા ઉપ્પત્તિયા વટ્ટસ્સ ઉપચ્છેદોતિ પઞ્ઞાય આનુભાવં પકાસેન્તો ‘‘પઞ્ઞા હિ સેટ્ઠા લોકસ્મિ’’ન્તિ ગાથમાહ.

તત્થ લોકસ્મિન્તિ સઙ્ખારલોકસ્મિં. સમ્માસમ્બુદ્ધો વિય સત્તેસુ, સઙ્ખારેસુ પઞ્ઞાસદિસો ધમ્મો નત્થિ. પઞ્ઞુત્તરા હિ કુસલા ધમ્મા, પઞ્ઞાય ચ સિદ્ધાય સબ્બે અનવજ્જધમ્મા સિદ્ધા એવ હોન્તિ. તથા હિ વુત્તં ‘‘સમ્માદિટ્ઠિસ્સ સમ્માસઙ્કપ્પો પહોતી’’તિઆદિ (મ. નિ. ૩.૧૪૧; સં. નિ. ૫.૧). યા પનેત્થ પઞ્ઞા અધિપ્પેતા, સા સેટ્ઠાતિ થોમિતા. યથા ચ સા પવત્તતિ, તં દસ્સેતું ‘‘યાયં નિબ્બેધગામિની’’તિઆદિ વુત્તં. તસ્સત્થો – યા અયં પઞ્ઞા અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપદાલિતપુબ્બં લોભક્ખન્ધાદિં નિબ્બિજ્ઝન્તી પદાલેન્તી ગચ્છતિ પવત્તતીતિ નિબ્બેધગામિની, યાય ચ તસ્મિં તસ્મિં ભવયોનિગતિવિઞ્ઞાણટ્ઠિતિસત્તાવાસેસુ સત્તનિકાયેસુ ખન્ધાનં પઠમાભિનિબ્બત્તિસઙ્ખાતાય જાતિયા તંનિમિત્તસ્સ ચ કમ્મભવસ્સ પરિક્ખયં પરિયોસાનં નિબ્બાનં અરહત્તઞ્ચ સમ્મા અવિપરીતં જાનાતિ સચ્છિકરોતિ, અયં સહવિપસ્સના મગ્ગપઞ્ઞા સેટ્ઠા લોકસ્મિન્તિ.

ઇદાનિ યથાવુત્તપઞ્ઞાનુભાવસમ્પન્ને ખીણાસવે અભિત્થવન્તો ‘‘તેસં દેવા મનુસ્સા ચા’’તિ ઓસાનગાથમાહ. તસ્સત્થો – તેસં ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પરિઞ્ઞાદીનં સોળસન્નં કિચ્ચાનં નિટ્ઠિતત્તા ચતુસચ્ચસમ્બોધેન સમ્બુદ્ધાનં, સતિવેપુલ્લપ્પત્તિયા સતિમતં, વુત્તનયેન સમુગ્ઘાતિતસમ્મોહત્તા પઞ્ઞાવેપુલ્લપ્પત્તિયા હાસપઞ્ઞાનં, પુબ્બભાગે વા સીલાદિપારિપૂરિતો પટ્ઠાય યાવ નિબ્બાનસચ્છિકિરિયાય હાસવેદતુટ્ઠિપામોજ્જબહુલતાય હાસપઞ્ઞાનં, સબ્બસો પરિક્ખીણભવસંયોજનત્તા અન્તિમસરીરધારીનં ખીણાસવાનં દેવા મનુસ્સા ચ પિહયન્તિ પિયા હોન્તિ, તબ્ભાવં અધિગન્તું ઇચ્છન્તિ ‘‘અહો પઞ્ઞાનુભાવો, અહો વત મયમ્પિ એદિસા એવં નિત્તિણ્ણસબ્બદુક્ખા ભવેય્યામા’’તિ.

ચતુત્થસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.