૯. કોકસુનખલુદ્દકવત્થુ

યો અપ્પદુટ્ઠસ્સાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો કોકં નામ સુનખલુદ્દકં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર એકદિવસં પુબ્બણ્હસમયે ધનું આદાય સુનખપરિવુતો અરઞ્ઞં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે એકં પિણ્ડાય પવિસન્તં ભિક્ખું દિસ્વા કુજ્ઝિત્વા ‘‘કાળકણ્ણિ મે દિટ્ઠો, અજ્જ કિઞ્ચિ ન લભિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા પક્કામિ. થેરોપિ ગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા કતભત્તકિચ્ચો પુન વિહારં પાયાસિ. ઇતરોપિ અરઞ્ઞે વિચરિત્વા કિઞ્ચિ અલભિત્વા પચ્ચાગચ્છન્તો પુન થેરં દિસ્વા ‘‘અજ્જાહં ઇમં કાળકણ્ણિં દિસ્વા અરઞ્ઞં ગતો કિઞ્ચિ ન લભિં, ઇદાનિ મે પુનપિ અભિમુખો જાતો, સુનખેહિ નં ખાદાપેસ્સામી’’તિ સઞ્ઞં દત્વા સુનખે વિસ્સજ્જેસિ. થેરોપિ ‘‘મા એવં કરિ ઉપાસકા’’તિ યાચિ. સો ‘‘અજ્જાહં તવ સમ્મુખીભૂતત્તા કિઞ્ચિ નાલત્થં, પુનપિ મે સમ્મુખીભાવમાગતોસિ, ખાદાપેસ્સામેવ ત’’ન્તિ વત્વા સુનખે ઉય્યોજેસિ. થેરો વેગેન એકં રુક્ખં અભિરુહિત્વા પુરિસપ્પમાણે ઠાને નિસીદિ. સુનખા રુક્ખં પરિવારેસું. લુદ્દકો ગન્ત્વા ‘‘રુક્ખં અભિરુહતોપિ તે મોક્ખો નત્થી’’તિ તં સરતુણ્ડેન પાદતલે વિજ્ઝિ. થેરો ‘‘મા એવં કરોહી’’તિ તં યાચિયેવ. ઇતરો તસ્સ યાચનં અનાદિયિત્વા પુનપ્પુનં વિજ્ઝિયેવ. થેરો એકસ્મિં પાદતલે વિજ્ઝિયમાને તં ઉક્ખિપિત્વા દુતિયં પાદં ઓલમ્બિત્વા તસ્મિં વિજ્ઝિયમાને તમ્પિ ઉક્ખિપતિ, એવમસ્સ સો યાચનં અનાદિયિત્વાવ દ્વેપિ પાદતલાનિ વિજ્ઝિયેવ. થેરસ્સ સરીરં ઉક્કાહિ આદિત્તં વિય અહોસિ. સો વેદનાનુવત્તિકો હુત્વા સતિં પચ્ચુપટ્ઠાપેતું નાસક્ખિ, પારુતચીવરં ભસ્સન્તમ્પિ ન સલ્લક્ખેસિ. તં પતમાનં કોકં સીસતો પટ્ઠાય પરિક્ખિપન્તમેવ પતિ. સુનખા ‘‘થેરો પતિતો’’તિ સઞ્ઞાય ચીવરન્તરં પવિસિત્વા અત્તનો સામિકં લુઞ્જિત્વા ખાદન્તા અટ્ઠિમત્તાવસેસં કરિંસુ. સુનખા ચીવરન્તરતો નિક્ખમિત્વા બહિ અટ્ઠંસુ.

અથ નેસં થેરો એકં સુક્ખદણ્ડકં ભઞ્જિત્વા ખિપિ. સુનખા થેરં દિસ્વા ‘‘સામિકોવ અમ્હેહિ ખાદિતો’’તિ ઞત્વા અરઞ્ઞં પવિસિંસુ. થેરો કુક્કુચ્ચં ઉપ્પાદેસિ ‘‘મમ ચીવરન્તરં પવિસિત્વા એસ નટ્ઠો, અરોગં નુ ખો મે સીલ’’ન્તિ. સો રુક્ખા ઓતરિત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા આદિતો પટ્ઠાય સબ્બં તં પવત્તિં આરોચેત્વા – ‘‘ભન્તે, મમ ચીવરં નિસ્સાય સો ઉપાસકો નટ્ઠો, કચ્ચિ મે અરોગં સીલં, અત્થિ મે સમણભાવો’’તિ પુચ્છિ. સત્થા તસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘ભિક્ખુ અરોગં તે સીલં, અત્થિ તે સમણભાવો, સો અપ્પદુટ્ઠસ્સ પદુસ્સિત્વા વિનાસં પત્તો, ન કેવલઞ્ચ ઇદાનેવ, અતીતેપિ અપ્પદુટ્ઠાનં પદુસ્સિત્વા વિનાસં પત્તોયેવા’’તિ વત્વા તમત્થં પકાસેન્તો અતીતં આહરિ –

અતીતે કિરેકો વેજ્જો વેજ્જકમ્મત્થાય ગામં વિચરિત્વા કિઞ્ચિ કમ્મં અલભિત્વા છાતજ્ઝત્તો નિક્ખમિત્વા ગામદ્વારે સમ્બહુલે કુમારકે કીળન્તે દિસ્વા ‘‘ઇમે સપ્પેન ડંસાપેત્વા તિકિચ્છિત્વા આહારં લભિસ્સામી’’તિ એકસ્મિં રુક્ખબિલે સીસં નિહરિત્વા નિપન્નં સપ્પં દસ્સેત્વા, ‘‘અમ્ભો, કુમારકા એસો સાળિકપોતકો, ગણ્હથ ન’’ન્તિ આહ. અથેકો કુમારકો સપ્પં ગીવાયં દળ્હં ગહેત્વા નીહરિત્વા તસ્સ સપ્પભાવં ઞત્વા વિરવન્તો અવિદૂરે ઠિતસ્સ વેજ્જસ્સ મત્થકે ખિપિ. સપ્પો વેજ્જસ્સ ખન્ધટ્ઠિકં પરિક્ખિપિત્વા દળ્હં ડંસિત્વા તત્થેવ જીવિતક્ખયં પાપેસિ, એવમેસ કોકો સુનખલુદ્દકો પુબ્બેપિ અપ્પદુટ્ઠસ્સ પદુસ્સિત્વા વિનાસં પત્તોયેવાતિ.

સત્થા ઇમં અતીતં આહરિત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૨૫. ‘‘યો અપ્પદુટ્ઠસ્સ નરસ્સ દુસ્સતિ, સુદ્ધસ્સ પોસસ્સ અનઙ્ગણસ્સ;

તમેવ બાલં પચ્ચેતિ પાપં, સુખુમો રજો પટિવાતંવ ખિત્તો’’તિ.

તત્થ અપ્પદુટ્ઠસ્સાતિ અત્તનો વા સબ્બસત્તાનં વા અદુટ્ઠસ્સ. નરસ્સાતિ સત્તસ્સ. દુસ્સતીતિ અપરજ્ઝતિ. સુદ્ધસ્સાતિ નિરપરાધસ્સેવ. પોસસ્સાતિ ઇદમ્પિ અપરેનાકારેન સત્તાધિવચનમેવ. અનઙ્ગણસ્સાતિ નિક્કિલેસસ્સ. પચ્ચેતીતિ પતિએતિ. પટિવાતન્તિ યથા એકેન પુરિસેન પટિવાતે ઠિતં પહરિતુકામતાય ખિત્તો સુખુમો રજોતિ તમેવ પુરિસં પચ્ચેતિ, તસ્સેવ ઉપરિ પતતિ, એવમેવ યો પુગ્ગલો અપદુટ્ઠસ્સ પુરિસસ્સ પાણિપ્પહરાદીનિ દદન્તો પદુસ્સતિ, તમેવ બાલં દિટ્ઠેવ ધમ્મે, સમ્પરાયે વા નિરયાદીસુ વિપચ્ચમાનં તં પાપં વિપાકદુક્ખવસેન પચ્ચેતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને સો ભિક્ખુ અરહત્તે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

કોકસુનખલુદ્દકવત્થુ નવમં.