૧૦. મણિકારકુલૂપકતિસ્સત્થેરવત્થુ

ગબ્ભમેકેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો મણિકારકુલૂપકં તિસ્સત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર થેરો એકસ્સ મણિકારસ્સ કુલે દ્વાદસ વસ્સાનિ ભુઞ્જિ. તસ્મિં કુલે જયમ્પતિકા માતાપિતુટ્ઠાને ઠત્વા થેરં પટિજગ્ગિંસુ. અથેકદિવસં સો મણિકારો થેરસ્સ પુરતો મંસં છિન્દન્તો નિસિન્નો હોતિ. તસ્મિં ખણે રાજા પસેનદિ કોસલો એકં મણિરતનં ‘‘ઇમં ધોવિત્વા વિજ્ઝિત્વા પહિણતૂ’’તિ પેસેસિ. મણિકારો સલોહિતેનેવ હત્થેન તં પટિગ્ગહેત્વા પેળાય ઉપરિ ઠપેત્વા હત્થધોવનત્થં અન્તો પાવિસિ. તસ્મિં પન ગેહે પોસાવનિયકોઞ્ચસકુણો અત્થિ. સો લોહિતગન્ધેન મંસસઞ્ઞાય તં મણિં થેરસ્સ પસ્સન્તસ્સેવ ગિલિ. મણિકારો આગન્ત્વા મણિં અપસ્સન્તો ‘‘મણિ કેન ગહિતો’’તિ ભરિયઞ્ચ પુત્તકે ચ પટિપાટિયા પુચ્છિત્વા તેહિ ‘‘ન ગણ્હામા’’તિ વુત્તે ‘‘થેરેન ગહિતો ભવિસ્સતી’’તિ. ચિન્તેત્વા ભરિયાય સદ્ધિં મન્તેસિ – ‘‘થેરેન મણિ ગહિતો ભવિસ્સતી’’તિ. સા, સામિ, મા એવં અવચ, એત્તકં કાલં મયા થેરસ્સ ન કિઞ્ચિ વજ્જં દિટ્ઠપુબ્બં, ન સો મણિં ગણ્હાતીતિ. મણિકારો થેરં પુચ્છિ – ‘‘ભન્તે, ઇમસ્મિં ઠાને મણિરતનં તુમ્હેહિ ગહિત’’ન્તિ. ન ગણ્હામિ, ઉપાસકાતિ. ભન્તે, ન ઇધ અઞ્ઞો અત્થિ, તુમ્હેહિયેવ ગહિતો ભવિસ્સતિ, દેથ મે મણિરતનન્તિ. સો તસ્મિં અસમ્પટિચ્છન્તે પુન ભરિયં આહ – ‘‘થેરેનેવ મણિ ગહિતો, પીળેત્વા નં પુચ્છિસ્સામી’’તિ. સા, સામિ, મા નો નાસયિ, વરં અમ્હેહિ દાસબ્યં ઉપગન્તું, ન ચ થેરં એવરૂપં વત્તુન્તિ. સો ‘‘સબ્બેવ મયં દાસત્તં ઉપગચ્છન્તા મણિમૂલં ન અગ્ઘામા’’તિ રજ્જું ગહેત્વા થેરસ્સ સીસં વેઠેત્વા દણ્ડેન ઘટ્ટેસિ. થેરસ્સ સીસતો ચ કણ્ણનાસાહિ ચ લોહિતં પગ્ઘરિ, અક્ખીનિ નિક્ખમનાકારપ્પત્તાનિ અહેસું, સો વેદનાપમત્તો ભૂમિયં પતિ. કોઞ્ચો લોહિતગન્ધેના ગન્ત્વા લોહિતં પિવિ. અથ નં મણિકારો થેરે ઉપ્પન્નકોધવેગેન ‘‘ત્વં કિં કરોસી’’તિ પાદેન પહરિત્વા ખિપિ. સો એકપ્પહારેનેવ મરિત્વા ઉત્તાનો અહોસિ.

થેરો તં દિસ્વા, ઉપાસક, સીસે વેઠનં તાવ મે સિથિલં કત્વા ઇમં કોઞ્ચં ઓલોકેહિ ‘‘મતો વા, નો વા’’તિ. અથ નં સો આહ – ‘‘એસો વિય ત્વમ્પિ મરિસ્સસી’’તિ. ઉપાસક, ઇમિના સો મણિ ગિલિતો, સચે અયં ન અમરિસ્સા, ન તે અહં મરન્તોપિ મણિં આચિક્ખિસ્સન્તિ. સો તસ્સ ઉદરં ફાલેત્વા મણિં દિસ્વા પવેધેન્તો સંવિગ્ગમાનસો થેરસ્સ પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા ‘‘ખમથ, મે, ભન્તે, અજાનન્તેન મયા કત’’ન્તિ આહ. ઉપાસક, નેવ તુય્હં દોસો અત્થિ, ન મય્હં, વટ્ટસ્સેવેસ દોસો, ખમામિ તેતિ. ભન્તે, સચે મે ખમથ, પકતિનિયામેનેવ મે ગેહે નિસીદિત્વા ભિક્ખં ગણ્હથાતિ. ‘‘ઉપાસક, ન દાનાહં ઇતો પટ્ઠાય પરેસં ગેહસ્સ અન્તોછદનં પવિસિસ્સામિ, અન્તોગેહપવેસનસ્સેવ હિ અયં દોસો, ઇતો પટ્ઠાય પાદેસુ આવહન્તેસુ ગેહદ્વારે ઠિતોવ ભિક્ખં ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્વા ધુતઙ્ગં સમાદાય ઇમં ગાથમાહ –

‘‘પચ્ચતિ મુનિનો ભત્તં, થોકં થોકં કુલે કુલે;

પિણ્ડિકાય ચરિસ્સામિ, અત્થિ જઙ્ઘબલં મમા’’તિ. (થેરગા. ૨૪૮) –

ઇદઞ્ચ પન વત્વા થેરો તેનેવ બ્યાધિના ન ચિરસ્સેવ પરિનિબ્બાયિ. કોઞ્ચો મણિકારસ્સ ભરિયાય કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. મણિકારો કાલં કત્વા નિરયે નિબ્બત્તિ. મણિકારસ્સ ભરિયા થેરે મુદુચિત્તતાય કાલં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિ. ભિક્ખૂ સત્થારં તેસં અભિસમ્પરાયં પુચ્છિંસુ. સત્થા, ‘‘ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચે ગબ્ભે નિબ્બત્તન્તિ, એકચ્ચે પાપકારિનો નિરયે નિબ્બત્તન્તિ, એકચ્ચે કતકલ્યાણા દેવલોકે નિબ્બત્તન્તિ, અનાસવા પન પરિનિબ્બાયન્તી’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૨૬. ‘‘ગબ્ભમેકે ઉપ્પજ્જન્તિ, નિરયં પાપકમ્મિનો;

સગ્ગં સુગતિનો યન્તિ, પરિનિબ્બન્તિ અનાસવા’’તિ.

તત્થ ગબ્ભન્તિ ઇધ મનુસ્સગબ્ભોવ અધિપ્પેતો. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

મણિકારકુલૂપકતિસ્સત્થેરવત્થુ દસમં.