૭. મહાધનવાણિજવત્થુ

વાણિજોવાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો મહાધનવાણિજં આરબ્ભ કથેસિ.

તસ્સ કિર વાણિજસ્સ ગેહે પઞ્ચસતા ચોરા ઓતારં ગવેસમાના ઓતારં ન લભિંસુ. અપરેન સમયેન વાણિજો પઞ્ચ સકટસતાનિ ભણ્ડસ્સ પૂરેત્વા ભિક્ખૂનં આરોચાપેસિ – ‘‘અહં અસુકટ્ઠાનં નામ વાણિજ્જત્થાય ગચ્છામિ, યે, અય્યા, તં ઠાનં ગન્તુકામા, તે નિક્ખમન્તુ, મગ્ગે ભિક્ખાય ન કિલમિસ્સન્તી’’તિ. તં સુત્વા પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ તેન સદ્ધિં મગ્ગં પટિપજ્જિંસુ. તેપિ ચોરા ‘‘સો કિર વાણિજો નિક્ખન્તો’’તિ ગન્ત્વા અટવિયં અટ્ઠંસુ. વાણિજોપિ ગન્ત્વા અટવિમુખે એકસ્મિં ગામે વાસં કત્વા દ્વે તયોપિ દિવસે ગોણસકટાદીનિ સંવિદહિ, તેસં પન ભિક્ખૂનં નિબદ્ધં ભિક્ખં દેતિયેવ. ચોરા તસ્મિં અતિચિરાયન્તે ‘‘ગચ્છ, તસ્સ નિક્ખમનદિવસં ઞત્વા એહી’’તિ એકં પુરિસં પહિણિંસુ. સો તં ગામં ગન્ત્વા એકં સહાયકં પુચ્છિ – ‘‘કદા વાણિજો નિક્ખમિસ્સતી’’તિ. સો ‘‘દ્વીહતીહચ્ચયેના’’તિ વત્વા ‘‘કિમત્થં પન પુચ્છસી’’તિ આહ. અથસ્સ સો ‘‘મયં પઞ્ચસતા ચોરા એતસ્સત્થાય અટવિયં ઠિતા’’તિ આચિક્ખિ. ઇતરો ‘‘તેન હિ ગચ્છ, સીઘં નિક્ખમિસ્સતી’’તિ તં ઉય્યોજેત્વા, ‘‘કિં નુ ખો ચોરે વારેમિ, ઉદાહુ વાણિજ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘કિં મે ચોરેહિ, વાણિજં નિસ્સાય પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ જીવન્તિ, વાણિજસ્સ સઞ્ઞં દસ્સામી’’તિ સો તસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કદા ગમિસ્સથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘તતિયદિવસે’’તિ વુત્તે મય્હં વચનં કરોથ, અટવિયં કિર તુમ્હાકં અત્થાય પઞ્ચસતા ચોરા ઠિતા, મા તાવ ગમિત્થાતિ. ત્વં કથં જાનાસીતિ? તેસં અન્તરે મમ સહાયો અત્થિ, તસ્સ મે કથાય ઞાતન્તિ. ‘‘તેન હિ ‘કિં મે એત્તો ગતેના’તિ નિવત્તિત્વા ગેહમેવ ગમિસ્સામી’’તિ આહ. તસ્મિં ચિરાયન્તે પુન તેહિ ચોરેહિ પેસિતો પુરિસો આગન્ત્વા તં સહાયકં પુચ્છિત્વા તં પવત્તિં સુત્વા ‘‘નિવત્તિત્વા ગેહમેવ કિર ગમિસ્સતી’’તિ ગન્ત્વા ચોરાનં આરોચેસિ. તં સુત્વા ચોરા તતો નિક્ખમિત્વા ઇતરસ્મિં મગ્ગે અટ્ઠંસુ, તસ્મિં ચિરયન્તે પુનપિ તે ચોરા તસ્સ સન્તિકં પુરિસં પેસેસું. સો તેસં તત્થ ઠિતભાવં ઞત્વા પુન વાણિજસ્સ આરોચેસિ. વાણિજો ‘‘ઇધાપિ મે વેકલ્લં નત્થિ, એવં સન્તે નેવ એત્તો ગમિસ્સામિ, ન ઇતો, ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ ભિક્ખૂનં સન્તિકં ગન્ત્વા આહ – ‘‘ભન્તે, ચોરા કિર મં વિલુમ્પિતુકામા મગ્ગે ઠિતા, ‘પુન નિવત્તિસ્સતી’તિ સુત્વા ઇતરસ્મિં મગ્ગે ઠિતા, અહં એત્તો વા ઇતો વા અગન્ત્વા થોકં ઇધેવ ભવિસ્સામિ, ભદન્તા ઇધેવ વસિતુકામા વસન્તુ, ગન્તુકામા અત્તનો રુચિં કરોન્તૂ’’તિ. ભિક્ખૂ ‘‘એવં સન્તે મયં નિવત્તિસ્સામા’’તિ વાણિજં આપુચ્છિત્વા પુનદેવ સાવત્થિં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા નિસીદિંસુ. સત્થા ‘‘કિં, ભિક્ખવે, મહાધનવાણિજેન સદ્ધિં ન ગમિત્થા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘આમ, ભન્તે, મહાધનવાણિજસ્સ વિલુમ્પનત્થાય દ્વીસુપિ મગ્ગેસુ ચોરા પરિયુટ્ઠિંસુ, તેન સો તત્થેવ ઠિતો, મયં પન તં આપુચ્છિત્વા આગતા’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, મહાધનવાણિજો ચોરાનં અત્થિતાય મગ્ગં પરિવજ્જતિ, જીવિતુકામો વિય પુરિસો હલાહલં વિસં પરિવજ્જેતિ, ભિક્ખુનાપિ ‘તયો ભવા ચોરેહિ પરિયુટ્ઠિતમગ્ગસદિસા’તિ ઞત્વા પાપં પરિવજ્જેતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા અનુસન્ધિં ઘટેત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૧૨૩. ‘‘વાણિજોવ ભયં મગ્ગં, અપ્પસત્થો મહદ્ધનો;

વિસં જીવિતુકામોવ, પાપાનિ પરિવજ્જયે’’તિ.

તત્થ ભયન્તિ ભાયિતબ્બં, ચોરેહિ પરિયુટ્ઠિતત્તા સપ્પટિભયન્તિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા મહાધનવાણિજો અપ્પસત્થો સપ્પટિભયં મગ્ગં, યથા ચ જીવિતુકામો હલાહલં વિસં પરિવજ્જેતિ, એવં પણ્ડિતો ભિક્ખુ અપ્પમત્તકાનિપિ પાપાનિ પરિવજ્જેય્યાતિ.

દેસનાવસાને તે ભિક્ખૂ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસુ, સમ્પત્તમહાજનસ્સાપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

મહાધનવાણિજવત્થુ સત્તમં.